صمت پروژه واردات آب را بررسی می‌کند

تجارتی از جنس آب

نگار خسروی - گروه تجارت : «خیانت به فرزندان‌مان»؛ این بهترین تعبیری است که می‌شود به استفاده‌های نادرست از منابع طبیعی نسبت داد.

بحران فعلی «آب» است. منبعی که تمام شدنش حکم از بین رفتن بسیاری از مایحتاج زندگی را امضا می‌کند. حالا تصور کنید که در حال حاضر، تهران تنها برای ۲۶ روز آب ذخیره دارد، شهرهای جنوبی در جیره‌بندی آبی به سر می‌برند و...
زنگ خطر بحران آب بیش از ۵ سال است که نواخته شده. ناسا پیش از این اعلام کرده بود، ایران وارد دوره ۳۰ ساله خشکسالی شده است که اگر کنترل نشود قطعا تا پایان نخستین دهه از این دوره، هیچ محصول کشاورزی نخواهد داشت. این پیش‌بینی البته در ایده‌آل‌ترین حالت ممکن واقعی می‌شود، چراکه مدیریت‌های نادرست تا چند سال قبل از رسیدن به دهمین سال خشکسالی، هم کشاورزی ایران را نابود می‌کند و هم منابع طبیعی را.
خلاف آنچه که بیشتر به ذهن می‌رسد، بیش از ۷۰درصد از مصرف بی‌رویه آب به بخش کشاورزی مربوط است و بخش اندکی از آن به استفاده‌های شهری برمی‌گردد. استفاده بیش از حد معمول از سفره‌های زیرزمینی، حفر چاه‌های غیرضروری، استفاده نکردن از سیستم‌های آبیاری نوین و دلایل دیگری که همچنان ادامه دارد. با این اوصاف با قطع شدن منابع آبی نخستین بخشی از کشور که متضرر خواهد شد، کشاورزی است. همان بخشی که پاشنه آشیل زندگی مردم ایران است.


آب هم به وارداتی‌ها اضافه می‌شود
از نخستین روزی که خبر بحران آب تایید شد، زمزمه‌های واردات آن شروع شد. بعضی از کارشناسان معتقد بودند که حتی جیره‌بندی و رعایت اصولی سفت و سخت هم توان رساندن کشور را حداقل تا پایان تابستان نخواهد داشت.
بر همین اساس بررسی‌های گسترده‌ای برای ارزیابی شرایط کشورهایی که می‌توانستند گزینه صادر کردن آب به ایران باشند را شروع کردند. تاجیکستان، گرجستان و چند کشور همسایه شمالی ایران جزو گزینه‌هایی بودند که از همان ابتدا مورد تایید قرار گرفتند.
شرایط آب و هوایی مناسبی که این کشورها دارند، این امکان را به آنها می‌دهد که تا چند سال صادرات بدون وقفه آب به ایران را اجرایی کنند. اما آنچه در این میان برای ایران حائز اهمیت است، بررسی سود و ضرر اجرایی کردن این روابط است.
محمدرضا بهزادیان، رییس پیشین اتاق بازرگانی تهران می‌گوید: «سال‌ها قبل وقتی که مسئله واردات آب به میان آمد، NGOهای متعدد برای بررسی شرایط تشکیل شدند. در آن زمان حتی با شرکت‌های مهندسی آب نیز صحبت‌هایی شد. تشکیل هیاتی مذاکراتی برای گفت‌وگو با امامعلی رحمانف، رییس‌جمهور تاجیکستان برای واردات آب از این کشور نیز صورت گرفت.»
او با اشاره به نتایج مذاکرات با رییس‌جمهور تاجیکستان، می‌گوید: رحمانف اعلام آمادگی کرد که سالانه ۱۰ میلیارد مترمکعب آب به کشور ما صادر کند که با این اقدام ۱۰ استان شرقی کشور سیراب می‌شدند و حتی بخشی از آن را هم می‌توانستیم ذخیره و به حاشیه جنوبی منتقل کنیم. در زمینه اجرایی شدن واردات آب کارهای مطالعاتی هم انجام و قرار شد که با خط لوله ۱۰۰۰ کیلومتری آب را از جنوب تاجیکستان به خراسان منتقل کنیم و از این طریق آب مورد نیاز برای امور صنعتی، فرآوری سنگ آهن جنوب خراسان و کشاورزی خراسان و کرمان تامین شود.»
او در گفت‌وگو با ایلنا به موضوع واردات آب پرداخته و می‌گوید: «واردات آب ذهنیتی است که سال‌ها قبل باید به آن پرداخته می‌شد که متاسفانه مغفول مانده است اما پیش‌بینی ناسا مبنی بر ورود ایران به دوره ۳۰ساله خشکسالی واقعیتی است که مسئولان امر نباید آن را نادیده بگیرند. از این‌رو یکی از مطمئن‌ترین اقدامات برای مقابله با آن، واردات آب است.»
بهزادیان می‌گوید: «واردات آب می‌توانست جهش اقتصادی بزرگی برای کشور باشد که در این صورت کشاورزی ایران و دشت‌های خشک شده می‌توانست حاصلخیز شود.»


