صمت شرایط بازار پسته را بررسی می‌کند

خندان‌هایی که دیگر نای خندیدن ندارند!

گروه تجارت: تا چند سال پیش، پسته و خشکبار جزو معدود کالاهایی بود که اقتصاد ایران از صادراتش هم مفتخر بود و هم بهره‌مند؛ زعفران‌های خوشنام مشهدی، پسته‌های خندان کرمانی و.... محصولاتی که تولیدکننده اول و آخرشان ایران بود و بازار جهانی را به طور کل در اختیار داشت.

اما حالا نه تنها بازار جهانی در اختیار محصولات ایرانی نیست بلکه ایران کم کم از گردونه رقابت هم دور شده است و با در نظر گرفتن شرایطی که این روزها در کشاورزی حاکم است، بازگشت به جایگاه قبلی کمی دور از ذهن می‌نماید.
پسته یکی از همان محصولاتی است که خشکسالی‌های اخیر و استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی موجب شده که از میزان بهره‌برداری آن کاسته شود؛ سردمدار شهرهای تولیدکننده این محصول، کرمان است که تا چند سال گذشته عنوان پایتخت پسته جهان را یدک می‌کشید اما به دلیل کاهش تولید این محصول، در حال حاضر کالیفرنیا پایتخت پسته جهان شده و ایران از رتبه اول به رتبه دوم تنزل یافته است. خبر بد اینکه اگر این روند کاهش تولید به همین منوال ادامه پیدا کند تا چند سال آینده ترکیه نیز وارد میدان شده و رتبه دومی را هم از ایران خواهد گرفت.


کمبود آب؛ آفت پسته
بحران کم آبی مدتی است که ایران را وارد شرایط ویژه‌ای کرده تا جایی که حتی گفته می‌شود وزارت نیرو درصدد واردات آب است. کمبودی که نه تنها برای جوامع انسانی مشکل‌ساز شده، بلکه باغات و کشاورزی ایران را هم تا حد زیادی تحت تاثیر قرار داده است. از آنجایی هم که سهم پسته در محصولات صادراتی ایران، کاملا چشمگیر است و می‌توان گفت در ارزآوری و رونق اقتصادی کشور هم نقش مهمی را ایفا می‌کند، کمبود آب در این بخش از اقتصاد و تجارت خسارت‌های زیادی به بار خواهد آورد. (چندی پیش، جلال‌پور، رییس انجمن پسته ایران در گفت و گویی که با ایسنا داشت اعلام کرد که درآمد ارزی ناشی از این صنعت در کشور سالانه بیش از ۱.۲ میلیارد دلار برآورد می‌شود.)
بر همین اساس است که فعالان این بخش معتقدند بهبود شرایط کشاورزان و باغات این محصول، برد دوسویه مسئولان است. جدا از کمبود آب و بحران‌های بی‌آبی، آنچه تا به امروز سبب شده است شرایط تولید این محصول وخیم شود، راه‌های اشتباه آبیاری و بهره نبردن از روش‌های نوین و بهینه از آب است. مشکلی که در تمام بخش‌های کشاورزی محسوس است. حفر چاه‌های عمیق و استفاده بی‌رویه از آبهای زیر زمینی سبب کاهش کیفیت و شوری آب شده است.
پسته گران‌تر از خارج!
بر اساس آمار گمرک از مجموع صادرات کشور، پسته ۲/۰۹ درصد از صادرات کشور را شامل می‌شود که با توجه به مبلغ ۱۶۸/۵ میلیون دلار می‌توان گفت قیمت هر کیلو پسته خندان صادراتی اعم از پوسته خشک یا تازه ۸/۴ دلار محاسبه شده است. اگر میانگین قیمت هر دلار را ۳ هزار تومان در نظر بگیریم هر کیلو پسته به قیمت ۲۵ هزار و ۲۷۵ تومان صادر شده است. این در حالی است که قیمت هر کیلو پسته در ایران به طور میانگین ۳۰ هزار تومان است.


از پسته ایرانی تا پسته کالیفرنیایی
محسن جلال‌پور، رییس انجمن پسته ایران در گفت وگو با با بیان اینکه بیشترین تولید پسته در کالیفرنیا کشت می‌شود، گفت: « در دهه ۶۰ شمسی بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰ (۱۳۴۹-۱۳۵۹)میلادی دولت امریکا نیز در کالیفرنیا به دنبال کشت پسته بود و در دهه ۱۹۹۰ (۱۳۶۹) به بعد امریکایی‌ها نیز از جمله کشورهای پسته کار در جهان محسوب شدند.»
او ادامه داد: « صادرات پسته ایران تا قبل از انقلاب حدود ۲ هزار تن بود و برای نخستین بار نیز به امریکا صادر شد که به دلیل با کیفیت بودن محصول مورد استقبال قرار گرفت. بعد از آن بود که امریکایی‌ها تصمیم به کشت این محصول گرفتند و باید بگویم متاسفانه این کشور هر سال به میزان تولیدش اضافه می‌کند اما باغ‌های ایران هر سال خشک تر می‌شوند و برداشت پسته به دلیل کم‌آبی هر سال کمتر می‌شود.» او می‌گوید: «به دنبال برداشت بی‌رویه آب در دهه ۶۰ (شمسی) باغ‌های پسته شروع به محصول دادن کردند و در اواخر این دهه میزان برداشت پسته حدود ۱۰۰ هزار تن پسته بود و این رقم در دهه ۷۰ بیشتر و بیشتر شد به طوری که ایران به اوج تولید پسته خود در جهان رسید اما اکنون ایران در سراشیبی کاهش تولید افتاده است.»
جلال پور با بیان اینکه پیش‌بینی می‌شود در سال پیش رو۲۲۰ هزار تن پسته برداشت شود، گفت: بخش عمدهٔ این محصول به میزان ۱۷۵ هزار تن صادر می‌شود و روسیه، اتحادیهٔ اروپا، چین، امارات و ترکیه از مهم‌ترین مقاصد صادراتی پسته ایران است. از ۲۲۰ هزار تن پسته تولیدی امسال، ۱۳۰ هزار تن آن مربوط به کرمان و ۹۰ هزار تن بقیه از دیگر استان‌های پسته‌خیز از جمله خراسان‌رضوی، خراسان‌جنوبی، یزد، فارس، سیستان و بلوچستان، استان مرکزی و سمنان برداشت می‌شود.
به هر حال با شرایط آب و هوایی که ایران تا چند سال آینده به آن مبتلا است می‌توان گفت که بیشتر محصولات کشاورزی دچار مشکلات زیادی خواهند شد. خسارت به تولیداتی که مصرف داخلی دارند، بخشی از مشکل است و خسارت به تولیداتی که به خارج از ایران صادر می‌شوند بخشی دیگر. آنچه این روزها بیش از همیشه به چشم می‌آید، بحث کمبود منابع آب است. مشکلاتی که اگر از حالا جلوی آن گرفته نشود تا چند سال آینده، گریبان کشاورزی و تولیدات این‌چنینی را خواهد گرفت. پسته هم بخشی از این محصولات است که علاوه بر مصرف داخلی، بخش عظیمی از صادرات غیرنفتی را شامل می‌شود.


چاپ