انتقال ادبیات ایثار و گذشت با بازدید از مناطق جنگی

توسعه گردشگری جنگ

صبا رضایی - گروه تجارت: گردشگری جنگ در کشور ما بحث جدیدی است که هنوز از حوزه درآمدزایی و اشتغالزایی به آن نگریسته نشده، اما ظرفیت‌های بسیاری در این زمینه در برخی استان‌های ما وجود دارد که اتفاقا جزو استان‌های محروم هستند و جنگ خود عامل عقب‌ماندگی اقتصادی آنان شده است و چه خوب که مسئولان از همین ظرفیت (با یک برنامه‌ریزی صحیح و با کمک بخش خصوصی به‌ویژه تورهای گردشگری) در راستای شکوفایی اقتصادی این استان‌ها استفاده کنند.

به عقیده بسیاری گردشگری جنگ موجب انتقال ادبیات ایثار و گذشت می‌شود، اما فعالیت تورهای غیراستاندارد و نامناسب گردشگری جنگ و رخ دادن حوادثی ناگوار مانند واژگونی اتوبوس دانش‌آموزان در سال‌های گذشته شهروندان را نسبت به گردشگری جنگ بدگمان کرده است.
گردشگری جنگ چیست؟
به طور کلی در تعریف گردشگری جنگ باید گفت که گردشگری جنگ یکی از شیوه‌های جذب گردشگر در جهان است و سهمی از درآمدزایی و اشتغالزایی بخش گردشگری را به خود اختصاص داده است و از آنجا که کشور ما تجربه جنگ تحمیلی ۸ ساله را دارد و پیامدها و آثار آن هنوز در استان‌های غربی و جنوب غربی پابرجاست، می‌توان با استفاده از این ظرفیت، به توسعه گردشگری و درآمدزایی در این مناطق کمک کرد. شاید قرار است این نوع از گردشگری ما را متاثر کند، چیزهایی را به یادمان بیاورد یا حتی هشدارهایی به ما بدهد. رازآلودی، و گاه تلخی آن، جاذبه‌ای عجیب و دور از انتظار برای گردشگران دارد. مثلا در سال ۲۰۰۷م، سایت آشووتز بورکِتناو (اردوگاه اسرای جنگی در هلند طی جنگ جهانی دوم که توسط نازی‌ها به وجود آمد)، حدود ۱/۲میلیون بازدیدکننده داشت؛ حال آنکه سایت گراند زیرو (مکان مرکز تجارت جهانی در نیویورک قبل از آنکه در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ از بین برود)، تنها ۳ میلیون بازدیدکننده را جذب کرد اما در حال حاضر یکی از ۱۰ جاذبه گردشگری شهر است. گردشگری جنگ به عنوان یکی از شاخه‌های پرجاذبه صنعت گردشگری در جهان طرفداران زیادی دارد. عمده‌ترین جاذبه‌های گردشگری جنگ در دنیا شامل جبهه‌ها و مناطق نبرد، موزه‌های جنگ و صلح، یادمان‌های جنگ و قربانیان آن و قبرستان‌های کشتگان جنگ می‌شود. سید محمود شبگو منصف، استاد دانشگاه و روزنامه‌نگار در مقاله‌ای با عنوان «ظرفیت‌های گردشگری جنگ» در فصل‌نامه مدیریت جهانگردی گفته؛ این شاخه گردشگری وقتی به مرزهای ایران می‌رسد، رنگ و بوی دیگری می‌گیرد. تاریخ، معنویت و حماسه دستاوردهایی هستند که گردشگران جنگ در ایران، از آوار مناطق جنگی نصیب می‌برند تا این شاخه تلخ در ایران، چارچوب تازه‌ای پیدا کند. در دوران جنگ تحمیلی که استان‌های خوزستان، ایلام، کردستان و کرمانشاه به طور جدی درگیر جنگ بودند، آسیب‌های زیادی به این مناطق وارد شد که حتی گذشت زمان هم کمک چندانی به بهبود وضعیت این مناطق جنگ‌زده نکرد. این مهم‌ترین بهانه رونق گردشگری جنگ در سال‌های اخیر بود که منسجم‌ترین فعالیت مربوط به آن در چارچوب کاروان‌های راهیان نور تعریف می‌شد. کاروانی که با عبور از این مناطق جنگ‌زده، آثار مادی و معنوی به جا مانده از دوران دفاع مقدس را به بازدیدکنندگان معرفی می‌کردند.

