رقبای خشکبار ایران در حال زیاد شدن هستند!

خواب خرگوشی خشکبار...

امروزه توسعه صادرات یکی از مهم‌ترین برنامه‌های اقتصادی کشورهای در حال توسعه به‌ویژه کشورهای تک‌محصولی متکی به نفت است، این در حالی است که خشکبار ایرانی مثل پسته، زعفران، خرما، انجیر، کشمش، زرشک، بادام و... از محصولات اصلی صادرات غیرنفتی ایران است که مزیت‌های نسبی زیادی در اقلیم کشور دارد و می‌تواند سودآوری بسیاری داشته باشد.


 اساس صادرات خشکبار ایران روی پسته، کشمش، خرما و به‌تازگی کمی انجیر است و میزان صادرات سایر کالاها مانند گردو، بادام هندی و فندق کمتر از محصولات دیگر است که در آمارها به چشم نمی‌آید؛ بنابراین کل صادرات خشکبار ایران روی همین ۳ محصول یعنی پسته، کشمش و خرما پایه‌گذاری شده است. 
اما این روزها حال این صنعت دیرپای کشور چگونه است؟! با گزارش این شماره صمت درباره وضعیت خشکبار کشور همراه باشید:


بازار داخلی خراب است

مصطفی احمدی، رئیس اتحادیه تهیه و توزیع آجیل و خشکبار تهران در گفت‌وگو با صمت اظهار کرد: درحال‌حاضر ما انتظار فروش چندانی از بازار نداریم چون از گذشته نیز در فصل تابستان بازار خشکبار خوب نبوده است. اما ضربه کاری به این صنف در پایان سال گذشته خورد که باوجود برنامه‌ریزی صاحبان این مشاغل برای جبران زیان‌های ماه‌های پیش از آن، همه‌گیری و شیوع ویروس کرونا در کشور مردم را از خریدهای شب عید دور کرد و باتوجه به اینکه عرضه عمده آجیل در کشور ما هنوز به‌صورت فله صورت می‌گیرد، فروش آجیل و خشکبار نیز دچار افت شدید شد. احمدی درباره وضعیت فعالان حوزه آجیل و خشکبار کشور گفت: مهم‌ترین بازار ما بازار شب عید است که آجیل‌فروش باید درآمد و هزینه‌هایش را براساس آن زمان تنظیم کند که ما برای نوروز ۱۳۹۹ آن را از دست دادیم و بی‌شک بزرگ‌ترین صنف ضربه خورده از موضوع همه‌گیری ویروس کرونا هستیم. وی در این باره یادآور شد: در بسیاری از اصناف جبران زیان‌های شب عید در بحث کرونا طی سال قابل‌جبران است اما در موضوع خشکبار و آجیل، فعالان دقیقا یک سال بدون درآمد و با انبوهی از مشکلات تنها خواهند بود. آجیل اگر شب عید فروش نرود تا یک سال بعد از آن، بازار فروش نخواهد داشت؛ ضمن اینکه بسیاری از همکاران ما جنس مورد نیاز خود را به‌صورت فرآوری شده خریداری کردند که با فروش نرفتن آنها در شب عید، تاریخ مصرف آنها گذشت و اصل و فرع سرمایه آنها نابود شد.وی خاطرنشان کرد: علاوه بر تمام این مشکلات، موضوع مهم در صنف خشکبار این است که مردم اگر پول اضافه داشته باشند، آجیل و خشکبار می‌خرند و اگر نداشته باشند، این محصول را از سبد هزینه‌ای خود حذف می‌کنند و اگر این حذف شدن از سبد خانوار ادامه پیدا کند، این صنف به کلی حذف خواهد شد.


