سند مالکیت
بررسی شغلی تازه در اقتصاد ایران

بازار اجاره سند داغ است

عاطفه خسروی - گروه تجارت: «ضامن با فیش حقوقی و سند برای ضمانت...» این جمله‌ای آشنا است که در تمام فرم‌های مربوط به مدارک لازم برای دریافت وام و تعهدهای حقوقی خودنمایی می‌کند.

دریافت تسهیلات از منابع بانکی دولتی یا غیردولتی به یکی از پایه‌های اصلی زندگی بسیاری از مردم تبدیل شده است. تسهیلاتی که برای دریافت آن چاره‌ای نیست جز سپردن وثیقه و ضامن، آن هم ضامن دولتی!
در این بین تعداد کسانی که ضمانت کافی برای ارائه به بانک‌ها را در اختیار ندارند کم نیست، غیراز بحث دریافت تسهیلات بانکی، واگذاری سند برای دادگاه و دریافت ال‌سی و... هم از دیگر مواردی است که با نگاهی گذرا به آگهی‌های روزنامه‌ها و سایت‌ها به چشم می‌خورد. این الزامات اگرچه برای متقاضیان دریافت وام راهی دشوار است اما بازاری پرسود و پررونق را برای واسطه‌ها و دلالانی ایجاد کرده است که به کسب‌وکاری جدید به نام «اجاره سند» مشغولند.

 

برداشت اول؛ به اجاره سند، نیازمندیم!
«سند برای دادگاه‌های تهران و شهرستان‌ها به هر میزان موجود است»- «سند از ۲۰۰میلیون تا یک میلیارد، فقط برای دادگاه»- «سند مسکونی، برای اخذ وام، نیازمندیم»- «برای دریافت مصوبه بانکی، آماده پرداخت به یک سند ملکی نیازمندیم به‌صورت مشارکت یا اجاره»-«سند ملک ۷۰ میلیاردی، برای ال‌سی و ضمانتنامه، فقط ۲۳میلیارد تومان»-«شرکت مهندسی دارای مصوبه، ۵/۲میلیاردی، آماده نیازمند سند مسکونی به‌صورت مشارکت یا اجاره...» اینها تعدادی از چند ده آگهی مطبوعاتی و سایتی است که مضمون همه آنها اجاره سند است. دامنه فعالیت این بازار تنها به آگهی‌های روزنامه‌ها و سایت‌های اینترنتی محدود نمی‌شود و برخی از متقاضیان دریافت سند راسا وارد عمل شده و آگهی نیاز خود را روی در و دیوار شهر به نمایش می‌گذارند.
روی دیوار ورودی پاساژ، در یکی از خیابان‌های اصلی پایتخت، برگه سفید رنگ خط‌داری درست شبیه برگه‌های دفترچه‌های مشق نصب شده که روی آن با خطی نه‌چندان خوش نوشته شده؛ «به یک سند برای اجاره نیازمندیم، شماره تماس...»
عابرانی که از کنار دیوار رد می‌شوند آن‌قدر غرق در حساب و کتاب روزمره هستند که کاغذ سفید و دست‌خط رویش نمی‌تواند، توجه عابران را به خود جلب کند. از هر ۱۰نفر، شاید یک نفر، نیم‌نگاهی به آگهی بیندازد که نویسنده آن از روی استیصال مجبور به اعلام عمومی درخواستش شده است.
در نقطه دیگری از شهر روی برگه‌ای تمیز تایپ شده؛ «اجاره سند برای ضمانت تحصیلی، با ارائه چک و سفته. فوری- فوری- شماره تماس...» – کلمات «فوری- فوری» بیشتر از محتوای آگهی به چشم می‌خورد و جلب توجه می‌کند!
خانم پشت خط تلفن صدایی نازک ولی به نظر خسته دارد، می‌گوید؛ سندی احتیاج دارد که حداقل ۲۰۰میلیون تومان قیمت داشته باشد و ادامه می‌دهد: «سند شما را فقط دو سه ماه احتیاج دارم ولی پول زیادی ندارم؛ شریک شوهرم کلاه مردم را برداشت و خودش فرار کرد و حالا افتاده زندان، همه چیزمان را فروختیم اما هنوز مشکل داریم؛ هر جور شده می‌خواهم بیارمش بیرون تا شاکی‌ها را راضی کند، به خدا دو تا بچه دارم و دست تنها هستم و....» زن پشت خط تلفن بدون اینکه لحظه‌ای مکث کند، ادامه می‌دهد: «قاضی پرونده گفته باید ۲۰۰میلیون تومان سند ببرم تا آزادش کنند. تا حالا هر کجا بگید رفتم؛ ولی هیچ کس راضی نمی‌شود برای زندانی سند بگذارد. هرکسی هم راضی می‌شود سفته و چندین میلیون تومان پول می‌خواهد که من ندارم.»
شماره آگهی بعدی مربوط به دانشجوی بورسیه دکترا است با نخستین زنگ تلفن را برمی‌دارد. معلوم است که بی‌صبرانه منتظر تماس اجاره‌دهنده سند است. با تردید می‌گوید: «بعد از قبول شدن بورسیه و گرفتن فرصت مطالعه ۶ ماهه استرالیا احتیاج به سند دارد تا به‌عنوان وثیقه گرو گذاشته شود.» جوان ادامه می‌دهد: مجبورشده برای پیدا کردن سند ملکی در خانواده و فامیل به هرکس رو بیندازد که البته موفق هم نشده و با آهی کوتاه می‌گوید: «یکی از شرط‌های گرفتن بورسیه و فرصت مطالعاتی تعهد تدریس به مدتی خاص مثلا ۸سال است و برای ضمانت این کار دانشگاه طبق قوانین سند یا وثیقه مالی می‌خواهد.»
اینها تنها نمونه‌هایی از شهروندانی است که برای بازکردن گره‌های زندگی خود نیاز به سند دارند. این اسناد اگر از خانواده و دوست و آشنا و فامیل تهیه نشود، در نهایت دری باز می‌شود به نام «اجاره سند».

