گردشگری تجاری، ظرفیت جدید پسا برجام

صبا رضایی - گروه تجارت: گردشگری تجاری یکی از انواع گردشگری است که در آن مسافران با هدف انجام فعالیات‌های تجاری و کاری به منطقه‌ای سفر می‌کنند.

این نوع از گردشگری در صورت ارائه خدمات مناسب و باکیفیت می‌تواند بازاریابی مناسبی به‌شمار رود. پس از رفع تحریم‌ها هیات‌های تجاری بسیاری به کشور سفر کرده‌اند و می‌توان گفت گردشگری تجاری پس از لغو تحریم‌ها رونق بسیاری یافته است. به‌طور کلی با برگزاری نمایشگاه‌ها، همایش‌ها و سمینارهایی مطابق با استانداردهای جهانی می‌توان تبلیغات و بازاریابی مناسبی برای گردشگری کشور انجام داد. اما نکته‌ای که در ایران رعایت نمی‌شود، آن است که رویدادهای تجاری باید در فصل‌های کم‌سفر برگزار شوند و برگزاری سمینارها، همایش‌ها و نمایشگاه‌های بین‌المللی در فصل‌های پرسفر موجب ایجاد تداخل در حوزه‌های مختلف گردشگری شده و نه‌تنها کمکی به گردشگری نمی‌کند بلکه به‌دلیل حجم اشغال بالای هتل‌ها و تورها توسط گردشگران تجاری موجب ایجاد اختلال و چالش‌هایی در صنعت گردشگری می‌شود.


تعریف گردشگری تجاری
یکی از شاخه‌های گردشگری تجاری است که گردشگری رویدادی (Event Tourism) به یک روند سیستماتیک متشکل از برنامه‌ریزی، توسعه و ایجاد و بازاریابی رویدادی در رابطه با گردشگری گفته می‌شود. استراتژی‌های گردشگری رویدادی باید بر بخش‌هایی همچون سفر به مقصد رویدادها و یا کسانی که می‌توان آنها را برای حضور در رویدادها در فاصله‌ای دور از خانه‌های‌شان جلب کرد تمرکز کند. به طور کلی رویدادهایی که انگیزه سفر ایجاد می‌کنند را می‌توان در ۳ دسته رویدادهای فرهنگی، رویدادهای ورزشی و رویدادهای تجاری تقسیم کرد.
سالانه رویدادهای تجاری - کاری بی‌شماری از جمله نمایشگاه، گردهمایی، سمینار، کنفرانس، میتینگ، سمپوزیوم و همایش در سراسر جهان برگزار می‌شود و بازدیدکنندگان فراوانی را به شهر یا کشور میزبان می‌کشاند. وجود این حجم از رویدادهای مختلف در جهان باعث به‌وجود آمدن شاخه‌ای به نام مایس توریسم (MICE Tourism) در صنعت گردشگری شده است. مایس توریسم از دیگر شاخه‌های گردشگری تجاری است صنعتی خدماتی است که از ترکیب تجارت، حمل‌ونقل، سرمایه‌گذاری‌های مالی و مسافرت به وجود آمده و محصول دهه‌های اخیر است.
برخی از کارشناسان معتقدند فرآیند گردشگری نوع تجارتی شده مناسبات سنتی بین میزبان و مهمان است که در آن غریبه‌ها و مسافران در جامعه میزبان نقش‌هایی موقتی ایفا می‌کنند. بنابراین گردشگری به عنوان مهمان‌نوازی تجاری و صنعتی معرفی می‌شود. مقصود اصلی این گردشگر تفریح یا استراحت نیست بلکه برای انجام بخشی از حرفه و کار خود عازم سفر می‌شود. کشورهای گردشگرپذیر شرایطی را فراهم می‌کنند تا این نوع گردشگران بتوانند در مدت اقامت خود به فعالیت‌های دیگری نیز بپردازند و فرصت‌های بیشتری برای تفریح داشته باشند. برنامه‌ریزان این کشورها امکان تفریح، استراحت و بازدید از آثار و ابنیه و سایر جاذبه‌های گردشگری منطقه خود را برای این نوع از گردشگران فراهم می‌کنند.

