ظرفیت گردشگری ایران؛ استفاده ۳ درصدی، بلاتکلیفی ۹۷ درصدی

میراثی که پول ساز نیست

محمدجواد صابری -گروه آینه: ایران ظرفیت تاریخی و میراثی زیادی دارد و نه تنها می‌تواند به یکی از قطب‌های گردشگری منطقه تبدیل شود که قابلیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های گردشگری دنیا را دارد.

این گزاره بدون در نظر گرفتن تبصره‌هایی که معمولا برای چنین حکم‌های کلی می‌تواند وجود داشته باشد نه تنها برای هر ایرانی که برای بسیاری از کارشناسان بین‌المللی حوزه گردشگری و گردشگران پذیرفتنی است. در داخل کشور این واقعیت گاهی توهم آفرین بوده است؛ چرا که دوستداران تبدیل شدن ایران به قطب گردشگری دنیا اغلب بر ظرفیتی که به لحاظ تاریخی و میراثی وجود دارد تاکید می‌کنند و همان تبصره‌هایی را که عنوان شد باید برای حکم‌های کلی در نظر گرفت، نادیده می‌گیرند. به جز این واقعیت که کشور ما ظرفیت انکارناپذیری در زمینه جذب گردشگر دارد واقعیت‌های دیگری هم وجود دارد. بیش از هر چیز استفاده نکردن از ظرفیت‌های موجود خودنمایی می‌کند چنانکه به گفته مسعود سلطانی‌فر معاون رییس‌جمهوری و رییس سازمان میراث فرهنگی؛ در ایران ۱ میلیون منطقه گردشگری و تفریحی وجود دارد که ۳۱ هزار مورد از آن شناخته‌شده و مردم از آن استفاده می‌کنند که این فقط ۳ درصد از کل ظرفیت کشور است.


۵ میلیارد برای چند هزار ساله تمدن
تمدن جیرفت یا شهرنشینی جیرفت که تمدنی مربوط به ۷۰۰۰ سال پیش است یکی از نخستین تمدن‌های شناخته شده در فلات مرکزی ایران است. ساکنان این منطقه پیش از این، دوران دیرینه سنگی، میان سنگی و نو سنگی را طی کرده‌اند که از هر کدام از این دوره‌ها آثاری بر جای مانده است. با وجود این، عمده آثار میراثی باقی مانده در ایران نه از این دوران که مربوط به همان شهرنشینی‌های کهن از جیرفت گرفته تا ایلام و ماد است. امپراتوران هخامنشی که سلسله خود را ۵۵۰ سال قبل از میلاد مسیح پایه‌گذاری کردند، آثار تاریخی زیادی از خود به جای گذاشتند. همانطور که بسیاری از آثار اشکانیان و ساسانیان نیز برای ما به یادگار مانده است. بعد از حمله اعراب به ایران نیز سلسله‌هایی در ایران روی کار آمدند که آثاری از خود به یادگار گذاشته‌اند. این پیشینه چند هزار ساله باعث می‌شود ظرفیت خوبی برای جذب گردشگر به وجود بیاید؛ چنانکه شاهد هستیم کشوری مانند ترکیه به مراتب کمتر از ما سابقه تمدنی دارد اما همواره جزو ۱۰ مقصد اصلی گردشگری دنیا شناخته می‌شود. با وجود این، آن‌طور که رییس سازمان میراث فرهنگی به تازگی عنوان کرده است: سهم ایران از درآمد گردشگری در سال ۲۰۱۳ فقط ۵ میلیارد دلار بوده است.


