هر صندلی دانشگاه چند میلیون تمام می‌شود؟

کرونا و بساط مافیای کنکور

موسسات آموزشی که با وعده‌های گوناگون، هزینه‌های سنگینی بر سبد خانوارهای ایرانی در شرایط سخت اقتصادی تحمیل می‌کردند و همه ساله فعالیت‎شان در ماه‌های نزدیک به این ماراتن علمی پررنگ‌تر می‌شد، امسال با شیوع یک ویروس ناخوانده و پیش‌بینی نشده‌ که به‌طور بی‌سابقه‌ای تمام فعالیت‌های اقتصادی، فرهنگی، هنری و اجتماعی کشور را فلج کرده، ناخودآگاه متاثر شدند و با ممنوعیت برگزاری هرگونه کلاس آموزشی، کرکره این موسسات پایین کشیده شد.


کتاب‌هایش را روی هم چیده، ستون بلندی که از قد خودش هم بلندتر است؛ کتاب‌هایی در رنگ‌ها و نشرهای گوناگون. با صدایی که انگار از اعماق چاه بیرون می‌آید، می‌گوید: «اگر امسال نتونم قبول بشم...» این روایت ناتمام همه کنکوری‌هاست. همین اما و اگرها پای کنکوری‌ها را به بازار کنکور می‌کشاند. بازاری که سال‌هاست با وعده امسال و سال بعد، همچنان گرم است و چرخش با قدرت می‌چرخد. موسسات کنکوری یکی دوتا نیستند. اسم کنکور را که بیاوری، ده‌ها اسم برایت ردیف می‌کنند. بعضی‌ها قدیمی هستند و بعضی‌ها تازه نان خود را در روغن کنکور زده‌اند. قیمت‌هایشان هم بستگی به منطقه و خدمات ارائه‎شده دارد. بعضی از موسسات گوی سبقت را از رقبا ربوده‌اند، آن هم با خدمات وی‌آی‌پی. صاحب یکی از این موسسات می‌گوید: «تضمینی و خدمات با بیمه‌نامه ارائه می‌دهیم. در قرارداد هم نام دانشگاهی که برای دواطلب برنامه‌ریزی می‌کنیم، قید می‌شود. اگر داوطلب قبول نشد، بخشی از پول را پس می‌دهیم. اما با خدماتی که ارائه می‌دهیم مطمئنیم مراجعه‌کنندگان موسسه ما قبول می‌شوند.» او می‌گوید: «هزینه خدمات متفاوت است، از ۵۰۰ هزار تومان داریم تا ۶۰۰ میلیون تومان. اگر خدمات وی‌آی‎پی بخواهد ۶۰۰ میلیون می‌گیریم.

اما به‌طور میانگین هزینه خدمات ما در موسسه ۲۲۰ میلیون تومان است.» تفاوت خدمات وی‌آی‎پی با خدمات معمولی برخی از این موسسات در خوابگاه دادن به داوطلبان و نظارت ۲۴ ساعته است. فرقی هم ندارد داوطلب ساکن تهران باشد یا از شهرهای دیگر بیاید. حالا دیگر اضطراب و استرس مهمان لحظه‌لحظه داوطلبان است. در کنار این موسسات و هزینه‌هایشان اما یک عضو آموزش عالی می‌گوید: «خرید و فروش صندلی دانشگاه هم انجام می‌شود. نرخ برخی از صندلی‌ها سال گذشته ۶۰۰ میلیون تومان بود.» این در حالی است که سال ۹۸ یک دانشجوی تقلبی رشته دندانپزشکی دانشگاه شهید بهشتی خبرساز شد. کیانوش جهانپور، رئیس وقت روابط‌عمومی وزارت بهداشت در این زمینه گفته بود: «قطعا این فرد و امثالهم در این تخلفات تنها نیستند و دست حلقه‌ای از یک زنجیره کلاهبرداری در کار است که متاسفانه در سال‌های اخیر در حوزه کنکور به سوءاستفاده از تمایل دانش‌آموزان و خانواده‌ها به موفقیت در این آزمون، مشغول هستند و سالانه صدها میلیارد تومان از این راه کسب می‌کنند.» روزگاری شاید رقابت کنکور خلاصه می‌شد در همان سال کنکور اما حالا از دوره متوسطه اول و دوم شروع و به همان نسبت فشار روانی به دانش‌آموزان بیشتر می‌شود. این روند، هرقدر برای دانش‌آموزان استرس دارد، برای موسسات کنکوری گردش مالی!


