«قاچاق» در اقتصاد ایران ریشه می‌دواند

هیولایی به نام قاچاق

نگار خسروی - گروه تجارت: «اقتصاد پنهان» نامی است که برای قاچاق کالا گذاشته‌اند. شبکه‌ای گسترده و قدرتمند که به‌صورت پنهان تمام ابعاد اقتصادی کشورها را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و مقابله با آن یکی از دغدغه‌های دولت‌هاست.

اما پدیده قاچاق در ایران با بسیاری دیگر از کشورهای جهان متفاوت است؛ ایران هم مبدا است و هم مقصد!
به همین دلیل است که بیش از ۱۰۰ نوع کالای قاچاق در ایران وجود دارد که باعث شده در بین کشورهای جهان، رتبه اول به کشور ما اختصاص پیداکند. هم‌مرزی ۱۵ استان با کشورهای همسایه، تعدد بندرها، فرهنگ مردمان مرزنشین و بسیاری دیگر از عوامل دست در دست هم داده‌اند تا هر سال، بر میزان آن افزوده شود اما هنوز آمار دقیقی از میزان ارزشی قاچاق وجود ندارد.
در طول دورانی که دولت‌های نهم و دهم بر سر کار بود، سردار نقدی در سال۸۴ به‌صورت تلویحی به رقم ۷میلیارد دلار اشاره کرد. ۵ سال بعد از آن سعید مرتضوی که ریاست ستاد مبارزه با قاچاق کالا را به عهده داشت در سال ۸۹ تابوشکنی کرد و برخلاف روسای قبلی، به‌صورت دقیق حجم کالای‌های قاچاق را اعلام کرد. او گفت که ۱۹میلیارد دلار در سال صرف قاچاق می‌شود. به گفته او این رقم براساس داده‌های آماری و اطلاعات دقیق از ورود و خروج کالا به‌دست آمده است. این اقدام مرتضوی در نوع خودش یکی از بی‌سابقه‌ترین کارهایی بود که از سوی رییس ستاد مبارزه با قاچاق کالا صورت گرفته بود.


 مجلسیان دست به کار شدند
اظهارات مقامات نظامی باعث شد بیش از ۱۰۰ نماینده مجلس نامه‌ای برای جلوگیری از این اتفاق به محمود احمدی‌نژاد بفرستند. در نامه این نمایندگان آمده بود که «قاچاق بی‌رویه پوشاک، چای، کفش و زیتون در سال۸۹ موجب نابودی بخشی از تولیدات داخلی و ورشکستگی بخشی از کارخانه‌های مرتبط و از بین بردن زمینه اشتغال در ایران شده است.» یک سال پس از نامه نمایندگان مجلس به رییس‌جمهوری، در مجلس شورای اسلامی شنیده شد که بسیاری از کالاهای قاچاق با حجم انبوه از مرزهای آبی وارد کشور می‌شود و حجم بالای ورود کالای قاچاق از این مرزها، این شائبه را ایجاد کرده است که هنوز هم اسکله‌های غیرمجاز در جنوب کشور فعال هستند.
آن‌طور که متولیان این ستاد اعلام کردند، در سال۹۰، رقمی معادل ۱۴میلیارد دلار حجم ارزشی قاچاق کالا بود که ۱۳میلیارد دلار مربوط به قاچاق کالاهای ورودی و مابقی آن را کالاهای خروجی به خود اختصاص دادند. این میزان در مقایسه با برآورد پیش از سال۸۹، حکایت از افت ۵میلیارد دلاری دارد که به گفته مسئولان وقت ستاد مبارزه با قاچاق کالا، در طول ۲ سال رقم خورده است.
 ارزش ریالی قاچاق بالاتر از ارقام اعلامی اعلام این مبلغ از سوی فعالان بخش خصوصی و کارشناسان اقتصادی مورد قبول قرار نگرفت تا آنجا که به عقیده برخی از منتقدان ارزش قاچاق در ایران بیش از آن است که دولت اعلام می‌کند. خصوصا که این رقم در سال۸۹ حدود ۱۴میلیارد دلار اعلام شد که برای بخش زیادی از فعالان اقتصادی که به‌طور مستقیم درگیر تجارت و کسب‌وکار اقتصادی هستند باورپذیر نیست. باورپذیری از میزان ارزش قاچاق کالا در ایران برای نمایندگانی که در مجلس هشتم حضور داشتند نیز دشوار بود تا آنجا که در آخرین هفته کاری مجلس هشتم، گزارش تحقیق و تفحص از عملکرد ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در صحن علنی مجلس قرائت شد. هیات تحقیق و تفحص مجلس در این گزارش ۲۰صفحه‌ای با اعلام اینکه تنها سه‌هزارم قاچاق کشور کشف می‌شود و عناصر اصلی قاچاق در حاشیه نسبتا امن قرار دارند، تاکید کرد دولت به‌صورت جدی خطر قاچاق کالا به کشور و آثار مخرب آن را حس نکرده است.


