خاتم‌کاری، حرفه‌ای که لنگ بازار نماند

صبا رضایی - گروه تجارت: تنها ۳ هزار نفر در حوزه خاتم‌کاری در حال فعالیت هستند. حرفه‌ای که درآمد مناسبی دارد و به خوبی می‌تواند شغل اصلی فعالان آن به شمار رود.

یکی از عمده‌ترین مشکلات در حوزه اشتغالزایی خاتم‌کاری، نبود آموزش‌های لازم است. اکنون هنرستان‌ها و مراکز آموزشی بسیار اندکی خاتم‌کاری را آموزش می‌دهند. اگر فردی قصد داشته باشد تمام مراحل خاتم‌کاری را آموخته و سپس وارد بازار کار شود باید ۲ سال زمان صرف کند اما این حرفه تقسیم‌بندی‌های مشخصی دارد و هنرجو پس از ۶ ماه آموزش نیز می‌تواند در یکی از مراحل تولید خاتم فعالیت کرده و درآمد کافی داشته باشد.
خاتم‌کاری حرفه‌ای است که طرفداران بسیاری دارد و بیشتر روی مصنوعات چوبی اجرا می‌شود. فعالان این شاخه از صنایع‌دستی از فروش داخلی خود راضی هستند و معتقدند اگر دولت حمایت کند صادرات آن بسیار بیشتر از ۲۰ درصد از محصولات تولیدی خاتم‌کاری خواهد بود.

 


فروش پررونق خاتم‌کاری در داخل
فروشندگان خاتم معتقدند قیمت محصول بستگی به کیفیت آن دارد اما به گفته آنها حتی محصولات بازاری و بی‌کیفیت خاتم‌کاری نیز طرفدارانی دارند و به فروش می‌رسند.
رسول نظری، تولیدکننده و فروشنده محصولات صنایع‌دستی به صمت گفت: در خاتم‌کاری فلز برنج رشته رشته در کنار چوب قرار می‌گیرد و مبدأ آن از شیراز است.
او افزود: خاتم‌کاری اکنون رونق دارد و در بازار نیز فروش خوبی دارد. مرکز فروش این محصولات در کشور مغازه‌های میدان نقش جهان اصفهان و خیابان ویلا در تهران است.
به عقیده نظری حداقل ۲۰ درصد از محصولات خاتم تولید شده در کشور صادر می‌شوند.
این کارشناس صنایع‌دستی درباره شیوه تولید محصولات خاتم‌کاری اظهار کرد: خاتم به صورت ورقه ورقه تولید شده و سپس روی محصول مورد نظر چسبانده می‌شود. مهم آن است شخصی که خاتم را روی محصول می‌چسباند چگونه کار را دربیاورد.
او افزود: به طور کلی خاتم را روی تمامی مصنوعات چوبی می‌توان اجرا کرد. از جعبه دستمال کاغذی گرفته تا تخته نرد، شطرنج، جعبه سکه، قاب آینه، آینه‌شمعدان، میز و صندلی، میز پذیرایی، میز شطرنج و هر نوع ظرف، اما شیوه کار روی هریک از محصولات متفاوت است و اجرای آن برای برخی محصولات مشکل. برای نمونه شکلات خوری منحنی‌های بسیاری دارد و اجرای خاتم‌کاری روی آن مشکل‌تر از دیگر محصولات است.
نظری در ادامه بیان کرد: حتی اگر خاتم با بهترین کیفیت نیز تولید شود نحوه اجرای آن روی محصول اهمیت بسیاری دارد.
او درباره قیمت خاتم‌کاری در بازار اظهار کرد: قیمت محصول خاتم بستگی به کیفیت کار دارد. به عنوان نمونه یک کار بازاری جعبه دستمال کاغذی باکیفیت ۳۵ هزار تومان و یک کار باکیفیت آن ۱۸۰ هزار تومان قیمت‌گذاری می‌شود.
نظری درباره زمانی که صرف تولید یک محصول خاتم‌کاری می‌شود، بیان کرد: چسباندن ورقه آماده خاتم روی یک جعبه دستمال کاغذی ۳ ساعت و خشک شدن لاک محافظ آن ۵ ساعت زمان می‌برد.
او افزود: خاتم‌کاری شغل اصلی فعالان این حوزه به شمار می‌رود و درآمد آن به اندازه‌ای است که معیشت تولیدکنندگان این محصول را تامین کند. به طور کلی اکنون حدود ۳ هزار نفر در این حوزه در حال فعالیت هستند. به هر روی خاتم‌کاری کار مشکلی است.
نظری درباره آموزش این شاخه از صنایع‌دستی اظهار کرد: دولت باید تلاش کند تا این حرفه را به دیگران آموزش دهد اما در این زمینه فعالیت چندانی انجام نمی‌دهد. به طور کلی دولت حمایت چندانی از حرفه خاتم‌کاری نمی‌کند در صورتی که می‌تواند خریدار این محصول باشد و از آن در سازمان‌های دولتی، اهدای جوایز و دیگر موارد استفاده کند.

