جاذبه‌های گردشگری خاص در منطقه آزاد اروند

گروه تجارت: آیا تا به حال چیزی درباره «گردشگری سیاه» شنیده‌‌اید؟ یا از موزه‌ها و یادبودهای جنگ بازدید کرده‌اید؟ تمایل دارید از موزه هیروشیما در ژاپن یا مناطق جنگی در ایران دیدن کنید؟

به گزارش اقتصاد۲۴، گردشگری سیاه یا گردشگری تاریک که با نام‌هایی همچون «Black Tourism» یا «Grief tourism» نیز شناخته می‌شود، شاخه‌ای از صنعت گردشگری است که مربوط به بازدید از مکان‌های ناخوشایند و دردناک می‌شود.
گردشگری سیاه در واقع پاسخی به نیاز گردشگران امروزی و یکی از بهترین راه‌ها برای کسب تجربه‌های جدید و منحصر‌به‌فرد است و دربرگیرنده بخشی از صنعت گردشگری است که مسافران را به بازدید از مکان‌هایی تاریخی می‌برد که در گذشته با فجایع طبیعی، جنگ و تراژدی‌های انسانی در ارتباط بوده‌اند.
واژه «سیاه» در این اصطلاح بیشتر به فصلی سیاه در تاریخ اشاره دارد و شاید بررسی این سیاهی در تاریخ بشریت مجذوب‌کننده هم باشد و البته همین مسئله منبع تغذیه‌ای مناسب برای دنیای گردشگری است و می‌تواند موجب توسعه گردشگری و اقتصاد آن شود.
پروفسور اورس واگنسیل، استاد دانشگاه لوتسرن سوئیس در این باره می‌گوید: ‌در گردشگری سیاه هر یک از بازدیدکنندگان به نوعی با اندوه و سرگذشت یک مکان درگیر شده و خود را در محیطی انبوه از خاطره‌ها و رویدادهای گوناگون می‌یابند‌.


تاریخچه گردشگری سیاه
این اصطلاح در سال ۱۹۹۶ میلادی(۱۳۷۴) از سوی دو عضو هیات‌علمی گروه مهمان‌نوازی، جهانگردی و مدیریت اوقات‌فراغت دانشگاه گلاسکو کالدونیان در شهر گلاسکوی اسکاتلند در شمال بریتانیا ابداع شد و پس از آنکه این دو نفر کتابی با شعار «ذکاوت و سلیقه بر ملاحظات اقتصادی حاکم نیست» نوشتند این شکل از گردشگری در میان گردشگران جهان رواج بیشتری یافت و حتی افرادی که به این عنوان سفر می‌کردند نام آن را یاد گرفتند و آن را به کار بردند.


انواع گردشگری سیاه
از سال ۲۰۱۴ میلادی(۱۳۹۲)، مطالعات بسیاری درباره تعاریف، برچسب‌ها و ‌طبقه‌بندی‌ها مانند گردشگری هولوکاست و گردشگری برده‌داری انجام شد و این اصطلاح همچنان از سوی نویسندگان ادبیات سفر در خارج از آکادمی شکل گرفته است.
گردشگری مصیبت، گردشگری فقر، گردشگری خودکشی و گردشگری پایان جهان از جمله انواع گردشگری سیاه هستند که هرچند نام هر یک ممکن است برای گردشگران ناخوشایند باشد اما هر یک برای آموزش ‌یا کمک به قشری خاص در‌نظر گرفته شده‌اند.
در «‌گردشگری مصیبت‌»، جهانگردان علاوه‌بر اینکه آثار تخریب یک منطقه مصیبت‌زده را می‌بینند، با زندگی مردم آنجا نیز آشنا می‌شوند، جنبه آموزشی آن این است که مهارت‌های کنار آمدن با شرایط سخت و مقابله با بحران را می‌آموزند.
«گردشگری فقر» در کشورهای در حال توسعه‌ یا محروم، به منظور آشنایی با مردمی است که در فقر و بدبختی زندگی می‌کنند و با هدف کمک به فقرا انجام می‌شود.
در «گردشگری خودکشی»، گردشگران به کشورها و مناطقی که آمار خودکشی در آنها، بیشترین رکورد را دارد، سفر می‌کنند و با دیدن منطقه، ریشه‌ها و دلایل بالا رفتن آمار خودکشی را بررسی و آسیب‌شناسی می‌کنند. در نوعی دیگر از سفر وجود دارد که در آن، جهانگردان به دیدن مناطقی علاقه دارند که اجازه‌ انجام «اتانازی» یا «قتل ترحم‌آمیز» در آنجا از سوی دادگاه به رسمیت شناخته می‌شود.
در «گردشگری پایان جهان» نیز مردم به مناطقی سفر می‌کنند که بیشتر تحت‌تاثیر عوامل محیطی خطرآفرین قرار گرفته و در معرض نابودی‌ هستند. در این نوع گردشگری، راهنمای تور وظیفه دارد برای جهانگردان درباره تاثیر پدیده‌هایی مانند گرم‌شدن زمین یا چگونگی برخورد شهاب‌سنگ‌ها با زمین و پایان عمر آن، توضیح دهد.


