تهدیدی جدی برای بلندترین برج آجری جهان

سر «گنبد قابوس» سبز شد!

جدیدترین عکس منتشر شده از اثر جهانی گنبد قابوس که تاریخ ثبت آن ۲۱ شهریور را نشان می‌دهد، از سبز شدن علف‌های هرز، روی گنبد مخروطی شکل یا همان کلاهک این اثر جهانی خبر می‌دهد.

به گزارش ایسنا، گنبد قابوس سال ۹۸ خود را با باران و سیل آغاز کرد، سیلی که در طول چند روز نه‌تنها این محوطه جهانی، بلکه همه شهر را احاطه کرد. هر چند آسیب‌های سیل به شهر و مردم بی‌شمار بود که هنوز بخش زیادی از آنها برطرف نشده، اما آثار تاریخی درگیر این سیل نیز بخش دیگری از این آسیب‌ها بود که شاید بتوان گفت درصد کمی از آنها نیز هنوز جبران نشده‌ است.
اما گنبد قابوس به‌واسطه جهانی بودن این اثر تاریخی داستان متفاوتی دارد، یکی از تهدیدهایی که از چند سال گذشته گنبد جهانی قابوس را تهدید می‌کند، نم‌زدگی جداره و به‌ویژه بخش‌های پایینی این اثر تاریخی جهانی است، اما اکنون سبز شدن این علف‌های هرز، روی گنبد مخروطی شکل این اثر جهانی، به‌طور قطع تهدید بیشتری برای این اثر جهانی به‌شمار می‌رود.
هر چند تصاویر منتشر شده از این گنبد جهانی در طول یکی دو سال گذشته نیز از وجود این علف‌های هرز خبر می‌دهد، اما به نظر می‌رسد شرایط نگهداری و حتی بارانِ سیل‌آسایی که نوروز امسال در این منطقه بود، عاملی موثر در رشد سریع‌تر و سرسبزی بیشتر این اثر تاریخی شده است.


برج گنبد قابوس در نوروز ۹۸
نوروز نورتقانی، مدیر پایگاه میراث جهانی گنبد قابوس، ۲۵ خرداد امسال در نشست تخصصی «میراث‌فرهنگی و رویارویی با بحران سیل» درباره شهر گلستان پس از سیل، با تاکید بر اینکه به‌طور قطع شعوری پشت انتخابِ مکان ساخت برج گنبد قابوس است که روی تپه ساخته شده، اظهار کرد: زمان وقوع سیل، نگران گِل‌آلود شدن آب بودیم که خوشبختانه آب گل‌آلود نشد، در آن شرایط اگر آب منطقه گل‌آلود می‌شد، نشان از آب‌شستگی تپه‌ها و محوطه‌های اطراف بود اما با توجه به سطح بالا آمدگی تپه از سطح زمین یعنی ۹ متر و ۸۸ سانتی‌متر، این اتفاق نیفتاد در حالی که در بخش‌هایی از شهر، تا حدود یک متر و نیم زیر آب رفت.
وی خیسی بنای گنبد قابوس که از ابتدای امسال قدری افزایش داشت را نتیجه سیل و باران دانست و گفت: خوشبختانه، نم پایه بنا باعث تغییر زیادی در آن نشده است.


گنبد جهانی قابوس، ۲۱ شهریور ۱۳۹۸
۷ سال از جهانی شدن گنبد قابوس می‌گذرد، اثری جهانی که گنبد قابوس به‌عنوان بلندترین برج آجری جهان یکی از بی‌نظیرترین یادمان‌های برجسته معماری ایران در دوره اسلامی در شمال شهر گنبدکاووس و در ۳۰ کیلومتری بازمانده شهر باستانی گرگان (جرجان) قرار دارد. این اثر به سال ۳۹۷ هجری قمری به‌عنوان یادمان «شمس‌المعالی قابوس بن وشمگیر» ساخته شده است.
ارتفاع این برج ۵۵ متر و با احتساب بلندی تپه در مجموع ۷۰ متر از سطح زمین ارتفاع دارد. به روی بدنه جریان دو ردیف کتیبه به خط کوفی ساده نصب شده که بانی و تاریخ انسان را معرفی می‌کند. این بنای بزرگ تمام آن از آجر ساخته شده و نمونه‌ای ارزنده در فن آجرکاری است.