سهم نیم درصدی از گردشگری جهان
مسعود سلطانی‌فر همچنین به تازگی در اظهارنظر جداگانه‌ای با اشاره به گردش مالی گردشگری در دنیا در سال ۲۰۱۳ گفته است: در سال ۲۰۱۳ میلادی گردش مالی فعالیت‌های گردشگری، تفریحات، سرگرمی و صنایع و خدمات مرتبط با گردشگری ۶۵۰۰ میلیارد دلار بوده است. معاون رئیس‌جمهوری با یادآوری این نکته که در سال ۲۰۱۳ از محل جابه‌جایی یک میلیارد و ۱۸۷ میلیون نفر گردشگر در دنیا ۱۲۵۰ دلار درآمد نصیب کشورهای جهان شده، اظهار داشته است: به لحاظ جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی کشور ما باید ۳ درصد از این درآمد را به خود اختصاص می‌داد. سلطانی‌فر با تاکید بر این که به دلیل محدودیت‌ها، تحریم‌ها، سوءمدیریت و سوءتدبیرها، سهم کشور ما از این درآمد جهانی تنها نیم درصد، معادل ۵ میلیارد دلار بوده است، افزوده است: رشد و توسعه گردشگری در کشور کار سنگینی است، تامین زیرساخت‌ها، احداث هتل، ساماندهی حمل و نقل داخلی و... از جمله عواملی است که برای رشد گردشگری کشور به آنها نیاز داریم. رییس سازمان میراث فرهنگی همچنین به رشد فزاینده ورود گردشگر به کشور طی چند ماه اخیر اشاره کرده و گفته است: به دلیل تعامل مثبت دولت با سایر کشورها، امروز شاهد رغبت و اشتیاق گردشگران خارجی برای بازدید از جاذبه‌ها و ظرفیت‌های کشورمان هستیم. معاون رییس‌جمهور، صنعت گردشگری را در دنیا رو به توسعه دانسته و تصریح کرده است: براساس آمار در سال ۱۹۵۰ میلادی، ۲۵ میلیون گردشگر، سال ۲۰۰۵ میلادی ۸۰۰ میلیون گردشگر، در سال ۲۰۱۳ یک میلیارد و ۱۸۷ میلیون گردشگر در سراسر دنیا جابه‌جا شده است و براساس پیش‌بینی متخصصان این عرصه در سال ۲۰۲۰، یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون نفر در سال ۲۰۳۰ یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون نفر و در سال ۲۰۵۰ دو میلیارد و ۶۰۰ میلیون گردشگر در دنیا سفر خواهند کرد. سلطانی‌فر تصریح کرده است: در عرصه استفاده از فضای مجازی برای توسعه گردشگری باید یک بستر قانونی مناسب  برای بخش خصوصی و فعالان این حوزه فراهم شود.
از طرف دیگر، او اظهارنظر قابل‌توجهی هم انجام داده است: ۹۷ درصد آثار تاریخی کشور همچنان در دل خاک هستند.
پس از اینکه دولت یازدهم روی کار آمد و به دنبال پیشرفت مذاکرات هسته‌ای و تنش‌زدایی در عرصه بین‌المللی امیدهایی در زمینه جذب گردشگر خارجی در ایران به وجود آمد. همزمان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری که در ۸ سال دولت‌های نهم و دهم به «حیاط خلوت دولت» تبدیل شده بود «آزاد سازی» شد. همه این اتفاقات باعث شد یک نشریه آلمانی عنوان کند ایران به زودی به یکی از قطب‌های گردشگری دنیا تبدیل می‌شود. با وجود این، آن‌طور که رییس سازمان میراث فرهنگی عنوان می‌کند کمبود بودجه در بسیاری مواقع منجر به تعطیلی فعالیت‌ها برای رونق دادن به حوزه گردشگری شده است.


گردشگری ما فرهنگی است
یک کارشناس حوزه میراث فرهنگی در رابطه با استفاده از ظرفیت‌های میراثی برای جذب گردشگر به می‌گوید: گردشگری ما گردشگری فرهنگی است. ما بیش از هر چیز روی آثار میراثی خود اعم از بناهای برجای مانده از قدیم، کاخ‌ها، کتیبه‌ها و... برای جذب گردشگر حساب می‌کنیم و در درجه دوم استفاده از ظرفیت‌های طبیعی مد نظر است.
جلیل گلشن با اشاره به گفته‌های معاون رییس جمهوری و رییس سازمان میراث فرهنگی تصریح می‌کند: واقعیت این است که ما یک میلیون اثر میراثی قابل ثبت در کشور داریم اما، فقط حدود
 ۳۱ هزار اثر ثبت شده است.
او با بیان اینکه از همین ۳۱ اثر ثبت شده هم ۲ تا ۳ هزار اثر تعیین حریم شده است، خاطرنشان می‌کند: اگر بپذیریم که آثار تاریخی و میراثی نقش بی‌بدیلی در جذب گردشگر دارد ابتدا باید آثار ثبت نشده شناسایی و ثبت شوند و در ادامه باید فعالیت‌های لازم برای حفظ و نگهداری آنها انجام شود.
گلشن تاکید می‌کند: شناسایی آثار تاریخی و میراثی از جهتی می‌تواند در پیشبرد پژوهش‌های تاریخی کمک‌مان کند و از طرف دیگر در جذب گردشگر که می‌تواند هم برای ما درآمدزایی داشته باشد و هم تاریخ و فرهنگ ما را به جهانیان بشناساند، موثر باشد.