آپشن بیشتر، جذب و پول بیشتر


رقابتی سخت میان موسسات شکل گرفته است و هر کدام آپشن‌های بیشتری نسبت به دیگری بدهد، شانسش برای جذب داوطلب بیشتر می‌شود. خدمات متنوعی از جمله روانشناس، مشاوره تحصیلی، گفت‌وگوی ویژه با اعضای خانواده و الی ماشاالله! تعداد داوطلبان کنکور هم کم نیستند. کنکور سال ۹۹ بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر داوطلب داشت.
یک کارشناس آموزش و پرورش با بیان اینکه رقابت در کنکور برای ۱۰ تا ۱۵ درصد ظرفیت دانشگاه‌ها و برای رشته‌های رقابت‌پذیر است، می‌گوید: «عمده‌ترین ضعف به نظام آموزشی برمی‌گردد. وقتی پدر و مادرها فکر کنند کیفیت آموزشی مدارس پایین و امکانات کم است، به سمت بازار مکاره کنکور کشیده می‌شوند.» آنطور که عضو هیات علمی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران می‌گوید: «بالای ۷۰ درصد دانشجویان ۵ دانشگاه‌ برتر کشور از ۳ دهک بالا یعنی طبقات مرفه جامعه هستند.
 مقصر کنکور نیست، مقصر شیوه‌ ثروت‌محورانه برگزاری کنکور است.» آمار دقیقی از گردش مالی موسسات کنکوری در دست نیست اما منابعی از گردش مالی ۷۰ هزار میلیارد تومانی موسسات کنکور خبر داده بودند. پیش‌تر نایب رئیس شورای مؤسسان مراکز آموزشی کشور گفته بود حدود ۶۰ درصد آموزشگاه‌های علمی فعال در کشور موسسات کنکوری هستند؛ یعنی ۵ تا ۶ هزار موسسه در کل کشور.


بساطی که کرونا برچید


شیوع ویروس کرونا در کشور در ماه‌های پایانی سال ۹۸ و چند ماه مانده به بزرگ‌ترین رویداد علمی کشور، در ادامه تعطیلی حوزه‌های گوناگون کسب‌وکار، بازار کار عده‌ای کاسب کنکور و مراکزی که این روزها بالاترین زور خود را برای سر کیسه کردن نوجوانان جویای قبولی در کنکور می‌زدند را نیز به تعطیلی کشاند. یک کارشناس آموزشی و دبیر دبیرستان معتقد است یکی از نکات مثبتی که تعطیلی کلاس‌های کمک آموزشی کنکور به‌دنبال دارد فروریختن پایه‌های اعتماد به نفس کاذبی است که این موسسات آموزشی سعی در القای آن به دانش‌آموزان داشتند. علی پیش‌نماززاده افزود: دانش‌آموزان کنکوری امسال در شرایطی که دستشان از کلاس‌های مدرسه حتی کوتاه است، فرصت دارند به توان و ذهن خود تکیه کرده و اعتماد به نفس واقعی خود را بازیابند. از سویی هم بسیاری از دانش‌آموزانی که توان اقتصادی حضور در این کلاس‌ها را نداشتند، اکنون خود را در یک خط اطلاعاتی برابر و متکی به مطالعه متون درسی یکسان می‌بینند که می‌تواند روحیه‌ای مثبت به آنها ببخشد. این کارشناس آموزشی اظهارکرد: فرصتی که تعطیلی کرونا برای مافیاهای کنکور ایجاد کرد می‌تواند نقطه امیدی برای شکست دائمی بت تلقینی معجزه کلاس‌های کنکور باشد تا برای همگان این مسئله بدیهی شود که این موسسات هیچ نقشی در ورود به دانشگاه‌ها ندارند و تنها عامل پیروزی در این رقابت اعتماد به نفس، مطالعه دقیق و تمرکز و برنامه‌ریزی درسی است.