جنبه‌های آموزشی گردشگری سیاه
گردشگری سیاه در بیشتر موارد جنبه‌های تاریخی دارد زیرا افراد‌ را با بخش‌های مهمی از تاریخ و انسانیت که البته تیره و تار هستند آشنا می‌کند. در بسیاری فرهنگ‌ها چنین سفرهایی جنبه آموزشی بالایی دارد زیرا افراد به شکل بهتری می‌توانند وقایع منفی را تخیل کنند و از تجربه آنها در آینده استفاده کنند. حال این وقایع ممکن است آسیب‌های طبیعی مثل سیل و زلزله باشد یا جنگ و کشتارهای جمعی.
البته این سفرها به طور معمول‌ ناراحت‌کننده و دردناک است اما در همه جای جهان همواره عده زیادی را به خود جذب می‌کند. شاید تا چند سال آینده مناطق جنگی سوریه و حلب نیز به مقصد گردشگری سیاه تبدیل شود، جایی که متاسفانه علاوه‌بر ریخته‌شدن خون هزاران انسان، بسیاری از بناهای مهم باستانی و تاریخی رو به نابودی رفت.


مقاصد گردشگری سیاه در جهان
در همه کشورها مکان‌هایی که یادآور اتفاق‌های ناگوار و فجایع انسانی همچون جنگ، بمب‌گذاری، حمله‌های شیمیایی، کشتار در ملأ عام، اعدام، قتل‌های دسته‌جمعی و... هستند یا مکان‌هایی که بر اثر وقوع بلایای طبیعی مثل توفان، آتشفشان و... نابود شده‌اند وجود دارد و البته بیشتر مکان‌هایی که به آن سفر می‌کنیم دارای محل‌هایی هستند که محل فوت افراد مشهورند؛ همه اینها از مقاصد گردشگری سیاه هستند. از جمله مناطق مصیبت‌زده‌ای که توانست گردشگران زیادی را جذب کند، ویرانه‌های «پمپی»‌(ایتالیا) و بازماندگان سونامی سال ۲۰۰۴ میلادی در سواحل اندونزی بود.


مقاصد گردشگری خاص در ایران
اصطلاح گردشگری سیاه شاید چندان برای مردم کشور ما آشنا نباشد اما باید بدانیم در جهان عده زیادی به آن علاقه‌مند هستند و مسافت‌های طولانی را برای رسیدن به نقطه موردنظر خویش می‌پیمایند. از جمله این مناطق که ظرفیتی برای گردشگری خاص در ایران ایجاد می‌کنند موزه‌های دفاع مقدس، مناطق جنگی جنوب کشور، گلزار شهدا، قبرستان مسیحیان، انگلیسی‌ها و یهودی‌ها و ارگ فروریخته بم پس از زلزله‌ است که هرچند یادآور روزهای سخت و ملال‌‌آور آن دوران‌ هستند اما نباید فراموش کرد که آنچه این مکان‌ها را ارزشمند می‌کند اهمیت تاریخی آنها و از خودگذشتگی‌های قهرمانانه و فرهنگ ایثار و فداکاری مردم است. در بیشتر شهرهای ایران موزه‌هایی که روایتی از سال‌های دفاع مقدس یا برهه تاریخی انقلاب اسلامی دارند وجود دارد.
شاید برخی بیندیشند که اینها ظرفیت‌هایی برای جذب گردشگر به شمار نمی‌روند اما باید گفت علاوه‌بر اهمیت این نوع یادمان‌ها برای مردمان وطن، می‌توان آنها را به مقاصدی برای گردشگران خارجی در‌نظر گرفت. ۳ استان خوزستان، ایلام و کرمانشاه از جمله مناطقی بودند که به طور مستقیم در جنگ نابرابر با عراق آسیب‌های فراوانی دیدند. خوشبختانه مدیریت گردشگری سازمان منطقه آزاد اروند همواره به دنبال این بوده که این نوع از گردشگری را به گونه‌ای خاص و متفاوت به گردشگران داخلی و خارجی معرفی کند. گردشگری خاص در منطقه آزاد اروند یکی از ظرفیت‌های این منطقه به شمار می‌رود که باید به آن اهتمام ورزید. یک برنامه‌ریزی درست برای این نوع از گردشگری در مناطق گوناگون کشورمان و به‌ویژه مناطق جنگی، می‌تواند موجب توسعه جوامع محلی و افزایش سطح درآمد و رفاه نسبی و عدالت اجتماعی شود.




چاپ