حیات دوباره ساختمان‌های تاریخی با تغییر کاربری

کافه‌ها مقصد گردشگری شهری می‌شوند

مژده پورزکی: شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که از کنار ساختمانی قدیمی و مخروبه بگذرید و کنجکاو شوید تا بدانید آنجا چه کسانی رفت‌و‌آمد می‌کردند،

زندگی آنها چطور بوده و چه شده که این ساختمان به شکل مخروبه رها شده‌ یا اینکه به زمین و زمان اعتراض کنید که چرا کسی پیدا نمی‌شود قدر این بنای زیبا را بداند، احیایش کند و با تغییر کاربری آن، دوباره پای انسان‌ها -البته این بار از نسلی دیگر- را به آن باز کند؟‌
‌چند سالی است که برخی از این ساختمان‌ها در تهران پر‌رمز‌ و‌ راز، رمزگشایی‌‌، احیا‌ و درهای‌شان به روی کافه‌گردها باز‌می‌شود و مردم اغلب مهاجر تهران، نم‌نمک با سبک زندگی تهرانی‌های قدیم آشنا می‌شوند. سر‌رشته این نهضت را که جویا شوید بخشی از آن را در جشنواره‌ای می‌یابید که امسال قرار است به دور سوم برسد.
به گزارش صمت تهران هرچند همواره به عنوان شهری تجاری و اداری شناخته می‌شود اما اگر پوسته رویی آن کنار زده شود، شهری پر‌ظرفیت در زمینه گردشگری نمایان می‌شود. در این راستا، یکی از ظرفیت‌های مغفول‌مانده در امر گردشگری شهری، کافه‌ها هستند. از این رو، ۳ سال است که جشنواره‌ای با عنوان «کافه مقصد گردشگری شهری» برگزار می‌شود؛ جشنواره‌ای جذاب برای آنها که علاقه‌مند به احیا و تغییر کاربری ساختمان‌های قدیمی هستند یا آنها که دوست دارند به هر بهانه‌ای سری به این خانه‌ها بزنند، دمی در آن بنشینند، چای یا دمنوشی بنوشند و از داستان این ساختمان‌های اسرارآمیز باخبر شوند.