 


گردشگری تجاری در جهان
سفرهای بازرگانی به مراکز اقتصادی انجام می‌شود. بسیاری از مراکز بزرگ بازرگانی در سراسر دنیا رقابت می‌کنند تا پذیرای چنین مهمانانی باشند. کشورهایی همچون امریکا، آلمان، ژاپن و انگلیس بیشترین مسافران تجاری را به خود جلب می‌کنند، حتی در امریکا ۲۵درصد مسافران را این نوع گردشگران تشکیل می‌دهند. در بسیاری از شهرهای بزرگ ایالات متحده امریکا، مکان‌های خاصی در نظر گرفته شده است که آنها را مرکز مجامع و گردهمایی‌ها می‌نامند و بازرگانان یا کسانی که با هدف بازرگانی و تجارت به مسافرت می‌روند، می‌توانند از این محیط‌های آرام و تفریحی استفاده کنند. در این کشور در سال ۱۹۹۵م در مجموع ۹۸۳هزار و ۶۰۰ گردهمایی یا جلسه تشکیل شد، ۷/۷۷میلیون نفر در آنها شرکت کردند و درآمدی افزون‌بر ۳۷/۴ میلیارد دلار به همراه داشت.
علاوه بر جنبه مادی این‌گونه برنامه‌ها و سود حاصل از آن که از طریق خرید بسته کامل شرکت در برنامه عاید میزبان و برگزارکننده می‌شود، برگزاری یک نشست در شهری کوچک و دورافتاده به یکباره موجب شهرت جهانی آن می‌شود. نمونه داخلی آن شهر رامسر است که در سال‌های پیش از انقلاب میزبان نشست روسای سازمان‌های محیط‌زیست جهان بود که به تصویب کنوانسیون تالاب‌ها منتج شد، در نتیجه اکنون هر جا صحبتی از تالاب‌ها و تعریف بین‌المللی آن می‌آید نام رامسر می‌درخشد و در حقیقت کنوانسیون تالاب‌ها با نام رامسر عجین شده است.
شهرهای برلین، درسدن، فرانکفورت، کلن، دوسلدورف، مونیخ و اشتوتگارت هرسال میزبان صدها همایش، کنفرانس، نمایشگاه و برنامه‌های مشابه هستند. درسوئیس نیز شهرهای برن، لوزان، ژنو و داووس همواره آماده و پذیرای نشست‌های جهانی هستند. اتریش، فرانسه، ایتالیا، قبرس و روسیه نیز هر سال میزبان برنامه‌های متعددی هستند. حتی جوان‌ترین کشور جهان یعنی مونته‌نگرو نیز با ایجاد زیرساخت‌های عظیم نظیر فرودگاه، هتل، سالن کنفرانس و... در این راه سرمایه‌گذاری قابل توجهی کرده است.
در امریکا، تا چند سال قبل شهر لاس‌وگاس به بهشت قماربازان معروف بود، اما اکنون به‌عنوان یکی از بزرگترین مقاصد مایس توریسم معروف و مشهور است. کانادایی‌ها نیز با استفاده از زیبایی جاودانه آبشار نیاگارا و شهرهای مدرن خود، امکانات خوبی را برای میزبانی از نشست‌های بین‌المللی فراهم کرده‌اند.
در خاورمیانه هم دوبی توانسته خود را به عنوان بهترین مقصد مایس توریسم معرفی کند و آمادگی برپایی هرگونه رویداد بین‌المللی در هراندازه‌ای را دارد. دیگر امیرنشینان همچون شارجه و ابوظبی و کشورهای قطر، بحرین و اردن نیز در این میان آمادگی لازم را کسب کرده‌اند.
جالب اینکه حتی در کشور عراق نیز این اتفاق در حال رخ دادن است. شهر اربیل در شمال این کشور به سرعت در حال بازسازی است و به زودی با ایجاد زیرساخت‌های عظیم و در مقیاس وسیع رقیبی جدی برای امارات خواهد بود.

 


