پولسازی «هیجان‌انگیز» در طبیعت

صبا رضایی - گروه تجارت: آدرنالین؛ هورمونی است که در اثر استرس، هیجان و وحشت ترشح می‌شود. در ظاهر این هورمون به حدی حس خوبی به انسان‌ها می‌دهد که حاضریم هرنوع هیجانی را برای افزایش آدرنالین خون تجربه کنیم.

یکی از بهترین تجربه‌هایی که موجب افزایش آدرنالین می‌شود، گردشگری هیجانی است. هر روز به طرفداران گردشگری هیجانی افزوده می‌شود. گردشگری هیجانی یکی از حوزه‌هایی است که به عقیده کارشناسان می‌تواند درآمد و ارزآوری خوبی داشته باشد و شاخه‌های متنوعی دارد که فعالیت در هریک از آنها با حضور یک راهنمای متخصص و دارا بودن تجهیزات لازم ممکن می‌شود. به طور کلی تمایل گردشگران به حضور در گردشگری هیجانی نیازمند صرف هزینه‌هایی بیشتر از دیگر حوزه‌های گردشگری است. آفرود، رفتینگ، بانجی جامپینگ و دیگر شاخه‌های گردشگری هیجانی به دلیل تخصصی بودن و نیاز به راهنما، آموزش و تجهیزات حرفه‌ای درآمدزایی خوبی دارند.
گردشگری هیجانی تجربه‌های منحصر به فردی را برای گردشگران به ارمغان می‌آورد؛ قدم زدن در بیابان‌های بی‌انتها، بانجی جامپینگ، صعود به قله‌های مرتفع، تراورس در دامنه‌های پرشیب، شبی بارانی را در جنگل به صبح رساندن، گام نهادن در کوهستان زمانی که طول مسیر پاکوب از برف پر شده و هر گام تو را به عمقی نامعلوم فرو می‌برد و کولاک تو را هر دقیقه به سویی می‌کشد، اوج کشمکش با قدرت طبیعت در لحظه رسیدن به قله برف‌خیز، زمانی که دره از آب پر می‌شود و کوچکترین حرکت می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیر داشته باشد. این تجربه‌ها با وجود دشواری در دنیا هواداران بی‌شمار دارند و گردشگرانی هستند که مسافت‌های طولانی را برای تجربه یکی از این موارد طی می‌کنند. گردشگری ماجراجویانه یکی از انواع گردشگری است که می‌تواند هم موارد بالا و هم در یک شیب ملایم‌تر رفتینگ، آفرود، طبیعت‌گردی در مسیرهای مشخص، پاراگلایدر و… را شامل شود.
تعریف‌های بسیاری از گردشگری هیجانی وجود دارند، به طور کلی به سفرهای با هدف خاص برای کاوش تجربیات جدید که بیشتر شامل ریسک کردن یا کنترل خطر همراه با چالش شخصی، در یک محیط طبیعی یا عجیب و غریب می‌شود، گردشگری هیجانی و یا ماجراجویانه گفته می‌شود. در جهان برخی کشورها نظیر کنیا، نیوزلند، نپال و تانزانیا از جمله مشهورترین مقاصد گردشگری ماجراجویانه به شمار می‌روند. جمهوری اسلواکی نیز یکی از مقاصد محبوب گردشگران ماجراجوی اروپایی است؛ قاره‌ای که گرچه عنوان سبز را یدک می‌کشد، اما به لحاظ کوهستان آنچنان که باید غنی نیست و از این رو هیجان‌طلبان را به اسلواکی می‌کشاند.

 