نجات ۱۲۱ ساختمان تاریخی از تهدید تخریب
حمید شاهین‌پور فردی است که از ابتدا بر بذر این جشنواره آب پاشیده است. او به‌عنوان دبیر اجرایی در نشستی خبری با خبرنگاران چنین سخن گفت: کافه نخستین صنف ثبت‌شده در ایران است که در سال ۱۳۰۷ قانون طرز بنای کافه مصوب و در روزنامه اطلاعات به چاپ ‌رسید. اما امروز بعد از ۹۱ سال می‌بینیم که کافه‌ها در تهران صنف مستقلی ندارند و در رسته‌ اتحادیه آبمیوه بستنی و کافی‌شاپ قرار دارند. این در حالی است که در بسیاری از کشورها کافه‌ها مقاصد گردشگری هستند. اگر کسی به پاریس سفر کند به طور حتم به «کافه دوفلور» سر‌می‌زند. اگر گردشگران فرهنگی به وین بروند به «کافه هاولکا» خواهند رفت و اینها جزو مقاصد گردشگری هستند.
وی افزود: ۳ سال پیش که «کافه لقانطه» را احیا و بازسازی می‌کردیم بیشتر ساختمان‌های تاریخی که ظرفیت تبدیل به کافه را داشتند، در معرض تخریب و کلنگ‌زنی بودند اما حالا ۱۲۱ ساختمان در معرض خطر تخریب، احیا و تبدیل به کافه شده‌اند و این امر تبدیل به یک نهضت شده است.
شاهین‌پور ادامه داد: از سوی دیگر، اگرچه مهمان‌نوازی از ویژگی‌های بارز ایرانی‌‌ها بوده ‌اما اکنون در برخی از کافه‌ها شاهد رفتار نامناسب کافه‌داران با مشتریان هستیم که برگزاری چنین جشنواره‌ای موجب شده است تا باری دیگر به موضوع مهمان‌داری یا به اصطلاح تخصصی‌تر، «میزداری» توجه کرده و آموزش‌هایی ارائه دهیم.
به گفته وی، باغ‌موزه قصر دو سال میزبان این جشنواره بود. سال گذشته این جشنواره روزانه ۱۱ هزار بازدیدکننده داشت که به‌سختی می‌شد از ‌راهروهای باغ‌موزه‌ عبور کرد. امسال این جشنواره در مجموعه فرهنگی تاریخی سعد‌آباد برگزار می‌شود تا علاقه‌مندان به کافه‌های خاص در معرض آشنایی با دیگر آثار فرهنگی ملی نیز قرار گیرند.
دبیر اجرایی سومین جشنواره و نمایشگاه «کافه مقصد گردشگری شهری» با خواندن بیانیه‌ای از رمز و راز این جشنواره پرده برداشت: «میراث هر سرزمینی تنها شامل ابنیه و آثار کهن آن نمی‌شود بلکه هر اثری که به خاطره تبدیل شود بخشی از میراث انسانی را تشکیل می‌دهد و بر همین قیاس می‌توان نخستین کافه‌ها را به‌عنوان نهادی مردمی و پدیده‌ای شهری، که در خلق خاطرات مشترک شهروندان و نسل‌ها نقش تاثیرگذاری داشته‌اند در شمار این میراث قلمداد کرد.
جای بسی خوشحالی و خوشوقتی است که نخستین کافه ایرانی‌(لقانطه) پس از ۱۱۰ سال باز زنده‌سازی شده و موجب و موجد جریانی فرهنگی‌-هنری در قالب جشنواره‌ای با عنوان کافه مقصد گردشگری شهری گشته است. بی‌شک نقش کافه‌ها در شکل‌گیری جنبش‌های ادبی، فرهنگی و هنری چه در جهان و چه در ایران انکار ناپذیر است و این امر نه‌تنها در تهران بلکه در برخی از کلانشهرها و شهرستان‌های دیگر نیز زمینه‌های خاطره‌انگیزی را بر همان رویه ایجاد کرده است.
شعر، موسیقی، سینما، تئاتر و نمایش به عنوان میراث ناملموس، پایگاه و جایگاهی در کافه‌ها داشته که هر کدام در نوع خود منظری از گردشگری شهری را در شکل‌های نوین می‌تواند تبیین کند. امیدواریم این حرکت فرهنگی-هنری که پیشینه تاریخی قابل تعمقی را نیز در سابقه خود دارد بتواند زمینه حفظ، صیانت و احیای خاطرات شهری و هویت فرهنگی را فراهم آورد. حال پس از دو دوره برگزاری جشنواره و نمایشگاه ملی کافه مقصد گردشگری شهری، می‌توان به نقش بخش خصوصی در احیا و حفظ میراث فرهنگی ملموس و غیر‌ملموس امیدوار بود. بخشی از دستاوردهای این حرکت فرهنگی، توجه کارآفرینان به ساختمان‌های قدیمی و تاریخی و احیای بیش از ۱۲۰ ساختمان در معرض تخریب و تبدیل آن به کافه‌ها، رستوران‌ها و به نوعی پاتوق‌های فرهنگی، هنری، اجتماعی و استفاده از آنها به عنوان مقاصد گردشگری شهری است. در راستای فعالیت‌های تخصصی صنعت کافه و کافه‌داری، در دوره‌های گذشته با محوریت و رویکرد بهبود کیفیت خدمات در محصولات ارائه‌شده مسابقات ملی باریستا و قهوه‌نگاری‌(لته‌آرت) و... برگزار شد که موفقیت‌های قابل‌توجهی را به‌دست آورد اما نکته قابل تامل و تعمق اینکه در صنعت گردشگری و خدمات پذیرایی، کم‌توجهی به امر میزبانی و اهمیت آن در مجموعه‌های یاد‌شده مشهود است.
از این رو، امید است در سومین جشنواره و نمایشگاه بتوانیم توجه کارآفرینان، صاحبان کافه‌ها و کارکنان را به بهبود خدمات میزبانی‌(میزداری) و جایگاه آن در میزان رضایت‌مندی مهمانان و گردشگران جلب کنیم و این نهضت شروعی برای تبدیل شدن ایران عزیز به قطب گردشگری کشورهای اسلامی باشد.»


محیط کافه‌گونه، تاثیر‌گذار در امور و علوم روز
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان تهران نیز در این نشست گفت: احیای اماکن تاریخی با توجه به سیاست‌های سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری یک بحث اصولی و مهم است.
پرهام جانفشان افزود: با احیای ساختمان‌های تاریخی و تبدیل آن به کافه، مردم ما با حضور در این اماکن تاریخی در جریان تاریخچه و داستان بنا قرار می‌گیرند و همزمانی را صرف اوقاتی خوش و خاطره‌انگیز می‌کنند.
وی ادامه داد: خوب است بدانیم که استارت‌آپ‌ها در محیط‌های کافه‌ای شکل گرفته‌اند، بحث‌های فلسفی نیز در چنین محیط‌هایی آغاز شد، ضمن اینکه امروز در بحث‌های فناوریک، این یک موضوع پذیرفته‌شده است که محیط‌ها برای افزایش خلاقیت چیدمانی شبیه به کافه داشته باشند. بنابراین، محیط کافه علاوه‌بر اینکه برای ما نوستالژیک است، در امور و علوم روز دنیا نیز تاثیر می‌گذارد‌. از این رو، برگزاری این جشنواره اقدامی خوب و شایسته است.
بر اساس این گزارش، سومین جشنواره «کافه مقصد گردشگری شهری» از ۳ تا ۸ شهریور با حضور ۹۰ کافه برگزیده استان تهران در مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدآباد برگزار می‌شود.


چاپ