رکوردار جذب گردشگر
برج آجری قابوس، بنایی با بیش از ۱۰۰۰ سال عمر است که تاکنون ابر و باد و مه و خورشید و فلک هم نتوانستند بر استواری او آسیب بزنند و همچنان به‌عنوان بزرگ‌ترین نماد بزرگ‌ترین شهر ترکمن‌نشین گلستان، میزبان گردشگران داخلی و خارجی است.
برج قابوس، بنای تاریخی و باشکوه شهر گنبد کاووس در میان پارکی بزرگ و زیبا جای گرفته و از کیلومترهای دور نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب کرده و در گذشته هادی و راهبر مسافرانی بوده که از این سرزمین عبور می‌کرده‌اند. بلندترین برج آجری جهان در طول سال رکوردار جذب گردشگر بوده و شمار زیادی از علاقه‌مندان میراث تاریخی و فرهنگی را به خود جذب کرده و در اجلاس سی و ششم یونسکو در زمره میراث جهانی ثبت شده است.
برج گنبد قابوس بنایی تاریخی از سده ۴ هجری است که در شهر گنبد کاووس در ۳ کیلومتری شهر قدیم جرجان در استان گلستان قرار دارد. گنبد قابوس یا میل‌گنبد بر فراز تپه‌ای خاکی که حدود ۱۵ متر از سطح زمین بلندتر است درسال (۳۹۷ هجری قمری برابر با ۳۷۵ هجری خورشیدی) و در زمان سلطنت شمس‌‌المعالی قابوس بن وشمگیر در شهر جرجان که پایتخت پادشاهان آن دیار، آل‌زیار بوده، بنا شده است.
درباره اینکه هدف اولیه ساخت بنا چه بوده، نظرهای گوناگونی وجود دارد: محتمل‌ترین انگیزه ساخت چنین بنایی می‌توانسته مکانی برای آرامگاه بانی آن قابوس ابن وشمگیر باشد که البته در کاوش‌های گوناگون کالبد قابوس بن وشمگیر هرگز پیدا نشد و نظرهای گوناگونی وجود دارد که جسم قابوس ابن وشمگیر در یک تابوت شیشه‌ای از سقف برج آویزان بوده و روزنه‌ای که در قسمت شرق برج قرار دارد، به‌دلیل این بوده که کالبد قابوس ابن وشمگیر بتواند نخستین پرتوهای نورخورشید را دریافت کند. همچنین بعید نیست تنها هدف از ساخت چنین بنای باشکوه و بزرگی نمایش قدرت و هنر، که یادآور شکوه و جلال دوره سلطنت بانی آن است، باشد، چراکه پادشاهان بزرگ، همواره به‌دنبال باقی گذاشتن نامی جاودانه از خود بوده‌اند.
با توجه به ارتفاع زیاد برج، این احتمال که ساختمان یادشده به‌منظور نشانه و نمود شهر جرجان و راهنمای مسافران در دشت گرگان بنا شده باشد، زیاد است. حتی اگر در ابتدا این برج با چنین هدفی ساخته نشده باشد اما ارتفاع زیاد برج، در دشت جرجان برای مسافران نشانه و علامتی نمایان بوده است.
این برج از نظر هنر معماری و تاریخی، یادگاری بس ارزنده از دوران آبادی و شوکت سرزمین «جرجان» و دودمان «آل‌زیار» است. پی یا پای‌بست بنا و بدنه گنبد مخروطی است. ارتفاع ساختمان برج قابوس ۵۵ متر است که با احتساب بلندی ۱۵ متری تپه، پای بست آن به ۷۰ متر می‌رسد.
این بنا با نقشه ستاره‌ای شکل و گنبد مخروطی به ارتفاع ۱۸ متر است و روی بدنه آن ۱۰ ترک دارد و راس هر ترک نیز ۱.۶۰ متر و قاعده آن نیز ۱.۴ متر از هم فاصله دارد و محیط اصلی گنبد نیز ۳۰ متر است. در بدنه شرقی روزنه‌ای تعبیه شده که ارتفاع آن یک‌متر و ۹۰ سانتی‌متر است. عرض روزنه در قسمت بالا ۷۳ و در وسط ۷۵ و در پایین ۸۰ است. در ضلع جنوبی آن یک ورودی است که ۵.۱ متر عرض و ۵۵.۵ متر ارتفاع دارد. درون تاق هلالی سر در آن، مقرنسی است که به نظر می‌رسد در مراحل نخستین پیشرفت این نوع تزئینات معماری و گچبری است.
در برج رو به جنوب‌شرقی، به سمت محل طلوع خورشید گشوده می‌شود و دارای ۵.۱ متر عرض و ۵۵.۵ متر ارتفاع است و دو رشته مقرنس کاری ساده و در عین حال زیبا، تاق هلالی سر در را می‌آراید.


چاپ