ظرفیت هیجان در ایران
ایران به واسطه مناطق کوهستانی، بیابان‌های صعب‌العبور و جنگل‌های انبوه یکی از کشورهایی است که قابلیت‌های بالایی در گردشگری ماجراجویانه دارد؛‌ شاهد آن تشکیل نخستین گروه‌های کوهنوردی در ایران در سال‌های ابتدایی دهه ۲۰ شمسی است، پس از آن نیز آرام آرام بیشتر گروه‌های کوهنوردی در تهران و سایر شهرستان‌ها شکل گرفتند. اکنون نیز اگر در شهرستان‌ها، شهرها و حتی روستاها آژانس‌های گردشگری وجود نداشته باشند اما گروه‌های کوهنوردی و جمع‌های گردشگری ماجراجویانه سفرهای متعدد سالانه‌ای را برای خود برنامه‌ریزی می‌کنند؛ این در حالی است که این نمونه از گردشگری نیاز به تجهیزات و ابزارآلات تخصصی دارد و بیشتر کسانی که این‌گونه سفرها را برگزار می‌کنند، به چنین تجهیزاتی مجهز نشده و حتی از ارائه کمترین امکانات امداد به همسفران خود نیز عاجزند. در کنار این گروه‌ها آژانس‌هایی هم هستند که بخش اعظم برنامه‌های خود را روی گردشگری ماجراجویانه متمرکز کرده و خدمات مناسب را به علاقه‌مندان این حوزه عرضه می‌کنند.
گردشگری ماجراجویانه، مکمل گردشگری فرهنگی
آنچه از گفته‌های کارشناسان برمی‌آید، نشان‌دهنده آسیب‌پذیری گردشگری ماجراجویانه در برابر حوادث غیرمترقبه است، در عین حال این نمونه از گردشگری به واسطه نیاز اندک به زیرساخت‌های گردشگری می‌تواند مکمل مناسبی برای گردشگری فرهنگی باشد.
حسین نظر، کارشناس گردشگری مهیج و ورزشی به صمت گفت: بسیاری از گردشگران هیجانی را کوهنوردان و ورزشکاران تشکیل می‌دهند و بسیاری از شاخه‌های مختلف این حوزه در رده گردشگری ورزشی نیز تقسیم‌بندی می‌شوند.
او افزود: بیشترین طیف گردشگری هیجانی به کوهنوردان مرتبط است. دیگر اقشار گردشگری هیجانی ماجراجو بوده و به ماجراجویی در طبیعت علاقه‌مند هستند که با گذراندن دوره‌های خاص به حوزه‌هایی از گردشگری هیجانی مانند پاراگلایدر و دیگر شاخه‌های مرتبط می‌پردازند.
نظر عنوان کرد: همچنین شاخه‌هایی مانند بانجی جامپینگ و دره‌نوردی نیز از دیگر حوزه‌های گردشگری هیجانی هستند. گروهی کوهنورد بوده، گروهی به دلیل علاقه در دوره‌های آموزشی گردشگری هیجانی شرکت می‌کنند و گروهی دیگر نیز به طور آماتور به این ورزش‌ها می‌پردزاند.
او افزود: دره‌نوردی در تابستان، پاراگلایدر در هوای معتدل و بانجی جامپینگ در برخی از نقاط تهران انجام می‌شوند. در کویر نیز آفرود که با خودرو و موتورهای مخصوص انجام می‌شود نیز بخشی دیگر از گردشگری هیجانی است. همچنین موتورسواری و یا دوچرخه‌سواری در کوهستان نیز از دیگر شاخه‌های گردشگری هیجانی به شمار می‌روند.
نظر اظهار کرد: دره‌نوردی به طور آکادمیک، پیمایش‌های طولانی در جنگل‌ها، آفرود، پاراگلایدر، موتور و دوچرخه کوهستان از شاخه‌های فعال هستند. جنگل پیمایی در مسیرهای خاص که بخشی را با درخت بالا می‌روند و با طناب فرود می‌آیند نیز شاخه دیگری از گردشگری هیجانی است.
به گفته او اکنون گردشگری هیجانی درآمد چندانی در ایران ندارد و به صورت تفریحی اجرا می‌شود. نظر افزود: تمامی ظرفیت‌های این حوزه در ایران وجود دارد. فعالان این حوزه به طور خودجوش در آن فعالیت می‌کنند.
او بیان کرد: در دوبی یک مجموعه از ساختمان‌های مدرن و پیشرفته مرکز فعالیت‌های گردشگری شده که از شبی ۵ میلیون دلار تا ۳۵ میلیون دلار درآمد دارد و کویرنوردی به طور مدرن را ایجاد کرده است. این بسیار متفاوت است با ایرانی که تمام ظرفیت‌های لازم را داراست اما مدیریت درستی در این حوزه وجود ندارد.
نظر درباره گردشگری پاراگلایدرها عنوان کرد: پاراگلایدر شاخه‌ای است که انجمن مخصوص دارد و آموزش‌های مورد نیاز خود را دارد. رشته حساس و خاصی است. بانجی جامپینگ نیز موسسه‌ای ندارد. رفتینگ چندان فعال نیست. در بخشی از زاینده‌رود و رود کارون رفتینگ انجام می‌شود. اکنون دره‌نوردی و پاراگلایدر فعالیت خوبی دارند. آفرود تعریف و توجیه خاصی ندارد، کویر مرنجاب بر اثر آفرود تخریب شده و ضربه بسیاری بر محیط‌زیست وارد کرده است. تعریف چندانی در وزارت ارشاد و گردشگری و محیط‌زیست انجام نشده است.

