پرداخت هزینه نیروی مازاد بانکی از جیب مشتری

با این وجود، همچنان هر زمان برای کاری حتی کوچک وارد بانک می‌شوید نباید فراموش کنید کپی مدارک شناسایی خود و اصل آنها را به همراه داشته باشید. اگر هم فراموش کنید باید خیابان‌ها و کوچه‌های اطراف را در سرما و گرما بگردید تا بتوانید محلی را پیدا کنید که خدمات این‌چنینی ارائه بدهند. البته عموما یک یا دو محل در کنار شعب بانکی هستند که در شرایط اضطرار با نرخ بالاتر خدمات بدهند. به‌عنوان مثال، شاید بارها برخورده باشید برای کپی کارت ملی از برگه A۴ استفاده می‌کنند که راه‌اندازی دستگاه کپی صرف اقتصادی داشته باشد. دیگر کسی به این فکر نمی‌کند که برای همین برگه‌ها چه تعداد درخت نابود شده و چقدر به آلودگی زیست‌محیطی دامن زده شده است و در نهایت دود این ندانم‌کاری‌ها دوباره به چشم خودمان می‌رود.


انجام فرآیندی غیرضروری

دولت الکترونیک به معنی بکارگیری فناوری‌اطلاعات برای تحقق سیاست‌های نظام اداری بوده که از زحمت رفت‌وآمدهای بسیاری کم می‌کند. اما در ایران همچنان یکی از بزرگ‌ترین بخش اداری کشور یعنی بانک‌ها بر رویکرد سنتی خود در خدمات‌دهی به مشتریان اصرار دارند. حجت‌اله فرزانی، تحلیلگر مسائل اقتصادی و کارشناس حوزه پول و بانکداری کشور معتقد است توسعه بانکداری الکترونیک می‌تواند به فرآیند مبارزه با پولشویی کمک شایانی کند اما فناوری‌های جدید روز به روز تکامل می‌یابند و صنعت بانکداری هم باید خود را با این امر وفق دهد، در غیر این صورت با توجه به تحولات مهمی که رخ داده از جمله پدیده رمزارزها کار مبارزه با پولشویی به مراتب دشوارتر خواهد شد. فرزانی در گفت‌وگویی با بیان می‌کند که بانک‌های کشور و همچنین بانک مرکزی تمایل چندانی به تغییر رویه سنتی در این حوزه نداشته و در برابر تحولات مقاومت کرده و با سرعت کمتری تغییرات را می‌پذیرند، از جمله این تغییرات حذف مدارک کاغذی در شعب بانکی است که با توجه به معضلات زیست‌محیطی کشورمان می‌تواند به‌عنوان یکی از چاره‌ها نقش‌آفرینی کند. اما مشاهدات نشان می‌دهد که بانک‌ها همچنان تمایل زیادی به ادامه رویه قدیمی داشته و مشتریان را موظف به ارائه مدارک فیزیکی می‌کنند درحالی‌که همه نظام‌های بانکی مدرن جهان این حوزه را به‌طورکلی در چارچوب بانکداری الکترونیک تعریف کرده‌اند.
در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید.


شما یکی از مدافعان توسعه و گسترش بانکداری الکترونیک در کشورمان هستید. از دید شما، الکترونیکی شدن فرآیندهای بانکی چه اهمیتی دارد؟

طبق الزامات بانک در حوزه مبارزه با پولشویی هر مشتری هر خدمتی در بانک بخواهد نخست باید شناسایی شود.
این روند در تمام جهان به شکل الکترونیک انجام می‌شود به‌ویژه از زمانی که سیستم بلاک‌چین آمده است.


در چنین سیستمی تکلیف احراز هویت چه می‌شود؟

برای ارائه امکاناتی درباره شرایط احراز صلاحیت و شناسایی مشتری، بانک‌ها به‌راحتی می‌توانند به شکل برخط احراز هویت کرده و اطلاعات مشتری را دریافت کنند. در حال‌حاضر سیستم بانکی آنلاین به سامانه ثبت‌احوال متصل است در نتیجه بانک‌ها با دریافت کد ملی مشتری می‌توانند اطلاعات مربوط به مشتری را دریافت کنند همان‌گونه که برخی بانک‌ها این کار را انجام می‌دهند.
اما بانک‌ها چنین امری را نمی‌پذیرند و در واقع بر ادامه فرآیند قدیمی و پرهزینه تاکید دارند.
حتی بانک‌هایی که از مشتریان کپی کارت ملی و شناسنامه هم دریافت می‌کنند در ادامه حتما از سامانه ثبت‌احوال احراز هویت افراد را به شکل برخط جویا می‌شوند. تاییدیه به این شکل هم گرفته می‌شود و اگر کارمزدی داشته باشد آن را از مشتری دریافت می‌کنند. به‌این ترتیب مشتریان هم هزینه کپی مدارک را باید بپردازد و هم اگر احراز هویت برخط هزینه‌ای داشته باشد باید آن را نیز بپردازند. این امر زحمت و هزینه‌کرد اضافه مشتری را به دنبال دارد.