رونق گردشگری با نمایشگاه‌های بین‌المللی
گردشگری تجاری یکی از قدیمی‌ترین انواع گردشگری است که در تاریخ باستان ایران رواج بسیاری داشته و موجب احداث راه ابریشم و کاروانسرهای اطراف آن شده است.
بابک مغازه‌ای، کارشناس گردشگری به صممت گفت: گردشگری تجاری ابعاد و اشکال مختلفی داشته و یکی از قدیمی‌ترین انواع گردشگری است. از دیرباز مسافران به دو دلیل مسافرت می‌کردند، یکی به‌دلیل زیارت و دیدار از اماکن مذهبی و دیگر به‌دلیل فعالیت‌های تجاری.
او افزود: به‌طور کلی از گذشته گردشگری تجاری موجب ایجاد زیرساخت‌های حمل‌ونقل و امکانات گردشگری شده است. به عنوان نمونه راه ابریشم به دلیل گردشگری تجاری توسعه یافته و در دو طرف آن کاروانسراهایی ایجاد شده‌اند.
مغازه‌ای اظهار کرد: در دنیای کنونی به دلیل نزدیک شدن مسافت‌ها و پیشرفت علم و دانش سفرها ابعاد دیگری پیدا کرده و گردشگران به دلیل تفریح، بازدید از اماکن تاریخی، طبیعت‌گردی و دیگر موارد به سفر می‌پردازند و گردشگری تجاری کمرنگ شده است.
او افزود: اما همچنان گردشگری تجاری می‌تواند درآمدزایی و سود بسیاری را به همراه داشته باشد. به عنوان نمونه برگزاری نمایشگاه‌ها و فستیوال‌های تجاری و اقتصادی یکی از دلایل مهمی است که موجب می‌شود چندین نفر به یک مکان خاص سفر کنند.
این فعال گردشگری در ادامه بیان کرد: نمایشگاه‌های خوب و پربار می‌توانند هرسال هزاران نفر را به کشور جذب کنند اما متاسفانه نمایشگاه‌های کشور واژه بین‌المللی را فقط یدک می‌کشند و هیچ ارتباطی با نمایشگاه‌های بین‌المللی نداشته و جذابیت چندانی برای گردشگران تجاری ندارند.

 


 بازاریابی برای گردشگری
به عقیده برخی از کارشناسان گردشگری تجاری به نوعی بازاریابی برای گردشگری به شمار می‌رود و گردشگران را تشویق می‌کند که دوباره به مقصد تجاری مورد نظر سفر کنند.
مهسا مطهر، دبیر کانون انجمن‌های صنفی راهنمایان گردشگری سراسر کشور به صمت گفت: به‌طور معمول گردشگران تجاری را سرمایه‌گذاران تشکیل می‌دهند.
او افزود: به‌عنوان نمونه هیات‌های تجاری و اقتصادی پس از برجام نیز به ایران سفر کردند که در قالب گردشگری تجاری قرار می‌گیرند.
مطهر اظهار کرد: همچنین به سفرهایی که شرکت‌های چند ملیتی مانند کوکاکولا به منظور گردآوری شرکای خود در یک محل برگزار می‌کنند نیز گردشگری تجاری و یا مایس توریسم گفته می‌شود.
او افزود: نوعی از گردشگری تجاری که از شاخه‌های گردشگری تجاری است، رویداد محور است به این‌گونه که گردشگران تجاری به منظور شرکت در همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و فستیوال‌ها سفر کرده و در مراسمی حضور می‌یابند.
مطهر با اشاره به اینکه رویدادهای تجاری باید در فصل کم‌سفر برگزار شوند اظهار کرد: در ایران رویدادهای تجاری مانند همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و فستیوال‌های گردشگری دقیقا در فصل‌های پرسفر گردشگری برگزار می‌شوند و برای گردشگران دیگر حوزه‌های گردشگری مشکل‌ساز می‌شوند چراکه هتل‌ها اشغال می‌شوند و ظرفیت تورها تکمیل می‌شوند.
او افزود: متاسفانه نهادهای دولتی هریک ساز خود را می‌زنند و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز نمی‌تواند وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی را متقاعد کند که همایش‌ها، فستیوال‌ها و نمایشگاه‌های خود را در فصل‌های کم‌سفر برگزار کنند.
مطهر اظهار کرد: متاسفانه مدیریت خوبی در صنعت گردشگری وجود ندارد و باید یک تقویم گردشگری تدوین شود و براساس آن دیگر سازمان‌ها و نهادهای کشور به برگزاری همایش‌ها و رویدادهای بین‌المللی خود در فصل کم‌سفر بپردازند.
او افزود: به‌طور کلی برای گردشگر تجاری مهم نیست که در چه فصلی سفر می‌کند و به‌عنوان نمونه ممکن است در مرداد نیز به دوبی سفر کند و دیگر مواردی مانند آب و هوا و جاذبه‌های گردشگری برای او اهمیتی ندارد چراکه برای تفریح سفر نکرده و به قصد تجارت و کار سفر کرده است.
مطهر درباره گردشگری تجاری اظهار کرد: گردشگری تجاری به نوعی بازاریابی برای گردشگری است و گردشگران تجاری زمانی که به مکانی به منظور فعالیت‌های تجاری و کاری سفر می‌کنند، اگر مکان مورد نظر برای آنها جذابیت کافی داشته باشد بار دیگر به همراه خانواده و دوستان خود به مکان مورد نظر سفر می‌کنند.
به عقیده او اگر رویدادهای تجاری بین‌المللی در فصل کم‌سفر برگزار شوند می‌توانند سطح اشغال هتل‌ها را به ۱۰۰درصد برسانند.



چاپ