 


تلفات جانی در اثر رفتارهای ناشیانه
در ایران یکی از مشکلات عمده آن است که موارد ایمنی در گردشگری هیجانی رعایت نمی‌شوند و این امر موجب تلفات جانی بسیاری شده است.
کیانوش محرابی، رییس هیات مدیره انجمن رفتینگ ایران به صمت گفت: من در خارج از کشور دوره‌های مخصوص را گذرانده‌ام. روشی که در ایران پیاده می‌شود، شبیه به هیچ جای دنیا نیست. در ایران احتیاط وجود ندارد و اصول ایمنی نیز رعایت نمی‌شود. بر اساس فیلم‌هایی که می‌بینند گردشگری هیجانی را انجام می‌دهند که اصولی نیست.
او افزود: گردشگری هیجانی یا ماجراجویانه شاخه‌ای است که با هیجان سر و کار دارد. این هیجان در حوزه‌های مختلف متفاوت است. برای شخصی ممکن است غذا درست کردن در طبیعت نیز هیجان‌انگیز باشد. پرش از صخره، اتومبیلرانی و سفر به غار می‌تواند برای هرشخصی هیجان‌انگیز باشد و برای هر فردی متفاوت است. زمانی که پای خود را فراتر از موقعیت راحت خود می‌گذارید، یک تجربه هیجان‌انگیز خواهید داشت.
عضو هیات مدیره فدراسیون جهانی رفتینگ اظهار کرد: بسیاری از فعالیت‌هایی که انجام می‌دهیم در محیط‌های طبیعی انجام می‌شوند و زمانی که پای خود را در طبیعت می‌گذارید هیجان آغاز می‌شود. قایقرانی، اتومبیلرانی، شنا و تمامی فعالیت‌هایی که در طبیعت انجام می‌شوند هیجان‌انگیز هستند و با توجه به شرایط آب و هوایی نیز تغییر می‌کنند. به عنوان نمونه زمانی که در منطقه شنزار سفر می‌کنید فضایی هیجان‌انگیز را تجربه می‌کنید. حتی ممکن است توفان شن نیز رخ دهد.
او افزود: به عنوان نمونه در حال قایقرانی در یک رودخانه هستید که باران شدیدی شروع به باریدن می‌کند و این به خودی خود هیجان‌انگیز است. یا اینکه در حال کوهنوردی هستید که باد مخالف با شدت هرچه بیشتر می‌وزد. حتی ممکن است برف ببارد. تمام این فعالیت‌ها هیجانی هستند. میزان هیجان بسته به افراد مختلف متفاوت است.
محرابی بیان کرد: انجام یک فعالیت در طبیعت می‌تواند فعالیت ماجراجویانه باشد و ایران طبیعت بسیار متنوعی دارد و گردشگری طبیعی نیز جزئی از گردشگری هیجانی به شمار می‌رود. بنابراین گردشگری هیجانی نیز سهم مشابهی با گردشگری طبیعی دارد اما می‌توان گردشگری ورزشی را به آن افزود.
او افزود: فعالیت‌های ماجراجویانه در طبیعت نیازمند رعایت استانداردهای ویژه است. نخست مهارت افراد، دوم تجهیزات لازم و سوم نحوه عملکرد افراد است که نبود هریک از اینها به معنای وقوع حادثه در طبیعت است. بسیاری از افرادی که به طبیعت می‌روند کاملا ناآگاه هستند.
محرابی عنوان کرد: ما ایرانی‌ها ارزشی برای رعایت اصول ایمنی قائل نیستیم و فاصله میان فعالیت هیجان‌انگیز و فعالیت خطرناک بسیار اندک است.
او درباره درآمدزایی گردشگری هیجانی اظهار کرد: گردشگری هیجانی چند سطح دارد، سطح پایین آن مخصوص خانواده‌هاست که دنبال خطر کردن نیستند. گروه دیگر به دنبال فعالیت‌هایی هستند که خطر کمی دارد مانند شترسواری و کوه‌پیمایی. برخی فعالیت‌ها مانند دره‌نوردی، دیوارنوردی و قایقرانی خطرناک هستند و برخی فعالیت‌ها دیوانه‌وار هستند به عنوان نمونه شخصی بدون تجهیزات صخره‌نوردی می‌کند، اسکی در بهمن و یا فعالیت‌های دیوارنه‌واری که انجام می‌شوند. در این ۴ شاخه، شاخه‌ای که مرتبط با گردشگری مردم عادی است، می‌تواند درآمدزایی خوبی داشته باشد. افرادی که در جست‌وجوی خطر کردن هستند با تور سفر نمی‌کنند بلکه به تنهایی سفر می‌کنند. در شاخه‌هایی که خطرناک نیست درآمدزایی بیشتر است و گردشگری هیجانی در شاخه امن بیشتر درآمد دارد.


چاپ