شناسنامه خشکبار ما در خطر است

پسته همواره یکی از شناخته‌شده‌ترین خشکبار کشور و در واقع شناسنامه خشکبار ایران بوده و بسیاری از کشورهای دیگر خریدار این محصول منحصر به‌فرد باغ‌های ایران بودند اما در سال‌های اخیر این وضعیت کمی متفاوت شده و بازار جهانی از انحصار ایران خارج شده که ادامه این روند شاید برای این کالای صادراتی کشور چندان خوشایند نباشد.
سید روح اله لطیفی، دبیر شورای اطلاع‌رسانی گمرک درباره وضعیت صادرات پسته کشور در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: کشور ما در ۳ ماه اول سال ۹۹، ۲۱ هزارو ۷۲۰ تن پسته را به بیش از ۵۴ کشور جهان صادر کرده که اصلی‌ترین مقاصد این کالا، کشورهای چین با ۵ هزار و ۵۴۷ تن و ارزش ۳۵ میلیون و ۴۰۹ هزار و ۷۱۰ دلار، آلمان با ۲ هزار و ۹۸۲ تن، عراق با هزارو ۸۶۶ تن، روسیه با هزار و ۴۵۵ تن و قزاقستان با هزار و ۱۲۹ تن در صدر فهرست بوده‌اند. وی درباره ارزش مالی این میزان صادرات پسته خاطرنشان کرد: ارزش مالی صادرات پسته کشور در این مدت برابر با ۱۵۴ میلیون و ۱۲۸ هزار و ۹۰۱ دلار بوده است.


در صادرات پسته دوم هستیم

سخنگوی گمرک کشور در تشریح وضعیت جهانی تجارت پسته اظهار کرد: پسته تازه و پسته خشک براساس شاخص پیچیدگی محصول (pcI)، جزئی از این قبیل محصولات جهانی است که خوشبختانه کشور ما و محصول ایرانی پسته سهم بزرگ و جدی از این تجارت را دارا است. رتبه‌بندی صادرکنندگان برتر پسته جهان براساس آمارهای سال ۲۰۱۹ از این قرار است که ایالات متحده امریکا با ۱.۵۶ میلیون دلار، ایران با ۵۸۶ میلیون دلار، هنگ‌کنگ با ۳۰۳ میلیون دلار، آلمان با ۱۱۲ میلیون دلار و ترکیه با ۵۲.۳ میلیون دلار در صدر این فهرست قرار دارند.


صادرکنندگان به استانداردها توجه کنند

لطیفی در ادامه ضمن توصیه به صادرکنندگان پسته به رعایت استانداردهای لازم برای صادرات، توضیح داد: بسیاری از استانداردها درباره آزمایش‌های مربوط به محصولات کشاورزی، برپایه تاکید بر کیفیت مواد غذایی هستند؛ به‌طور مثال استانداردهای مواد غذایی در آلمان بسیار نسبت به مقادیر آفلاتوکسین سختگیر هستند، به همین جهت فقط پسته‌های با مقادیر بسیار پایین آفلاتوکسین می‌توانند به این کشور راه پیدا کنند، بنابراین صادرکنندگان و فعالان تجارت محصولات کشاورزی و خشکبار باید قوانین و مقررات کشور هدف و استانداردهای واردات خشکبار را بدانند و گواهی سلامت محصولات را براساس شیوه‌نامه‌های این کشورها اخذ
کنند.


یک زنگ خطر جدی!

لطیفی درباره نقش پسته به‌عنوان یک محصول صادراتی کشور یادآور شد: ایران یکی از بزرگ‌ترین کشورهای تولیدکننده پسته در جهان است و پسته جزو باارزش‌ترین محصولات کشاورزی ایران به‌شمار می‌آید. صادرات پسته ایران به کشورهای دیگر جهان سابقه زیادی دارد و تجارت پسته به‌نوعی از تجارت‌های سنتی ایران به‌شمار می‌رود. لطیفی در این باره خاطرنشان کرد: در سال‌های اخیر با ورود امریکا به بازار صادرات پسته، رقابت تنگاتنگی میان ایران و امریکا بر سر این تجارت پرسود در گرفته و امریکا با توسعه مزارع پسته خود در ایالت کالیفرنیا توانسته تولید خود را به سطح ایران و حتی بیشتر برساند. سخنگوی گمرک ایران این موضوع را زنگ خطری برای جایگاه پسته ایران در بازارهای جهانی دانست و تصریح کرد: برای از دست ندادن سهم ایران در تجارت این محصول، کشاورزان، تجار و سازمان‌های مرتبط با تجارت خارجی باید تلاش خود را در حوزه کمی و کیفی و بازاریابی این محصول افزایش دهند. وی اهمیت به این موضوع را بسیار حیاتی دانست و در این باره تاکید کرد: گمرک کشور نیز آمادگی دارد تا تسهیلات لازم برای تسهیل صادرات پسته به کشورهای مقصد در تمام نقاط دنیا را برای بازرگانان و تولیدکنندگان فراهم کند.