درآمد میلیونی مافیای کنکور


بیش از یک میلیون معلم در مدارس ایران مشغول تدریس هستند اما در نهایت والدین دانش‌آموزان احساس می‌کنند برای رساندن فرزندانشان به مدارج عالی نیازمند کلاس‌های فوق‌العاده و کتاب‌های گران‌قیمت هستند! لاغر شدن کتاب‌های درسی و توسعه‌ هر روزه‌ کلاس‌های گرا‌ن‌قیمت کنکور، بیانگر بزرگ شدن نظام آموزش در سایه است. البته این تجارت پرسود فقط مربوط به پشت کنکوری‌ها نیست، دانش‌آموزان و والدین‌شان ناچارند برای قبولی در امتحانات ورودی مدارس نمونه دولتی و تیزهوشان نیز مبالغ هنگفتی بپردازند و به این ترتیب آماده ‌می‌شوند کم‌کم بپذیرند برای راهیابی فرزندان‌شان به دانشگاه‌های معتبر هم باید هزینه زیادی صرف کنند! دانش‌آموزان هم چاره‌ای جز این نمی‌بینند که برای قبولی در دانشگاه‌های دولتی به‌ویژه در رشته‌های پرتقاضا به سمت گرفتن نمره خوب و ورزیده شدن در تست زنی بروند. اینجاست که مافیای کنکور شکل می‌گیرد.

مافیای کنکور در واقع موسساتی هستند که با انتشار سی‌دی‌های گران‌قیمت آموزشی، کتاب‌های گران‌قیمتِ تست، آزمون‌های مشابه کنکور و کلاس‌های تقویتی چند ده میلیونی، دانش‌آموزان را به سمت رشته‌هایی که شاید مورد علاقه‌شان نیست، سوق می‌دهند و درآمدهای میلیاردی به جیب می‌زنند. مافیای کنکور آن‌قدر نفوذ پیدا کرده که سوالات کنکور دیگر از کتاب‌های درسی نباشد و از داخل کتاب‌های تست آنها مطرح شود! یعنی اگر دانش‌آموزی کتاب‌های کنکور و تست بعضی از موسسات مافیای کنکور را نخرد، شانسی برای موفقیت در کنکور نخواهد داشت! یک حساب سرانگشتی نشان می‌دهد اگر دانش‌آموزی بخواهد همه کلاس‌های دروس پیش‌نیاز کنکور را بگذراند باید حدود ۲۴ میلیون هزینه کند! البته این جدا از حق مشاوره، هزینه کتاب‌ها و آزمون‌های شبیه‌سازی شده است که اگر آنها را هم درنظر بگیریم، یک پکیچ ۴۰، ۵۰ میلیونی خواهد شد!! برگزاری این کلاس‌ها بیشتر در تهران و برخی شهرهای بزرگ متمرکزند و دسترسی به آنها برای همه مقدور نیست؛ از این رو امکان رقابت برابر برای دانش‌آموزان وجود ندارد.


سخن پایانی...


در همین حال بسیاری نیز با اشاره به اینکه کرونا به فضای فیزیکی آموزش کشور و سلامت جامعه آسیب‌هایی وارد کرده، معتقدند پیامدهای مثبت فضای کرونایی برای نظام آموزشی متداوم خواهد بود. این درحالی است که برخی همچنان بر تصور اشتباهی که از سوی مافیای کنکور در میان دانش‌آموزان و والدین رواج یافته، پافشاری می‌کنند. این گروه همچنان براین نکته تاکید دارند که سوالات کنکور خارج از متون درسی طرح می‌شود که هدف از آن کسب سود بیشتر از ناآگاهی دانش‌آموزان است.


چاپ