ضعف ایران در تبلیغ گردشگری نجومی

باید به تماشای آسمان نشست

گروه تجارت: «آسمان» شاید در دسترس‌ترین جاذبه تماشایی باشد. کافی است سر از گریبان بلند کنی و به تماشای این وسعت بی‌انتها بنشینی و در اسرار آن غوطه‌ور شوی. با این حال، آسمان دیدنی‌تر از این حرف‌هاست و از هر کشوری به آن بنگری، متفاوت از آن‌ چیزی است که بالای سرت سایه افکنده است.

به گزارش صمت، تماشای آسمان پرستاره در روزگار ما به رویایی دست‌نیافتنی تبدیل شده است. آلودگی‌ نوری در کلانشهرها باعث شده است مردم با حسرت به آسمان نگاه کنند. حال اینکه گردشگری نجومی در ایران پر ظرفیت است و به یمن فرا رسیدن هفته جهانی فضا (۱۳ تا ۱۹مهر) خوب است به این ظرفیت کمتر دیده شده بپردازیم.


ظرفیت گردشگری نجومی در ایران
در کشور ما در ۲دهه گذشته به مدد فعالیت‌ گسترده رسانه‌ها، ترویج علم از راه‌های مختلف و تمایل عمومی جمعیت جوان برای سفر به مناطق بکر طبیعی و کنجکاوی در ناشناخته‌های جذاب، گردشگری نجومی طرفداران ویژه‌ای پیدا کرده است. از طرفی ایران با بهره‌مندی از مناطق گسترده و بکر طبیعی، از ظرفیت زیادی برای توسعه گردشگری نجومی در خاورمیانه بهره‌مند است.
یک فعال گردشگری گفت: با تبلیغات بیشتر و اصلاح متن کتابچه‌های گردشگران خارجی، می‌توان صنعت گردشگری را رونق داد.
متین نجارزاده در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان، درباره چرایی دیده نشدن گردشگری نجومی با توجه به زیرساخت‌ها و بناهایی که آنها را براساس علم نجوم طراحی کرده‌اند، گفت: گردشگری، صنعتی پردرآمد به‌شمار می‌رود و برخی کشورها مانند شیلی در عرصه صنعت گردشگری نجومی پیشرو هستند. یک موضوع مهم در صنعت گردشگری نجومی؛ آفتابی، مهتابی و صاف بودن آسمان آن کشور است. در کشورهای اروپایی شاید از ۳۶۵روز سال، ۳۰روز هوا آفتابی باشد، در حالی که در برخی نقاط کشورمان بیش از ۲۸۰روز در سال هوای آفتابی داریم.
وی افزود: اگر بخواهیم صنعت گردشگری نجومی را توسعه دهیم، نیازمند زیرساخت و سرمایه‌گذاری در برخی زمینه‌ها و شاخه‌های گردشگری هستیم اما این شاخه از گردشگری بدون هیچ‌گونه توجهی رها شده است.
نجارزاده تاکید کرد: ما برج‌های نجومی مانند برج رادکان را در خراسان شمالی داریم؛ همچنین موضوع نیمروز در کشور وجود دارد؛ تا پیش از قرن ۱۸میلادی مکانی در سیستان و بلوچستان وجود داشت که صفر مبدأ بود زیرا مدت صبح و شبش یکی بود و تمام ساعت‌های کشورهای جهان بر اساس این مبدا تنظیم می‌شدند.
 مکان‌یابی این اثر از سوی ابوریحان بیرونی، در کتاب‌های خطی وجود دارد اما به آن توجه نشد و در نهایت انگلیس که نسبت به دیگر کشورها پیشرو بود، روستای گرینویچ را به لحاظ جغرافیایی به عنوان مبدأ صفر به جهانیان معرفی کرد.
نجارزاده تصریح کرد: ایران بناهای نجومی، ساعت‌های آفتابی و بسیاری مکان‌ها را دارد که از نظر گردشگری نجومی می‌توانند مورد توجه باشند. خوشبختانه در چند سال گذشته، کشورمان از لحاظ تبلیغاتی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و همچنین فعالیت تشکل‌های مردم‌نهاد پیشرفت خوبی داشته است.
شما امروز به هر شهر از استان‌های کشور سفر کنید، انجمن‌های نجوم گردشگری در آن فعالیت و مردم نیز از آن استقبال می‌کنند.
وی افزود: در کتاب‌های راهنمای سفر گردشگران خارجی فقط به شهرهای طلایی مانند اصفهان، شیراز و یزد اشاره شده است. هر گردشگری که وارد کشور می‌شود، بیشتر به این شهرها می‌رود و شهرهای شمالی کشور یا مناطق دیگر نادیده گرفته می‌شوند.
برای جذب گردشگرهای اروپایی باید در کتابچه‌های گردشگری اصلاحاتی انجام شود؛ باید در سایت‌های‌مان هم به معرفی هر چه بیشتر بناهای تاریخی مختلف بپردازیم. این کار نیازمند یک کار رسانه‌ای و مستندسازی است.