 


فعالیت آژانس‌ها در گردشگری جنگ
برخی از کارشناسان عقیده دارند که به جای تکیه و سرمایه‌گذاری بر تورهای راهیان نور، آژانس‌های گردشگری ویژه گردشگری جنگ ایجاد شوند تا مردم با شرایط استاندارد و مناسب به بازدید از مناطق جنگی بپردازند. به عقیده ناصر کرمی، استاد دانشگاه و پژوهشگر گردشگری، گردشگری جنگ در ایران بیشتر به مفهوم گردشگری نوستالژی یا گردشگری دریغ و درد نزدیک است. مردم دوست دارند به مناطقی بروند که از آن خاطراتی دارند یا عزیزی را به یادشان می‌آورد. حتی اگر بازدیدکنندگان نگاه ایدئولوژیک هم به جنگ نداشته باشند، دوست دارند بروند و جاهایی را که در این سال‌ها در کتاب‌ها خوانده‌اند و در فیلم‌ها تماشا کرده‌اند، ببینند. در حال حاضر بازدیدکنندگان مناطق و سایت‌های جنگی و موزه‌های جنگ علاوه بر بازماندگان و آسیب‌دیدگان آن، بیشتر نسل سوم و چهارم انقلاب هستند که جنگ را درک نکرده‌اند و حال قرار است با روایت مشخصی با آن آشنا و همراه شوند، آنها تعداد کمی نیستند و سالانه طبق آمار اعلام شده حدود ۲ میلیون نفر از این مناطق دیدن می‌کنند. این استاد دانشگاه همچنین پیشنهاد می‌کند بهتر است بودجه در نظر گرفته شده برای این بخش در آژانس‌های فعال متمرکز شود، از این حالت انحصاری دربیاید و اگر هم دغدغه‌ای برای عدول از اهداف و سیاست‌های کلی وجود دارد فقط بخش‌های اقتصادی فعال، از هماهنگی حمل‌ونقل و تمام خدمات مرتبط در طول سفر به آژانس‌ها سپرده شود و در طول سفر نماینده‌ای از نهادهای حافظ ارزش‌های جنگ در تورها حضور داشته باشد تا هم سیاست‌های کلی دنبال شود و هم نوعی نظم حرفه‌ای در کار به وجود بیاید.
کمک به اقتصاد محلی
وجود این تعداد گردشگر حتی به همین صورت غیرتخصصی و غیراصولی آن، به نظر کرمی تا حد زیادی به اقتصاد محلی کمک می‌کند و اگر نه در تولید ملی، دست‌کم در حساب‌های اقماری گردشگری موثر است. گردشگری جنگ رخداد مهمی در صنعت گردشگری است، اما چون به درستی هدایت نمی‌شود و تصور دقیقی از آن در کشورمان وجود ندارد، به فرمی از گردشگری پایدار تبدیل نشده است. گاهی گردشگرانی که با عنوان‌های مختلف در سال‌های اخیر به این مناطق می‌روند به طور معمول در شرایط نامناسبی اسکان داده می‌شوند و مسئله رفت و آمد آنها نیز با وسایل نقلیه غیراستاندارد و نامناسب، داستان غم‌انگیزی است که می‌بینیم هر سال در حال تکرار شدن است.

 


استان‌های دارای ظرفیت
کرمانشاه، ایلام، کردستان، آذربایجان‌غربی و خوزستان ازجمله استان‌هایی است که به‌طور مستقیم درگیر جنگ تحمیلی بوده و هم‌اکنون نیز بقایا و آثار تخریبی جنگ و یادمان‌های دفاع مقدس در این استان‌ها بیش از دیگر استان‌هاست که می‌توان با حفظ هدفدار آنها و همچنین ایجاد زیرساخت‌های مناسب توسعه گردشگری در این مناطق، گردشگران داخلی و به‌ویژه خارجی را به سوی این مناطق سوق داد و هدایت کرد تا علاوه‌بر آشناسازی گردشگران به‌عنوان نمایندگان جامعه جهانی با میراث‌معنوی و مادی به‌جامانده از دوران دفاع مقدس، بستر اشتغالزایی و رونق اقتصادی این استان‌ها را نیز فراهم کرد. البته هم‌اکنون سفر کاروان‌های راهیان نور را که شامل گروه‌های مشتاق دانش‌آموزی و دانشجویی می‌شود، به این مناطق داریم، اما نظرات متفاوتی درباره سهم این سفرها در توسعه گردشگری و درآمدزایی این مناطق وجود دارد.
 ضربه به گردشگری جنگ
برخی از تورها به مناطق جنگی در سال‌های اخیر دچار حوادثی شده که گردشگران را نسبت به تورهای گردشگری جنگ بدگمان کرده است.
غلامحسین غلامعلیان، رییس کمیسیون گردشگری آبادان درباره توسعه گردشگری جنگ در آبادان و خوزستان به صمت گفت: نوع جابه‌جایی در این تورها به دلیل مدیریت بسیار ضعیف موجب شده حوادثی رخ دهند، این امر موجب ایجاد بدبینی نسبت به تورهای گردشگری شده اما ربطی به گردشگری جنگ ندارد و می‌توان با تورهای دیگری گردشگری جنگ را توسعه داد. او افزود: آبادان پیشانی جنگ بود و عراق با لشکرهای معروفی مانند سپاه سوم به آن حمله کرد، ۷۵ درصد از آبادان در بیش از یک‌سال در محاصره بود و سقوط نکرد که در جهان بی‌مانند است. آبادان یک شهر معنوی است و سنگرهای اطراف آبادان از زمان جنگ هنوز وجود دارند. غلامعلیان اظهار کرد: ۱۷۷ شهید گمنام در آبادان وجود دارند، ۴ هزار و ۲۰۰ نفر در آبادان شهید شده‌اند. ادبیات واقعی جنگ ایثار و مقاومت است که گردشگران جنگی می‌توانند با آن آشنا شوند. همچنین اکبر غمخوار، رییس هیات مدیره انجمن دفاتر خدمات مسافرتی تهران نیز در این‌باره به صمت گفت: می‌توان تورهای گردشگری جنگ را برگزار کرد و مردم را به بازدید از مناطق جنگی این دو شهر دعوت کرد.