 حاشیه امن برای مهره‌های اصلی
در گزارش هیات تحقیق و تفحص آمده بود که شبکه‌های عمده قاچاق کالا در مسیر خود از نیروی خرده‌فروشی گسترده‌ای بهره‌برداری می‌کنند، در حالی‌که عناصر و مهره‌های اصلی قاچاق در حاشیه نسبتا امنی قرار دارند.
ابهام در ارزش قاچاق کالا
ابهام در ارزش قاچاق کالا در ایران در حالی در سال‌های اخیر تقویت شده است که همچنان آمارهای متناقضی از سوی دستگاه‌های دولتی اعلام می‌شود. به گفته برخی ناظران، حجم قاچاق خروجی طلا در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته که تنها همین اتفاق کافی است تا بر حجم ارزشی قاچاق کالا در سال‌های اخیر اضافه کند. با این حال به گفته معاون ستاد مبارزه با قاچاق کالا،‌ پیش‌بینی‌ها حاکی از کاهش ارزش قاچاق کالا از ۱۴میلیارد دلار سال۸۹ به زیر ۱۰میلیارد دلار در سال۹۰ و نیز ۹۱ است.


محصولات آرایشی در صدر جدول
برخی گزارش‌ها ارزش فعلی بازار محصولات مراقبت از پوست ایران را بیش از ۳۰۰میلیون دلار برآورد کرده‌اند که آمار و ارقام نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از بازار محصولات آرایشی ایران در انحصار اجناس قاچاق است.
آمار نشان می‌دهد سالانه حدود ۱/۵میلیارد دلار انواع لوازم آرایشی وارد کشور می‌شود که از این میزان ۸۰۰میلیون دلار آن به‌صورت قانونی است. این میزان فقط جوابگوی ۱۰درصد از تقاضای مصرف‌کنندگان است. به این ترتیب می‌توان نتیجه گرفت که ۹۰درصد از واردات محصولات آرایشی و بهداشتی به کشور به صورت قاچاق انجام می‌شود.


 شبنم؛ راهکار ناقص
«شبنم» مخفف «شبکه بازرسی و نظارت مردمی» است. طرحی که توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت دولت احمدی‌نژاد برای نشان دادن اصالت یک کالا و عدم قاچاق بودن این طرح عملی شد. راهکاری که به‌تازگی منحل شده است چراکه به‌زعم مخالفانش نه تنها هزینه اضافی برای کشور در برداشت بلکه هم در رشد اقتصادی و هم در افزایش قاچاق تاثیر داشته است. براساس نظرکارشناسان، تنها راه برای رهایی از قاچاق که حجم عظیمی از اقتصاد ایران را در برگرفته است، تسهیل فرآیندهای وارداتی و صادراتی است. از بین بردن مقرراتی که دست و پای صادرکننده‌ها و واردکننده‌ها را بسته و همین باعث شده است که در بازار خلأیی قابل توجه برای کالایی خاص ایجاد شود؛ خلأیی که سبب می‌شود کار قاچاقچیان رونق پیدا کند.


چاپ