چرا آثار تاریخی از فهرست ثبت ملی خارج می‌شوند؟

گروه تجارت: ‌حجت نظری، عضو کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران درباره ورود دیوان عدالت اداری به پرونده بناهای دارای ارزش تاریخی معتقد است گاهی اوقات دیوان عدالت صلاحیت ورود به پرونده این بناها را ندارد و نیاز است مجلس در این زمینه ورود و تعیین‌‌تکلیف کند.

به گزارش ایرنا، در ماه‌های اخیر شاهد خروج تعدادی از بناهای تاریخی ثبت ملی در تهران بودیم؛ موضوعی که نگرانی‌های زیادی را ایجاد کرده است. مالکان برخی از این بناها که عرصه آنها ارزش‌افزوده دارد از طریق طرح شکایت در دیوان عدالت اداری، توانسته‌اند رأی خروج اثر از فهرست ثبت ملی را بگیرند.
خروج از ثبت ملی برای بناهای دارای ارزش به مالکان این امکان را می‌دهد که ملک را تخریب و اقدام برای ساخت‌وساز به جای ملکی کنند که حفظ آن از نظر تاریخی و فرهنگی برای شهر اهمیت و ارزش تاریخی داشته که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده بوده است.
خروج آثار تاریخی در پایتخت از نظر کارشناسان حوزه میراث فرهنگی از چند منظر مشکل ایجاد می‌کند، نخست اینکه یک بنای تاریخی که گوشه‌ای از تاریخ و هویت ما را نشان می‌دهد تخریب و تجربه نشان داده جای آنها مجتمع‌های تجاری یا ساختمان‌هایی با کاربری‌های متفاوت که سودهای ریالی را نصیب صاحبان‌شان کند، ساخته می‌شوند، دوم اینکه گوشه‌هایی از فرهنگ معماری ایرانی-‌اسلامی ما نیز از بین می‌روند و سوم و شاید مهم‌تر اینکه با خروج اثر از ثبت در تهران، در سایر شهرهای کشور نیز به پیروی از این اقدام، تلاش برای خروج آثار از فهرست به جریان می‌افتد.
به‌تازگی یک مورد از این موضوع را در استان تهران شاهد بودیم، به دنبال خروج یک اثر ثبت ملی، مسئولان شهرستان‌های جنوب شرق تهران به بهانه ساخت جاده کمربندی، پیگیر خروج تپه تاریخی ۶ تا ۸ هزار ساله «پوئینک» از ثبت ملی بودند و در یکی از توجیه‌های خود نیز این‌گونه بیان کردند: وقتی امکان خروج آثار از فهرست در تهران وجود دارد، برای حل مشکلات تردد شهروندان این تپه هم باید از ثبت خارج شود.
البته همان زمان(‌خرداد امسال) معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور نیز در واکنش به این گمانه‌زنی‌ها و تلاش‌ها برای اجرای طرح راه‌سازی در محل تپه باستانی «پوئینک» شهرستان قرچک تاکید کرد: این تپه که ثبت ملی است و قدمت لایه‌های اولیه آن به عصر آهن می‌رسد باید حفظ و صیانت شود.
در ‌امسال خانه حسام لشگر پسر سیزدهم عباس میرزا نایب‌السلطنه در دوران مظفرالدین شاه قاجار و نیز نخستین کارخانه قند خاورمیانه واقع در جنوب پایتخت در کهریزک که ثبت ملی بوده‌اند، همچنین عکاسخانه تابان از جمله بناهای تاریخی و دارای ارزش از ثبت ملی خارج شدند.
آن‌طور که دلسوزان میراث فرهنگی می‌گویند برخی آثار ثبت ملی دیگر نیز در معرض خروج از فهرست ثبت ملی قرار دارند.
باتوجه به اینکه در سال‌های گذشته برخی آثار تاریخی با تملک از طریق شهرداری حفظ و به خانه-موزه تبدیل شده‌اند و نیز از آنجا که مدیریت شهری پایتخت با توجه به نوع کارکردش می‌تواند نقش مهمی در حفاظت از این آثار داشته باشد، خبرنگار ایرنا درباره موضوع مهم خروج بناهای با ارزش تاریخی و میراثی با یکی از اعضای شورای شهر تهران که عضو کمیسیون فرهنگی و اجتماعی این نهاد و دارای مدرک کارشناسی ارشد حقوق است به گفت‌وگو نشسته است.