 


نیاز به حمایت مالی دولت
خاتم کاران معتقدند حمایت مالی دولت بهترین کمک به خاتم کاران است اما به عقیده آنها دولت حمایت چندانی از خاتم‌کاری نمی‌کند.
پدراو استادکار خاتم‌کاری بوده و فرزند خود را از کودکی در این حرفه آموزش داده است. بسیاری معتقدند او یکی از بهترین تولیدکنندگان خاتم‌کاری است و بیشتر محصولات او صادر می‌شوند اما پدر و پسر هیچ یک این حرفه را آموزش نمی‌دهند، برخی اشخاص برای بقا و ادامه حیات یک حرفه بهترین استادان برای نسل‌های آینده هستند اما نبود امکانات موجب می‌شود تجربیات آنها منتقل نشود.
امیرحسین خادم ملت، تولیدکننده خاتم به صمت گفت: خاتم به این شکل تولید می‌شود که یک‌سری اشکال هندسی به طور منظم در کنار یکدیگر چیده می‌شوند و تشکیل گل خاتم می‌دهند. البته باید رنگ‌آمیزی شود. از ابتدا باید طراحی شده و با زاویه مشخصی اشکال هندسی کنار یکدیگر قرار بگیرند.
او افزود: روی گل خاتم نیز مراحلی انجام می‌شود و شمش خاتم را تشکیل می‌دهد. شمش‌های خاتم کنار یکدیگر چیده شده و زیر پرس می‌روند. سپس توسط ماشین‌اره به اندازه یک میلی‌متری بریده و برش خاتم تهیه و روی مصنوعات چوبی چسبانده می‌شود.
خادم ملت اظهار کرد: بیش از ۳ هزار نفر خاتم‌کار در کشور وجود دارند. کسب و کار این حرفه به گونه‌ای است که تولیدکنندگان خاتم آن را به عنوان شغل اصلی خود انتخاب کرده‌اند.
او این حرفه را آموزش نمی‌دهد. این تولیدکننده خاتم‌کاری درباره زمان مورد نیاز برای یادگیری خاتم‌کاری بیان کرد: خاتم‌کاری مراحل مختلفی دارد و اگر فردی بخواهد تمامی مراحل آن را بیاموزد باید حداقل ۲ سال آموزش ببیند اما خاتم‌کاری تقسیم‌بندی مشخصی دارد؛ گل بندی و تهیه گل خاتم، برش‌کاری، تهیه زیرکار چوب، پرس کردن شمش و مراحل مختلفی دارد که افراد می‌توانند در یک بخش آن فعالیت کنند و با صرف ۶ ماه آموزش در یک بخش از تولید خاتم ماهر شوند.
خادم ملت درباره درآمد خاتم‌کاری اظهار کرد: درآمد خاتم‌کاری بستگی به کیفیت و توانایی شخص دارد، اینکه محصول تولید شده تا چه حد کیفیت و زیبایی داشته و چه میزان هنر و خلاقیت در آن به کار رفته است، میزان درآمد را تعیین می‌کند.
او درباره صادرات خاتم‌کاری گفت: صادرات خاتم‌کاری مناسب نیست و می‌تواند بسیار بیشتر از میزان فعلی باشد اما به دلیل نبود حمایت و توجه مدیران دولتی صادرات از رونق مناسبی برخوردار نیست.
به گفته خادم ملت فروش داخلی محصولات خاتم‌کاری بسیار خوب است و تولیدات خوب خریدار دارند.
او درباره آموزش خاتم‌کاری اظهار کرد: آموزش نیازمند مکان مناسبی مانند هنرستان است. پدر من چند سال گذشته در هنرستانی آموزش می‌داد اما هنرستان مربوط تعطیل شده و آموزش چندانی در این حوزه وجود ندارد. این تولیدکننده خاتم‌کاری درباره اقداماتی که دولت باید در حزوه رونق و آموزش خاتم‌کاری انجام دهد، بیان کرد: حمایت مالی دولت بسیار مهم است اما دولت از خاتم‌کاری حمایت مالی نمی‌کند. حمایت مالی دولت بهترین کمک است. معرفی خاتم‌کاری از سوی صدا و سیما و رسانه‌های دولتی می‌تواند به رونق فروش محصولات این حرفه کمک کند.
او افزود: برای دولت تبلیغات، ترویج و ترغیب مردم به خرید خاتم‌کاری آسان است اما برای خاتم‌کاری تبلیغاتی انجام نداده است.
خادم ملت درباره مرکز فروش صنایع‌دستی در هلند اظهار کرد: این گونه اقدامات می‌تواند به صادرات صنایع‌دستی و خاتم‌کاری کمک کند. این اقدامات بسیار مثبت بوده و باید افزایش یابند.
سخن آخر
 خاتم‌کاری حرفه‌ای است که لنگ بازار نمانده است. این حرفه می‌تواند کارآفرینی مناسبی داشته باشد اگر مراکز آموزش آن در کشور افزایش یابند.


چاپ