آیا بانک مرکزی هم بر پیروی از چنین الگویی اصرار دارد؟

پیش از پاسخ به این پرسش باید اشاره کرد که اعلام احراز هویت و شناسایی مشتری مطرح است و کپی شناسایی اهمیت ندارد. بنابراین باید توجه داشت که بانک مرکزی در چند سال اخیر و به‌ویژه پس از شیوع ویروس کرونا، این موضوع را در بخشنامه‌های مختلف تاکید کرده که بانک لازم نیست کپی مدارک شناسایی را از مشتریان دریافت کنند یا هر مدرک کاغذی دیگری. استعلام به شکل برخط گرفته شود و پرینت آن کفایت می‌کند.


آیا مواردی سراغ دارید که از این الگو پیروی کرده و اخذ مدارک فیزیکی را متوقف کرده باشند؟

برخی از بانک‌های خصوصی که در این موضوع سلامت هستند یا بانک بورسی در حال‌حاضر برای ارائه خدمات کپی دریافت نمی‌کنند. اما بعضی از بانک‌ها همچنان به شکل سنتی عمل کرده و برای دریافت کپی شناسنامه و کارت ملی اصرار دارند و مشتری را الزام می‌کنند اگر به‌دنبال خدمات یا تسهیلاتی هستند باید کپی اسناد را ارائه دهند. این امر به‌لحاظ کار کارشناسی خلاف بخشنامه‌ها بوده و هزینه و بار اضافه بر دوش مشتری به‌شمار می‌رود، چراکه به سهولت با سیستم برخط ثبت‌احوال این اطلاعات قابل دریافت است.
دلیل همکاری نکردن بانک‌ها برای اجرای چنین طرح‌هایی چیست؟ در حالی‌که اجرای آن مزایایی برای بانک‌ها نیز می‌تواند داشته باشد.
بروزرسانی سیستم بانکی مدرن هزینه‌بر است و برخی از بانک‌ها از متحول کردن و ارتقای سیستم مورداستفاده خود استنکاف می‌ورزند. از همین‌رو شاهدیم برخی بانک‌ها خود را به‌روز نکرده و سیستم مستندسازی آنها همچنان به همان شکل قدیمی و ناکارآمد به کارش ادامه می‌دهد که مشتری باید کپی مدارک شناسایی خود را تحویل دهد و در غیر این صورت بانک به درخواست مشتریان رسیدگی نخواهند کرد.


به اعتقاد شما راهکار چیست و چگونه می‌توانیم بانک‌ها را برای رعایت چنین اصولی متقاعد کنیم؟

مقام ناظر که بانک مرکزی باشد تاکید بر الکترونیک کردن خدمات و حذف حضور فیزیکی مردم در شعب دارد. در این راستا بانک‌های خصوصی چابک‌تر عمل کرده و تصمیم‌سازان در این زمینه با سهولت بیشتری انجام می‌شود؛ از این‌رو خدمات غیرحضوری خود را تقویت کرده و تا حدودی به این سمت حرکت کرده‌اند. اما در بانک‌های دولتی، منفعت فعالیت‌ها مطرح نیست؛ بنابراین به این موضوع توجه نمی‌کنند.
دلیل این بی‌تفاوتی و حتی مقاومت در برابر اجرای طرح پرمنفعتی مانند جایگزین کردن خدمات الکترونیکی با اخذ مدارک کاغذی چیست؟
آنها ملاحظاتی چون حفظ نیروهای انسانی خود را دارند، چراکه با چابک‌سازی یک سلسله از شعب بانکی جمع‌آوری و تعدیل نیرو رخ می‌دهد. درحال‌حاضر بیش از ۲۰ هزار شعب بانکی در کشور فعالیت دارند. این موضوع بیشتر سبب می‌شود بانک‌ها به موضوع خدمات الکترونیک اهمیت ندهند.


سخن پایانی...

بانکداری الکترونیک یکی از مولفه‌هایی است که در نظام بانکی ایران در صورت وجود اراده‌ای برای اصلاح در بین مقامات اقتصادی کشور باید در کانون توجهات قرار بگیرد، زیرا یک نظام بانکی مدرن در قرن بیست و یکم بدون شبکه‌ای کارآمد و گسترده‌ از خدمات الکترونیک نمی‌تواند از کارآمدی لازم برخوردار باشد. برای مثال اگر فرض کنیم ایران FATF را پذیرفته و تحریم‌های بانکی هم لغو شده‌اند و سیستم بانکی کشور به شبکه سوئیفت پیوسته است، در چنین شرایطی تداوم رویه سنتی فعلی به هیچ عنوان قابل‌تصور نیست، زیرا صنعت مدرن بانکداری در جهان از مدت‌ها قبل خود را از قیدوبند نظام فربه بروکراتیک رها کرده است. از همین‌رو انتظار می‌رود در صورت وجود اراده‌ای برای اصلاح نظام بانکی همه جوانبی که در این گفت‌وگو به آن اشاره شد در نظر گرفته شود و بانک مرکزی هم اولویت‌های خود را براساس توسعه بانکداری الکترونیک بنا نهد تا بانک‌های ایرانی بتوانند دست‌کم خود را به پای بانک‌های کشورهای منطقه برسانند.


چاپ