 

برداشت دوم؛‌ شرکت‌های واسطه‌ای
این روزها اگر نیازمندی روزنامه‌هایی مانند همشهری را ورق بزنید یا در بخش جست‌وجوی سایت گوگل کلمه «سند اجاره‌ای» یا «اجاره سند» را تایپ کنید؛ آگهی‌های بسیاری می‌بینید که براساس آن افراد و شرکت‌ها با گرفتن درصدهایی حاضر به اجاره سند ملکی خود به افراد می‌شوند. آگهی‌هایی با این مضمون «سند اجاره‌ای به مدت ۵سال برای تسهیلات بانکی به مبلغ کارشناسی ۹۵۰میلیون تومان، قیمت توافقی، شماره تماس...»، «تهیه سند برای وام شما»، «اجاره سند از ۱۰میلیون تا میلیارد؛ فوری با تامین ضامن و کارمزد مناسب....».
خانم مسئول یکی از این شرکت‌ها که دوست ندارد نام خود را اعلام کند، درباره جزییات کار شرکت‌هایی که سند و ضامن اجاره می‌دهند، می‌گوید: «پیدا کردن سند ملکی برای گرو گذاشتن و در رهن بودن برای بسیاری از افراد تقریبا غیرممکن است به همین خاطر شرکت‌هایی مثل ما راه‌اندازی شده‌اند تا تامین سرمایه و اسناد لازم را برای افراد برعهده بگیرند.» او با اشاره به اینکه شرکت آنها ۱۵سال است این کار را انجام می‌دهد و از بانک مرکزی مجوز قانونی دارند، می‌گوید: «البته بسیاری از شرکت‌هایی که آگهی می‌دهند و سند اجاره می‌دهند؛ هیچ مجوزی ندارند و فقط به فکر پر کردن جیب خودشان هستند ولی شرکت‌هایی مثل ما تا از دو طرف (کسی که می‌خواهد سند اجاره کند و کسی که می‌خواهد سند اجاره بدهد) مطمئن نشوند، کاری پیش نمی‌برد و افراد را به هم معرفی نمی‌کند. این کار بسیار حساس است وقتی کسی سند ملکی برای اجاره می‌آورد اول از سازمان اسناد و املاک استعلام می‌کنیم تا سند درست باشد و در طرف مقابل هم تا افراد سفته و ضمانتنامه‌های لازم را برای پرداخت وام نیاورند به کسی معرفی‌شان نمی‌کنیم...»
متن بعضی آگهی‌ها را هم چیزی بیش از جمله «وثیقه برای دادگاه موجود است» تشکیل داده و عبارت «تحت نظر وکیل پایه یک» به آن اعتبار بخشیده است. یکی از شماره‌ها برای مناطق بالای شهر تهران است. آقایی که آشنا به مسائل حقوقی به نظر می‌رسد تلفن را جواب می‌دهد. می‌خواهد به غیر از سوالات متداول، از جزییات دقیق جرم و حتی نام قاضی پرونده مطلع شود. مکالمه به اینجا که می‌رسد برای مرد پشت خط توضیح می‌دهیم که قصد اجاره سند نداریم و در حال تهیه گزارشی درباره بازار اجاره سند هستیم. می‌پرسد شماره تلفن دفتر محل کارش را از کجا آورده‌ایم و جواب روشن است «آگهی روزنامه» کمی دلخور از اینکه وقتش را برای تهیه گزارش گذاشته و مشتری اجاره سند در کار نیست، می‌گوید: «وقتی کسی برای دریافت سند مراجعه می‌کند، کافی است ۱۰درصد مبلغ سند را پرداخت کند، پیش‌پرداخت هم نیازی نیست. بعضی شرکت‌ها مقداری پیش پرداخت می‌گیرند و بعد از آن خدا می‌داند، چه می‌کنند. اما من اگر از پرداخت ودیعه حرفی زدم، برای این بود که مطمئن شوم حتما وثیقه را می‌خواهید. چون یک واسطه بین گیرنده سند و سندگذار هستم و اگر هر طرف از این معامله بدقولی کند باید خسارت بدهم.» او در ادامه از راه‌های جلب اعتماد مشتری می‌گوید: «خیال‌تان راحت باشد، همه کارها زیر نظر وکیل مجرب صورت می‌گیرد، اگر مشتری هم تردید داشته باشد، می‌توانیم با یکی از مراجعان قبلی قرار بگذاریم که همزمان با متقاضی در دفتر حضور یابد و نحوه کار ما را برای متقاضی جدید توضیح دهد.»
در واقع شرکت‌های اجاره سند نقش «واسطه» را دارند و با اجاره سند از دیگران، آن را با گرفتن درصدی از ارزش تعهد، به نفر بعدی اجاره می‌دهند. علیرضا، کارمند یکی از این شرکت‌هاست که می‌داند برای تهیه گزارش با او صحبت می‌کنیم. او می‌گوید: «ما کاتالیزور هستیم باید علاوه بر پیدا کردن مشتری، رضایت افراد را هم برای اجاره دادن سندهای ملکی‌شان جلب کنیم. در این کشور افرادی که تعدادی سند در گاوصندوق‌هایشان دارند و خاک می‌خورد، زیاد است فقط باید اعتماد این افراد را جلب کرد.»