در صادرات کاهش داشته‌ایم

موضوع کارت‌های یکبار مصرف مدت‌هاست که به‌عنوان یکی از آفات صادرات کشور مطرح می‌شود که البته مسبب به وجود آمدن آن نیز سیاست‌گذاری‌های غلط نهادهای بالادست در گذشته بوده است.
نایب رئیس اتحادیه صادرکنندگان خشکبار در گفت‌وگو با مهر با اشاره به مشکلات صادرکنندگان خشکبار، خاطرنشان کرد: وجود کارت‌های بازرگانی یکبار مصرف در حوزه صادرات عامل اصلی تاثیرگذار در کاهش ارزآوری صادرات خشکبار ایران به‌ویژه صادرات پسته کشور و ایجاد چالش برای منابع ارزی در شرایط تحریم است. مجید بازیان گفت: در شرایط کنونی برخی شرکت‌های تازه‌تأسیس هم صادرات و هم واردات انجام می‌دهند و با در اختیار داشتن کارت‌های بازرگانی یکبار مصرف، بدون سابقه صادراتی و اعتبار لازم، اقدام به صادرات خشکبار با قیمت‌های بسیار نازل می‌کنند و بدون پرداخت مالیات و سایر هزینه‌ها موجب کاهش درآمد ارزی کشور و فلج و خانه‌نشین شدن صادرکنندگان واقعی شده‌اند که این امر تهدید جدی برای صادرات کشور است و می‌تواند اعتماد سایرین به صادرکنندگان را مخدوش کند.


کاهش صادرات پسته ایران

نایب رئیس اتحادیه صادرکنندگان خشکبار ادامه داد: طبق آمارها و برآوردهای موجود، ارزآوری صادرات خشکبار و پسته کشور ۴ میلیارد دلار در سال است که این رقم در سال ۱۳۹۸ به یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار تنزل یافته و ۶۰ درصد این میزان صادرات نیز به‌وسیله کارت‌های یکبار مصرف انجام شده که درصد قابل‌توجهی از این ارز نیز به کشور وارد نشده است.
وی از همه دست‌اندرکاران عرصه تولید و صادرات خواست تا نسبت به ساماندهی وضعیت کارت‌های یکبار مصرف بازرگانی اقدام کرده و صادرات کشور را از شرایط بحرانی ایجاد شده به‌واسطه این کارت‌ها برهانند، چراکه این کارت‌ها تعهدی به بانکمرکزی نداشته، بازار صادراتی را خراب کرده و نرخ صادرات کشور را پایین آورده و منابع ارزی کشور در شرایط تحریم را دچار چالشی جدی کرده‌اند.


مشکلات صادرات خرما در کشور

احمد میرهاشمی، معاون اتحادیه خشکبار خوزستان درباره وضعیت تولید و عرضه این محصول در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: امسال سال متفاوتی برای فعالان حوزه خشکبار کشور بود و ما به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از عوارض ناشی از همه‌گیری ویروس کرونا در کشور دچار زیان‌های اقتصادی شدیم. وی درباره بازار داخلی خرما گفت: در بحث خشکبار و به‌طور خاص خرما چه در بحث داخلی و چه در موضوع صادرات، فعالان این حوزه دچار مشکلات زیادی بوده و هستند. ضمن اینکه مصادف شدن شیوع بیماری کرونا با ایام ماه مبارک رمضان که در آن معمولا خرید خرما مورد توجه بسیاری از مردم قرار می‌گرفت، در کاهش مصرف خرما در کشور تاثیرگذار بود. میرهاشمی همچنین درباره تجارت خارجی خرما نیز عنوان کرد: طبیعی است که با اوج گرفتن شیوع ویروس کرونا در دنیا و بسته شدن مرزهای مبادلاتی، امکان صادرات این محصول نیز مانند بسیاری از کالاهای دیگر عملا از بین رفت و فعالان این حوزه در تنگنای اقتصادی قرار گرفتند. البته درحال‌حاضر مرزها بازگشایی شده و صادرات خرما انجام می‌شود و امیدواریم این مشکل در تمام مرزها برطرف شود و روزهای سخت زیان‌دهی در این حوزه به آخر برسد.