رتبه ایران در شاخص رقابت‌پذیری صنعت گردشگری؛ ۹۸ از ۱۴۰
ترجمه و تلخیص- بنفشه رنجی: گزارش رقابت گردشگری هر ساله توسط مجمع جهانی اقتصاد منتشر می‌شود. گزارش سال ۲۰۱۳ این مجمع به رتبه‌بندی ۱۴۰ کشور دنیا از لحاظ شاخص رقابت‌پذیری در حوزه توریسم پرداخته است. رتبه‌بندی کشورها در این گزارش طبق ۳ فاکتور مقررات و قوانین، فضای تجاری و ساختارها و منابع انسانی، فرهنگی و طبیعی نمره‌ای به کشورها داده می‌شود. هر یک از این فاکتورها به شاخص‌های رقابتی تقسیم می‌شوند که به‌طور کل ۱۴ مورد را شامل می‌شود: خط‌مشی قوانین و مقررات، پایداری زیست‌محیطی، امنیت، سلامت و بهداشت، اولویت دادن به مسافرت و گردشگری، زیرساخت‌های حمل‌ونقل هوایی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل زمینی، زیرساخت‌های گردشگری، زیرساخت‌های فناوری‌های نوین ارتباطی، رقابت قیمت در صنعت توریسم، منابع انسانی، میل به گردشگری، منابع طبیعی و منابع فرهنگی. طبق این گزارش کشور سوئیس در رتبه اول قدرت رقابت‌پذیری در گردشگری اعلام شده است و پس از آن آلمان، اتریش و اسپانیا قرار دارند. از سوی دیگر نیز، در انتهای جدول رتبه‌بندی کشور هایتی در رتبه ۱۴۰ و قبل از آن چاد در رتبه ۱۳۹ قرار دارند. در این میان ایران با کسب نمره ۶۴/۳ در شاخص رقابت‌پذیری، رتبه ۹۸ جهان از نظر قدرت رقابت‌پذیری صنعت گردشگری خود با سایر کشورها را به‌دست آورده است. همچنین، این گزارش کشورها را بر مبنای منطقه نیز رتبه‌بندی کرده است. در قاره امریکا، ایالت متحده امریکا در رتبه اول رقابت‌پذیری و کانادا در رتبه دوم و باربادوس در رتبه سوم وهاییتی در رتبه آخر قرار دارد. در منطقه آسیا و اقیانوسیه کشور سنگاپور با شاخص رقابت‌پذیری ۲۳/۵ در رتبه اول قرار گرفته است که به‌دنبال آن کشورهای استرالیا و نیوزیلند در رتبه دوم و سوم قرار دارند، همچنین در این منطقه بنگلادش در رتبه آخر قرار دارد. در تقسیم‌بندی خاورمیانه و شمال افریقا که ایران نیز در آن قرار دارد، امارات متحده عربی در رتبه اول و قطر در رتبه دوم قرار دارند، موریتانیا نیز در رتبه آخر این تقسیم‌بندی قرار دارد. همچنین، رتبه ایران در میان ۱۴ کشور خاورمیانه و شمال افریقا نیز ۱۱ اعلام شده که رتبه‌ای کمتر از مصر و بیشتر از کویت به دست آورده است. البته این گزارش مقایسه‌ای را نیز میان رتبه‌بندی کشورها بین سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۳ انجام داده است. برای مثال، ایران در سال ۲۰۰۱ رتبه ۱۱۴ داشته است که در سال ۲۰۱۳ رتبه بهتری کسب کرده است.


چاپ