چرا مجلس باید ورود کند؟
نظری معتقد است درباره آثار ثبت شده ملی باید متفاوت با سایر تصمیم‌های دولتی که قانون اساسی به دیوان عدالت اداری اجازه ورود داده، نگاه کنیم.
جوان‌ترین عضو شورای اسلامی شهر تهران در دوره پنجم افزود: درست است که ثبت ملی یک تصمیم دولتی است و دیوان عدالت اداری با شکایت هر شخص حقیقی و حقوقی می‌تواند به آن ورود کند اما واقعیت این است که به نظر می‌رسد اینجا دیوان در ماهیت ورود و نسبت به اینکه آیا یک فضایی دارای ارزش ثبت ملی هست یا نیز ورود ماهوی می‌کند.
او گفت: من معتقدم که اینجا شاید در صلاحیت دیوان عدالت اداری تردید وجود داشته و لازم باشد در این موارد به طور حتم مجلس شورای اسلامی تعیین‌تکلیف کند؛ با توجه به اینکه مرجع رسمی تشخیص دارای ارزش بودن یا نبودن بناهای دارای ارزش تاریخی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری است، دیوان عدالت اداری صلاحیت تشخیص دارای ارزش بودن یا نبودن بناهای تاریخی را ندارد.
نظری تاکید کرد: ما نمی‌توانیم از قاضی که حقوق خوانده و ممکن است نسبت به بناهای دارای ارزش تاریخی اطلاعات داشته باشد یا نداشته باشد، انتظار داشته باشیم ‌بتواند تشخیص دهد یک بنا دارای ارزش تاریخی، فرهنگی یا سایر ارزش‌ها هست یا نیست.
عضو شورای اسلامی شهر تهران ادامه داد: من معتقدم در این‌گونه موارد شاید ما متاسفانه به نادرستی صلاحیتی را برای دیوان عدالت اداری فرض کرده‌ایم که این صلاحیت ممکن است در آن تردید وجود داشته باشد یا مخدوش باشد.
وی درباره اینکه چرا در برخی موارد دیوان عدالت اداری ورود و ثبت ملی یک بنا را ابطال می‌کند در حالی که با نظر کارشناسان سازمان میراث فرهنگی یک بنا دارای ارزش تاریخی اعلام شده است، تاکید کرد: به طور کلی اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم، هم میراث فرهنگی درست می‌گوید و هم دیوان عدالت اداری، و علت اینکه می‌گویم مجلس شورای اسلامی باید ورود کند همین است.
نظری گفت: سازمان میراث فرهنگی درست می‌گوید، از این جنبه که بر اساس قانون، مکلف است تشخیص دهد بنایی دارای ارزش تاریخی هست یا نیست و شاخص‌های خود را دارد و بر آن اساس تعیین‌تکلیف و اظهارنظر می‌کند؛ دیوان عدالت اداری هم می‌گوید من صالح به ورود‌(به پرونده)‌ هستم، چراکه قانون اساسی و قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان می‌گوید که می‌توانم به تصمیم‌ها و اقدام‌های مقام دولتی یا کارمند دولتی ورود و رسیدگی کنم و من هم نسبت به یک تصمیم دولت ورود و تعیین‌تکلیف می‌کنم.
به گفته عضو شورای اسلامی شهر تهران، هم دیوان و هم سازمان میراث فرهنگی درست می‌گویند اما اینجا نقص مجلس شورای اسلامی است که باید درباره بناهای ثبت ملی شده تکلیف را کاملا مجزا و متفاوت روشن کند و اگر هم نسبت به تصمیم‌های سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری می‌خواهد اعتراضی را رقم بزند و امکان تجدیدنظرخواهی و فرجام خواهی را برای ذینفعان فراهم کند این امکان باید به طور کامل مشخص و با معرفی شاخص‌ها فراهم شود.
او خاطرنشان کرد: ما یک امکانی را مثل سایر امکان تجدیدنظرخواهی‌ها برای مردم یا تظلم‌خواهی برای مردم، فراهم کرده‌ایم که تعیین‌تکلیف یک بنای دارای ارزش، به دیوان و یکی از شعب به صورت اتفاقی ارجاع داده می‌شود و این شعبه ممکن است که هیچ تخصصی هم در حوزه بناهای تاریخی نداشته باشد و ورود کند و بخواهد تصمیم بگیرد که این تصمیم اتفاقا بخشی از هویت شهر را حفظ کند یا از بین ببرد؛ بنابراین معتقدم مجلس شورای اسلامی باید در این باره قانون خاص وضع کند.


نقش شهرداری در حفظ بناهای تاریخی
نظری در پاسخ به این پرسش که شهرداری چقدر می‌تواند کمک کند و چه ظرفیتی را در این زمینه به کار گیرد نیز گفت: در وضع موجود شهرداری‌ها شاید نتوانند کاری انجام دهند؛ اگر بخواهیم کلی به این موضوع نگاه کنیم باید به مدیریت یکپارچه شهری بیندیشیم یا دست‌کم مدیریت هماهنگ شهری را ببینیم و بر آن اساس تصمیم بگیریم.
عضو شورای اسلامی شهر تهران تاکید کرد: اگر می‌خواهیم در مصداق نگاه کنیم، درحال‌حاضر در شهر تهران بناهایی را تملک کرده‌ایم و در دوره‌های قبلی مدیریت شهری هم این اتفاق افتاده است؛ ما حتی در بودجه سال ۹۸ هم برای تملک بعضی از بناهای دارای ارزش تاریخی بودجه در نظر گرفتیم و به‌شدت به شهرداری فشار می‌آوریم که اینها را تملک کند.
او به عنوان نمونه، از قرار دادن یک ردیف در بودجه امسال شهرداری تهران یاد کرد و افزود: برای تملک و ساماندهی خانه مشاهیر ۲۱ میلیارد تومان بودجه گذاشتیم و آن را عام در نظر گرفتیم که اگر یک وقت از خاطر‌مان رفت که یک فضا یا بنا را در کل بودجه پیش‌بینی کنیم، بتوانیم از این ردیف برای تملک و ساماندهی بناها استفاده کنیم.
عضو شورای اسلامی شهر تهران ادامه داد: در نمونه دیگری، برای تملک خانه مرحوم غلامرضا تختی و تملک زورخانه تختی بودجه‌ای در نظر گرفتیم.
نظری تصریح کرد: موضوع حفظ بناهای دارای ارزش دغدغه خود ماست اما حرفم این است که شاید چند نفر در شورا دغدغه میراث داشته باشند و برای آن بودجه هم بگذارند و پیگیری هم کنند و انجام شود اما قانون تکلیفی برای ما ایجاد نکرده است.


چاپ