کیفیت محصولات ما خوب است

معاون اتحادیه خشکبار خوزستان درباره کیفیت خرمای ایران در بازار جهانی نیز یادآور شد: محصول خرمای ایران دارای کیفیت و نرخ مطلوبی نسبت به محصول بسیاری از کشورهای دیگر است. در کشورهای منطقه، استرالیا، آسیای میانه و حتی اروپا طرفداران خود را دارد و پیش از اتفاقات ناشی از ویروس کرونا در ماه‌های اخیر، بازار این محصول در این کشورها وجود داشت اما با وضعیت حاد کنونی و شیوع ویروس کرونا که همچنان احتمال انتشار و ابتلا به آن وجود دارد، دسترسی به این بازارها محدود شده و باید منتظر ماه‌های آینده برای تعیین‌تکلیف صادرات بود. وی با اشاره به بسته شدن مرزهای مبادلاتی در ماه‌های گذشته که باعث دیرتر از مرز خارج شدن محصولات و تاخیر در دریافت وجه مربوط به آنها شد، گفت: هزینه‌های مربوط به بسته‌بندی و خدماتی از این دست نیز در این مدت افزایش بسیار چشمگیری داشته‌اند که هزینه‌های صادرکنندگان را افزایش داده‌اند.


پولی که به کشور نمی‌آید

معاون اتحادیه خشکبار خوزستان درباره فعالان حوزه خرما در کشور نیز خاطرنشان کرد: ما در این حوزه با مشکلات فراونی مواجهیم اما یکی از اساسی‌ترین این مشکلات بازگرداندن ارز حاصل از صادرات به کشور و رفع تعهدات ارزی مربوط به این موضوع است. وی در این باره افزود: در ماه‌های اخیر در کنار همه‌گیری ویروس کرونا در جهان، عامل دیگری که در روند صادرات خرمای کشور ایجاد اختلال کرد، تشدید تحریم‌های دولت امریکا بود که باعث شد بازگشت ارز حاصل از صادرات به کشور به سختی و کندی انجام شود و حتی گاهی ارزی که باید به صادرکننده تعلق گیرد، به‌اصطلاح می‌سوزد و هیچ گاه به‌دست او نمی‌رسد. البته غیر از فشار تحریم‌ها، صادرکنندگان ما ازسوی دولت خود نیز تحت فشار هستند. با اینکه قراردادهای صادرکنندگان با طرف‌های خود معمولا بیش از ۳ ماهه است و این مدت گاهی به ۵ یا ۶ ماه هم می‌رسد، دولت فعالان این حوزه را در تنگنا قرار می‌دهد که ظرف ۲ ماه تعهدات حاصل از صادرات خود را رفع کنند. از مشکلات دیگر ما که آن هم متعاقب اعمال تحریم‌ها بر حوزه صادرات حاکم شده، ممکن نبودن نقل و انتقال پول از طریق بانک‌هاست؛ بنابراین فعالان این حوزه ناچارند که این کار را از طریق واسطه‌هایی که در کشورهای هدف حضور دارند انجام دهند که این کار هم دشواری‌های مربوط به خود را دارد. در نهایت اینکه خرمای ایران می‌تواند باتوجه به قابلیت‌های خود، جایگاه مطلوبی در صادرات خشکبار ایران داشته باشد و به‌دست آوردن این جایگاه نیاز به اراده و عزم جدی همه ما دارد.


سخن آخر...

برنامه‌ریزی کارشناسی و حمایت دولتی برای افزایش تولید محصولات باتوجه به وضعیت کم‌آبی ایران، به اضافه لزوم افزایش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حالی لازمه پیشرفت حوزه خشکبار است که سال‌هاست مشکلاتی مانند صادرات فله و ایجاد نشدن برندهای داخلی به سهم صادرات خشکبار ایران در بازارهای جهانی ضربه زده است. در طول سال‌های اخیر، روند صادرات خشکبار ایران به سمت افزایش صادرات فله‌ای پیش رفته تا بازرگانان ایرانی به سودهای زودگذر و پرخطر قانع و محصولات ایرانی باوجود کیفیت مناسب، با ارزش افزوده اندک صادر شوند و اصل سود به کشورهای دیگر برسد. علاوه بر این لغو سازکارهای محدودکننده در فرآیند بازگشت ارز صادراتی به کشور، اعتماد به صادرکنندگان، استفاده از سیاست‌های تشویقی به‌جای تنبیه صادرکنندگان، تمدید مهلت بازگشت ارز صادراتی و به‌دنبال آن مدیریت بهتر بازار ارز کشور، از مهم‌ترین دغدغه‌های فعالان حوزه خشکبار کشور است که جا دارد مورد توجه سیاست‌گذاران نهادهای بالادستی قرار گیرد.


چاپ