وجود برنامه‌های رصد؛ هر چند کمرنگ
هر از گاهی در شهرهای مختلف ایران برنامه‌های رصد برگزار می‌شود. به عنوان نمونه، هفته گذشته، برنامه رصد ماه و ستارگان در شهرکرد برگزار شد. رئیس میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرکرد در این باره گفت: رصد ماه و ستارگان در مرکز چهارمحال و بختیاری انجام شد.
به گزارش میراث‌آریا، حمیرا راهنورد، تاکید کرد: برنامه رصد ماه و ستارگان با حضور قشرهای مختلف مردم بر فراز تپه نورالشهداء شهرکرد برگزار شد.
وی افزود: در این برنامه شرکت‌کنندگان توانستند با کمک فعالان انجمن نجوم چرخ آوا و انجمن نجوم سپر شهرکرد، ماه و ستارگان را رصد کنند.
راهنورد افزود: در این برنامه، نیروهای آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری شهرکرد نیز مشارکت و حضور فعال داشتند.
انجمن نجوم آیاز تبریز نیز در پانزدهمین سال پیاپی، ویژه‌برنامه‌های متنوعی برای ترویج دانش و صنعت فضایی در هفته جهانی فضا برگزار می‌کند. کارآگاه آموزش نقاشی با موضوع زندگی انسان آینده در کره ماه، رصد رایگان ماه و سیاره‌های مشتری و زحل، کارگاه آموزش آشنایی با دانش هوافضا و چهارمین جشنواره کشوری رویای کهکشانی من، از برنامه‌های این انجمن در هفته جاری است.
بر اساس این گزارش، چنین آیین‌هایی در زمان رخدادهای نجومی به مرور زمان گردشگران داخلی و خارجی را به تماشای حرفه‌ای آسمان ایران جذب می‌کند.