 


توسعه گردشگری جنگ
گردشگری جنگ در کرمانشاه نیز مورد استقبال واقع شده است اما با وجود دارا بودن زیرساخت‌های لازم در این استان به نظر می‌رسد باید تورهای تخصصی برای بازدید از این مناطق برپا کنند، چراکه تورهای فعلی به تنهایی دیگر قابلیت توسعه گردشگری جنگ را ندارند. علیرضا مرادی بیستونی، معاون گردشگری میراث فرهنگی استان کرمانشاه با اشاره به اینکه سالانه تعداد زیادی از هموطنان چه در قالب کاروان راهیان نور و چه به صورت انفرادی برای بازدید از مناطق جنگی وارد این استان می‌شوند، گفت: این افراد به طور معمول در کنار بازدید از مناطق جنگی، به بازدید اماکن تاریخی کرمانشاه همچون طاق بستان و بیستون هم می‌روند و با خرید غذا از رستوران‌ها و خرید سوغاتی و صنایع‌دستی استان، به نوعی به درآمدزایی و توسعه گردشگری استان کمک می‌کنند. او با اشاره به موزه مرصاد در منطقه جنگی مرصاد در اسلام‌آباد، موزه شهدا در قصرشیرین و پادگان اباذر در سرپل ذهاب به‌عنوان بخشی از مناطق جنگی فعال در زمینه پذیرش بازدیدکنندگان افزود: این مناطق که سالانه پذیرای انبوهی از جمعیت بازدیدکننده گروهی و انفرادی است، زیرساخت‌های مناسبی هم دارد. به‌طور مثال در شهرستان قصرشیرین، ۱۰ هتل و چند مهمانپذیر و در اسلام‌آباد هم ۲ هتل وجود دارد و چند مهمانپذیر و سرویس‌های بهداشتی بین راهی نیز در این مناطق دایر شده است.
ضرورت ورود بخش خصوصی
استان کردستان نیز میزبان گردشگران جنگ است، اما کارشناسان این استان معتقدند اگر گردشگری جنگ تنها در دست دولت باقی بماند نمی‌توان روی توسعه و درآمدزایی آن حساب کرد.
محسن علوی، کارشناس مسئول فرهنگی میراث کردستان گفت: سفر کاروان راهیان نور برای آشنایی نسل جدید با جنگ و روحیه بالای رزمندگان، گرچه برنامه و سفری مقدس و تاثیرگذار به شمار می‌رود، اما از آنجا که به طور کامل دست بخش دولتی است، نمی‌تواند سهم چندانی در ایجاد درآمدزایی برای استان‌های جنگی و توسعه گردشگری آنها داشته باشد. او افزود: به طور تقریبی تمام این افراد در قالب کاروان‌های راهیان نور وارد استان می‌شوند، درحالی که هزینه ایاب و ذهاب، خوراک و اقامت آنها توسط دولت تامین می‌شود و توسعه گردشگری زمانی رخ می‌دهد که بخش خصوصی وارد شود، در این زمینه سرمایه‌گذاری کند و به دنبال آن درآمدزایی نیز برای این بخش و عموم مردم ایجاد شود.


چاپ