عقب‌ماندگی ایرلاین‌ها از دانش اقتصاد

راه و شهرسازی

با توجه به رویکرد و سیاست درست سازمان هواپیمایی کشوری، در تشویق شرکت‌های هواپیمایی به فروش سیستمی بلیت صندلی سفرهای هوایی، شرکت‌های هواپیمایی حالا با چالش مدیریت اقتصاد، مالی و بازرگانی و مدیریت درآمد و هزینه‌های خود روبه‌رو شده‌اند.

از نظر نگارنده که سابقه اجرایی، تخصصی و تحصیلی حدود ۲۰ ساله در بخش‌ها و زنجیره‌های مختلف صنعت حمل‌ونقل هوایی دارد، این فرضیه مطرح است که با توجه به وجود بازار بزرگ تولید سفر در داخل کشور، حدود ۷۰ درصد مشکلات ایرلاین‌ها و به تبع آن فرودگاه‌ها، به نبود دانش اقتصاد و حسابداری هزینه و درآمد تخصصی و بازرگانی، مدیریت درآمد و هزینه در شرکت‌های هواپیمایی و نبود دانش مدیریت تجاری بنگاه‌ها برمی‌گردد که پیش‌بینی می‌شود حدود ۴ دهه عقب ماندگی در این بخش وجود داشته باشد.
البته آنچه نگارنده طی این سال‌ها در عمل لمس کرده این بوده که «فضای بازار صنعت حمل‌ونقل هوایی ایران به گونه‌ای نبوده است که اداره اقتصادی بنگاه‌ها در آن اهمیت و اولویت چندانی داشته باشد، اولویتی هم در این موضوع وجود ندارد و رقابت به معنای واقعی هم در کار نیست.»
منافع اصلی بازیگران حمل‌ونقل هوایی ایران ایجاب می‌کند فضای کسب و کار در آن مبهم، غیرشفاف و پیچیده بماند. به نظر می‌رسد منافع اصلی این بنگاه‌ها در آثار جانبی آنها باشد و سودآوری در بخش دولتی، خصولتی یا شرکت‌های رانتی به نظر خصوصی، اولویتی ندارد. در تحلیلی علی معلولی، حتی می‌توان، ریشه‌های مشکلات ایمنی و افزایش ریسک و خطرات را در همین آشفتگی‌های اقتصادی ایرلاین‌ها جست‌وجو کرد.
 ۲۰ درصد مشکلات به نبود شایسته‌سالاری در صنعت، نبود ساختار استعدادیابی و نخبه‌پروری و جانشین‌پروری مدیریتی و فکری در صنعت برمی‌گردد که ناشی از فضای کلان کشور و نگاه منفی به تشکیلات است که گزینش‌های محفلی، هیاتی، مرشد و مریدی و رفاقتی جای آن را گرفته است. کافی است نگاهی به بدنه بیشتر ایرلاین‌های ایران بیندازید تا متوجه شکاف نسلی و بحران مدیریتی در این بخش شوید. اتهام اصلی نبود چرخش مدیریتی، متوجه حرص قدرت در میان شبکه‌های با نفوذ محفلی و غیررسمی نسل گذشته است که بنیان‌های فکری این نسل مدت‌هاست منقضی شده، البته باور این حقیقت بسیار سخت است. با این حال این نسل پیر و خسته و بازنشسته از در که بیرون می‌روند، از پنجره خود را به هر نحوی که شده وارد سیستم می‌کنند. در نهایت، فقط۱۰ درصد مشکلات متاثر از شرایط تحریم‌ها و تنش‌های سیاسی ایران است.
در این زنجیره تامین، کانال‌های توزیع فروش آنلاین، همزمان با ورود استارت آپ‌ها، فضای بسیار امیدبخشی را در ایران ایجاد کردند که به دستان پرقدرت جوانان خوش‌فکر و یکرنگ با بهره‌گیری از زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات انجام شد. این جابه‌جایی است که سنت نتوانسته آن را با فرضیات دگم شکل گرفته تخریب کند، این شکوفایی حاصل میدان دادن به جوانان بود که نسل قدیم توان لابی برای ضربه زدن به این نسل جوان و از بین بردن آن را نداشت.
چه کسی تصور می‌کرد روزی «اسنپ» بتواند، نقش تاکسی‌های تلفنی را این‌گونه درهم شکند، یا «علی بابا» بتواند از غفلت دیگران، نهایت بهره را ببرد.
اکنون جنگ زیبای سهم بازارها آغاز شده است. رقیبان فروش بلیت سفر آنلاین هر یک با هدف‌گیری بخش خاصی از مسافران، سهم بازار علی‌بابا را به‌تدریج کاهش می‌دهند. علی‌بابا دست به تبلیغات گسترده می‌زند، در حالی‌که این دستپاچگی اثر بسیار منفی بر مخاطبان گذاشته است. از سوی دیگر، توهم و غرور نخستین بودن و موفق بودن همیشگی، باعث تحمیل یا استثمار شرکت‌های هواپیمایی شد و اکنون دیگر ایرلاین‌های کشور در برابر تحمیل و تمامیت خواهی‌های علی‌بابا به کمک رقیبان تازه‌وارد، با قدرت ایستاده‌اند.
علی بابا حالا رقیب سرسختی به نام «اسنپ‌تریپ» دارد که توانست پروژه «جا با ما» علی بابا را شکست دهد. اسنپ با ادغام هوشمندانه با شرکت‌های پرداخت الکترونیکی PSP و کاربر ۴۰ میلیونی در حال خلق انواع نوین ارتقای خدمات مشتریان شده است. اما این وحشت، علی بابا را هم در این رقابت با هوشمندی بیکار نخواهد گذاشت، اما گاهی خیلی زود، دیر می‌شود. حال شرکت‌های «مستربلیت»‌، «فلایتیو» و..... دیگر عرصه رقابت را بسیار سخت کردند.
تجربه علی بابا مثل همه جای جهان از منظر علمی به زیبایی نشان می‌دهد اصول موفقیت دیروزی که حاصل فضای خالی بازار بود چگونه منجر به توهم و غرور برند و لختی سازمانی می‌شود و تا چقدر می‌تواند به سرمایه سازمانی یک شرکت که متعلق به کشور است، خسارت بزند.
طبیعت زیبای رقابت‌ها باعث تکامل و رشد و توسعه همزمان همه رقیبان و بازیگران در ارتقای کیفیت به نفع مشتریان می‌شود. بازار حوزه توزیع و فروش بلیت سیستمی ایران در حال رشد و بلوغ تکاملی است.
 تازه واردان در ابعاد کوچک شرکت‌های بزرگ قبل را یک تنه به چالش کشیده‌اند. اکوسیستم بازار نیز تقسیم کار را به طور طبیعی در این بازار زیبا رقم زده است اما در نبود سیستم‌های جهانی توزیع جهانی، بازار صنعت حمل‌ونقل هوایی ایران به سوی آشفتگی غیرقابل مهاری خواهد رفت که توجه ویژه سازمان هواپیمایی کشوری را به عنوان نماینده حاکمیت و قانون‌گذار می‌طلبد.
خلیل‌الله معمارزاده ـ‌ کارشناس حمل‌ونقل هوایی

چاپ