رخدادهای نجومی مهر
حالا که روزهای ماه مهر را سپری می‌کنیم، مرور رخدادهای نجومی مهر نیز خالی از لطف نیست. شاید فعالان حوزه نجوم و گردشگری، برای جذب گردشگران داخلی یا خارجی که در این زمان به طور اتفاقی در ایران حضور دارند، برنامه‌ریزی کنند. آنچه از نظر می‌گذرانید، رخدادهای نجومی روزهای باقی مانده از مهر است.
مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران به ایرنا گفت: برای بسیاری از پژوهشگران و نویسندگان، رخدادهای نجومی هر ماه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ضمن آنکه علاقه‌مندان تازه‌کار با آگاهی از این رویدادها با مفاهیم نجومی و اجرام آسمانی بیش از پیش آشنا شده‌اند و فرصتی نیز برای عکاسان نجومی و آماتورهای باسابقه ایجاد می‌شود تا از زمان هر رخداد آگاهی یابند و خود را برای رصد و عکاسی از پدیده‌های جذاب آسمانی آماده کنند.
مسعود عتیقی افزود: بر این اساس، ثبت این وقایع در وبگاه انجمن نجوم آماتوری ایران و انتشار آن در خبرگزاری رسمی کشور، یک مستندسازی از اتفاق‌های نجومی است که از افراد تازه‌کار گرفته تا پژوهشگران علمی، از آن بهره‌مند می‌شوند و برای همیشه در دسترس پژوهشگران حتی در سال‌های دور و پس از این تاریخ نیز خواهد بود.
عتیقی درباره رویدادهای نجومی مهر ۹۸ گفت: پنجشنبه ۱۸مهر ساعت ۲۱: ۵۹ دقیقه، ماه به اوج زمینی رسیده و ۴۰۵هزار و ۹۰۲کیلومتر با زمین فاصله دارد. دوشنبه ۲۲مهر، ماه ساعت ۳۸دقیقه بامداد این تاریخ به وضعیت بدر (ماه کامل) می‌رسد. جمعه ۲۶مهر ستاره چشم گاو (دبران) ساعت۱: ۲۱دقیقه بامداد، ۲.۹ درجه جنوب کوژ ماه افزاینده قرار دارد. یکشنبه ۲۸مهر ساعت ۷: ۳۰دقیقه صبح، سیاره تیر به حداکثر کشیدگی شرقی خود می‌رسد و ۲۴.۶درجه با خورشید جدایی دارد؛ بنابراین در شامگاه این روز بهترین فرصت برای تماشای این جرم ستاره‌مانند کم‌سو در افق جنوب غرب است. همچنین در ساعت ۱۰: ۵۸دقیقه صبح این تاریخ، ماه به گره صعودی می‌رسد.
وی ادامه داد: دوشنبه ۲۹مهر ساعت ۱۶: ۰۹دقیقه، ماه به وضعیت تربیع آخر خواهد رسید و در پایان بخش رخدادهای نخستین ماه پاییز، سه‌شنبه ۳۰مهر، بارش شهابی جباری روی می‌دهد که این بارش ساعت ۲: ۳۰دقیقه بامداد سه‌شنبه به اوج می‌رسد. در ضمن در این بامداد (سه‌شنبه ۳۰مهر) خوشه باز M۴۴ جنوب ماه قرار دارد و بسیار نزدیک ماه دیده می‌شود.


رصدخانه‌های باستانی ایران
ایرانیان از دیرباز، علاقه زیادی به نجوم داشته‌اند و دانشمندان بسیاری در علم ستاره‌شناسی از این خاک برخاسته‌اند. اگر سری به مکان‌های تاریخی ایران زده باشید، متوجه می‌شوید که خیلی از آنها مستقیم یا غیرمسقیم با علم نجوم در ارتباط هستند. بعضی پژوهشگران، تعدادی از نقش‌های تخت جمشید را نشانه‌ای بر آشنایی سازندگان آنها با اخترشناسی می‌دانند؛ نقش حمله شیر به گاو از همین دسته است. در آتشکده‌های کهن و باستانی هم چهارطاقی‌هایی به جا مانده‌اند که بعضی از دانشمندان اعتقاد دارند بین معماری، موقعیت و تناسبات آنها با طلوع و غروب اجرام آسمانی ارتباطی وجود دارد.
ایران رصدخانه‌های باستانی نیز دارد. بازدید از رصدخانه‌های سنتی ایران نیز جاذبه‌ای ویژه برای گردشگران نجومی دارد. رصدخانه‌های ایران در گذشته به دلیل تاثیرشان بر پیشرفت علم ستاره‌شناسی و نجوم شهرت بسیار داشتند.


رصدخانه مراغه
رصدخانه مراغه از قدیمی‌ترین رصدخانه‌های ایران است. به گزارش خوگر نیوز، رصدخانه مراغه را به عنوان بزرگ‌ترین رصدخانه جهان در دوره پیش از اختراع تلسکوپ و قدیمی‌ترین رصدخانه ایران، که پلان مشخصی از آن به جا مانده است، می‌شناسند. این رصدخانه که در آذربایجان شرقی قرار دارد و از دوران خواجه نصیرالدین طوسی به یادگار مانده، روی تپه‌ای در غرب مراغه در نزدیکی ۲روستا به نام‌های «طالب‌خوان» و «حاجی‌کرد» قرار دارد. رصدخانه به سبب قرارگیری در این موقعیت، مشرف به دریاچه ارومیه است. اغراق نیست اگر بگوییم اکتشافات ستاره‌شناسی که دانشمندان، ۷۰۰سال پیش در این رصدخانه انجام داده‌اند، راه را برای مطالعات امروز بشر باز کرد. گرچه امروز تنها پی‌ بخش‌های مختلف و بخشی از سدس فخری سنگی آن (از ابزارهای ستاره‌شناسی برای اندازه‌گیری ارتفاع ستاره‌ها یا سیاره‌ها) باقی مانده است.