تهاتر آب با گاز
براساس آنچه که کمیسیون کشاورزی مجلس می‌گوید، قرار است ایران به ازای گازی که به تاجیکستان می‌فروشد، آب وارد کند.
بهزادیان می‌گوید که این راه‌حل مناسبی برای اجرایی کردن چنین طرحی بوده و است: «ایران می‌توانست با واردات آب، گاز را با قیمت بین‌المللی به تاجیکستان بفروشد و با این رویه در صورت بسته شدن آب ما نیز می‌توانستیم گاز را قطع کنیم. به هر حال اگر قرار باشد وارد دوره خشکسالی شویم باید فکر ۱۰ سال آینده را کنیم و برای بقای کشور و مردم باید تدابیر لازم را بیندیشیم و با اتخاذ تصمیم درست چاره کار را پیدا کنیم.»
او تصریح کرد: «ما باید به‌دنبال توسعه پایدار برویم و برای تحقق آن یا باید کشاورزی قطره‌ای را ترویج داده و صرفه‌جویی آب در کشاورزی را نهادینه کنیم یا اینکه باید به واردات آب بپردازیم.»


توجیه اقتصادی، زیر ذره‌بین
در این بین برخی از مسئولان و کارشناسان عقیده دارند، واردات آب هیچ توجیه اقتصادی برای ایران ندارد، چراکه هزینه تمام شده (با احتساب هزینه لوله و...) بیش از حد توان پرداخت ایران است.
محمد حاج‌رسولی‌ها مدیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران جزو همین دسته از کارشناسان است. او به شدت تاکید دارد که واردات آب برای کشاورزی توجیه اقتصادی ندارد. او می‌گوید: «باید از لحاظ پدافندی به مقوله واردات آب نگاه کنیم.»
او در گفت‌وگویی که با ایسنا داشته، گفته است: «در مورد احتمال واردات آب توسط وزارت نیرو با توجه به درخواست برخی نمایندگان مجلس باید بگویم که بهتر است اجازه ندهیم آب مجازی‌مان به هدر رود؛ واردات آب برای کشاورزی توجیه ندارد ولی برای شرب شاید بتوان این کار را انجام داد.»
او با اشاره به اینکه با واردات آب، کشور وابستگی شدیدی به کشور مبدا پیدا می‌کند، اظهار کرد: «باید به‌صورت پدافندی نیز به موضوع نگاه کنیم و همه ابعاد را بسنجیم.»
مدیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران در پاسخ به این پرسش که مشکل بحران آب کشور با واردات آب حل می‌شود یا مدیریت آب، گفت: «قطعا اثراتی که در مدیریت آب است در واردات نیست.»


تاکید مجلس بر خرید آب
برخی نمایندگان مجلس در حال حاضر به وزارت نیرو برای واردات آب فشار می‌آورند و در برخی موارد خواهان تامین آب کشاورزی به هر قیمتی از جمله واردات هستند. این درحالی است که وزیر نیرو هم چندی پیش اعلام کرد برای رها شدن از کم‌آبی راهی به جز واردات آب وجود ندارد.
با این اوصاف به نظر می‌رسد که مبادله گاز – آب بین ایران و تاجیکستان بهترین گزینه پیش‌روی دولت است، چراکه اگر واردات آب ایران را به این کشور وابسته می‌کند، قطعا صادرات گاز هم این کشور را به ما وابسته خواهد کرد.


چاپ