 

اجاره سند چقدر آب می‌خورد؟
اما برای اجاره سند چقدر پول گرفته می‌شود؟ علیرضا می‌گوید: «بسته به نوع سند و ارزش آن، پول پرداخت می‌شود، شرکت‌ها و افرادی که سند را جور می‌کنند بین ۱۰ تا ۱۲درصد از پول وام را می‌گیرند و افراد هم توافقی ۴ تا ۸درصد پول وام را بسته به تعداد سال رهن سند می‌گیرند. برای مثال اگر کسی بخواهد یک وام ۱۰۰میلیون تومانی از بانک بگیرد باید ۱۰میلیون تومان آن را به شرکت واسطه و ۵ میلیون تومان آن را برای اجاره ۲ سال سند به صاحب سند بدهد. یا اگر زمان اجاره سند ۵ تا ۷ سال باشد باید ۸میلیون تومان پول بدهد.»
علیرضا در توضیح نوع فعالیت متفاوت شرکت‌های این بازار می‌گوید: «برخی شرکت‌ها همه جور سند برای اجاره دارند. حق کارمزد هم بین ۱۵ تا ۱۸درصدی کار محاسبه می‌شود که ۱۰ درصد سهم شرکت و ۸درصد سهم افرادی می‌شود که سند را اجاره می‌دهند.» به گفته این فعال بازار، اجاره سند تنها برای کسانی صرفه اقتصادی دارد که بالای ۱۰۰، ۱۵۰میلیون تومان وام می‌خواهند و ادامه می‌دهد: «مشتری‌ها بیشتر کسانی هستند که کار اقتصادی می‌کنند، نه کسانی که دنبال وام‌های ۳۰، ۴۰میلیونی هستند.»

 

مراقب کلاهبرداران باشید!
در سایت یکی از شرکت‌های اجاره سند برای تشویق افراد به اجاره سند ملکی خود نوشته شده: «از سند منزل خود نیز درآمد کسب کنید... نظر به شرایط اقتصادی کشور و افزایش روزافزون هزینه‌ها، بهترین راهکار برای پوشش هزینه‌ها و جلوگیری از کاهش سطح رفاه خانواده، بهره‌گیری از تمام سرمایه‌های منقول و غیرمنقول برای افزایش درآمد است که یکی از این منابع برای کسب درآمد اسناد مالکیت منزلی است که در آن ساکن هستید و بیشتر افراد جامعه از نحوه بهره‌مندی از مزایای آن بی‌اطلاع هستند.» هر مالکی با خواندن این جملات، کسب درآمد از محل سندی که در گاوصندوق خوابیده، احساس خوشایندی می‌کند اما روی دیگر این سکه به ظاهر پرزرق و برق، کلاهبرداری است که باید مراقب آن بود.
مسئول یکی از شرکت‌های اجاره سند با گفتن این جملات که وقتی جایی کلی پول و درآمد باشد و مردم چاره‌ای نداشته باشند، سوءاستفاده هم پیش می‌آید، می‌گوید: «در چند سال گذشته کلاهبرداری در کار ما بسیار زیاد شده است. تعداد زیادی از افرادی که آگهی می‌دهند و ادعا می‌کنند سند برای اجاره دارند، کلاهبردار هستند. آنها اسناد جعلی به مردم می‌دهند و بعد از اینکه پول را گرفتند، فرار می‌کنند. پرونده‌های زیادی در این زمینه در دادگاه تشکیل شده است و افراد باید مواظب باشند.» او توصیه می‌کند: «اگر کسی خواست از شرکتی سند اجاره کند یا سندش را برای اجاره در اختیار آنها قرار دهد نخست مجوزهای قانونی شرکت را ببیند که آیا شرکت مجوز کار از بانک مرکزی دارد، بعد هم باید از سند و اعتبار آن مطمئن شود. همچنین افرادی هم که سند اجاره می‌دهند از فردی که سند را اجاره می‌کنند، ضمانت و سفته بگیرند تا خدای نکرده بعد از گرفتن وام مشکلی پیش نیاید.»


چاپ