گنبد مینا
گرچه پیشرفت رصدخانه‌های ایران تاکنون نتوانسته مانند گذشته و همگام با اختراعات و امکانات جهانی باشد اما پدیدار شدن آسمان‌نماها نویدبخش است. با آسمان‌نماها می‌توان محدودیت آموزش نجوم و لذت بردن از شناخت آسمان را که تا پیش از این وابسته به رصدخانه‌ها بود، کمی کاهش داد. در همین راستا در سال ۱۳۹۳ گنبد مینا درهایش را به روی تهرانی‌ها باز کرد.
گنبد مینا بزرگ‌ترین آسمان‌نما یا همان پلانتاریوم ایران و خاورمیانه است. این مرکز در واقع یک شبیه‌ساز از جهان هستی، کره‌ها و ستارگان است. به طور مثال در آن می‌توان آسمان را در حرکت وضعی یا انتقالی زمین مشاهده کرد. همچنین تصاویر و فیلم‌هایی به صورت سه‌بعدی با موضوع‌های نجومی در پلانتاریوم‌ها به نمایش در می‌آیند. بنای گنبد مینا وسعت نزدیک به هزار و ۸۰۰متر مربع دارد و شامل یک سالن نمایش شیب‌دار با ۱۵۰‌صندلی و پرده نمایش گنبدی است.
ساختمان آسمان‌نما به شکل یک خورشید نمادین با الهام از عناصر معماری ایرانی اسلامی از سوی مهندسان و معماران ایرانی طراحی و ساخته شده است. در گنبد مینا علاوه بر نمایش فیلم و بازدید از نمایشگاه ستاره‌شناسی می‌توانید رصد را نیز تجربه کنید. چه زمانی بهتر از هفته نجوم برای آشتی دوباره با آسمان؟


دیگر رصدخانه‌های دیدنی و پر ظرفیت ایران
اگر از رصدخانه‌های تاریخی ایران همچون رصدخانه نیمروز در سیستان و بلوچستان و رصدخانه شهرگور در فیروزآباد فارس بگذریم به رصدخانه‌های معاصر می‌رسیم که همگی به عصر تلسکوپ تعلق دارند. رصدخانه خواجه نصیرالدین طوسی (متعلق به دانشگاه تبریز)، رصدخانه ابوریحان بیرونی (متعلق به دانشگاه شیراز)، رصدخانه دانشگاه فردوسی مشهد، رصدخانه دانشگاه زنجان، رصدخانه دانشگاه کاشان، رصدخانه زعفرانیه تهران (متعلق به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، رصدخانه کاسین خرم‌آباد (شرکت رصدخانه کاسین)، رصدخانه مهر بوشهر (متعلق به آموزش و پرورش)، رصدخانه آلاشت مازندران (متعلق به شرکت اخترنمای شیراز و صنایع اپتیک اصفهان) از رصدخانه‌های ایران هستند که فعالیت می‌کنند. البته امکانات بیشتر آنها آموزشی است و بسیاری از آنها به رصدخانه‌های دانش‌آموزی یا آماتوری معروف هستند.


رصد خانه ملی ایران
اگر از رصدخانه‌ها بگوییم و از رصدخانه ملی ایران هیچ نگوییم، کلام‌مان ابتر است. یکی از بزرگ‌ترین رصدخانه‌های خاورمیانه که می‌توان آن را پروژه‌ای در حال پیشرفت خواند، «رصدخانه ملی ایران» است.
رصدخانه ملی ایران که هم‌اکنون در دست طراحی و ساخت است، در ۳بخش شامل ایستگاه یک، دو و سه، در قُله گرکش در حوالی شهر قمصر کاشان قرار دارد.
بر اساس این گزارش، در سال ۱۹۹۹میلادی، مجمع عمومی سازمان ملل، قطعنامه‌ای را تصویب کرد که به موجب آن، ۴ تا ۱۰اکتبر هر سال (۱۳ تا ۱۹مهر)، به عنوان هفته جهانی فضا، انتخاب شد. هدف این کار، ترویج و توسعه دانش فضایی و آشنا کردن مردم و جوانان با نقش فناوری فضایی در زندگی انسان‌ها روی زمین اعلام شد.


چاپ