دو دیدگاه متفاوت درباره ادغام در اصناف تولیدی

دو روی سکه ادغام در کشور

در دنیای امروز که به‌سرعت در حال توسعه و رشد است، ممکن است کسب‌وکارهای نوپا و استارت‌آپ‌هایی وجود داشته باشند که باوجود اینکه برمبنای ایده‌هایی نوین، فعالیت‌های تجاری موفقی دارند، به‌دلایل متنوعی از جمله کمبود منابع برای رشد و توسعه بیشتر قادر به رقابت با سایر کسب‌وکارها نباشند.

در این راستا از یک طرف به‌دلیل انگیزه مشترک «حفظ یا افزایش قدرت و سوددهی» که در میان کسب‌وکارهای قدرتمند وجود دارد و از طرف دیگر قرار گرفتن کسب‌وکار نوپا در آستانه تعطیلی یا ازهم پاشیده شدن به خاطر مشکلات گوناگون، ادغام در شرکت بزرگ‌تر می‌تواند از محو شدن شرکت کوچک‌تر جلوگیری کند. ادغام و تملیک (Mergers and Acquisitions) که امروزه دیگر یک اصل شناخته شده در علم تجارت و اقتصاد محسوب می‌شود، عبارت است از قراردادهایی که براساس آنها، مالکیت کسب‌وکارهای نوپا، شرکت‌ها یا واحدهای عملیاتی آنها منتقل یا ترکیب می‌شود. ادغام و تملیک یکی از روش‌های مدیریت استراتژیک محسوب می‌شود که بکارگیری آن می‌تواند امکان رشد، تغییر و تحول موقعیت رقابتی یا کوچک‌سازی را برای بنگاه‌ها فراهم سازد؛‌ به‌عبارت دیگر ساده‌ترین مفهومی که از ادغام و تملیک می‌توان ارائه داد ترکیب دو شرکت با هدف تحقق برخی اهداف استراتژیک و مالی مشخص است. اما آیا این روش در کسب‌وکار امروز کشور ما که از یک سو با مشکلات ذاتی مثل تورم و از سوی دیگر با پدیده‌های دفعی مانند همه‌گیری ویروس کرونا روبه‌رو هستند، محلی از اعراب دارد؟! با گزارش صمت درباره این موضوع همراه ما باشید:

ادغام می‌تواند سازنده باشد

عبدالرضا مظفری، عضو انجمن مواد شوینده، آرایشی و بهداشتی: در حوزه مواد شوینده، بهداشتی و آرایشی ما سال‌هاست که پدیده ادغام را مشاهده می‌کنیم و اتفاقی نیست که مربوط به سال‌های اخیر باشد و معمولا یک توافق دوطرفه و به سود هر دو شرکت است. در نگاه کلی باید ببینیم تفکری که در پس تمایل به ادغام کسب‌وکارها و اصناف وجود دارد، چیست. اگر هدف از ادغام خریداری و تعطیلی یک واحد تولیدکننده یا خدماتی باشد، می‌تواند در بلندمدت تبعات بسیار ناگواری را برای جامعه به‌دنبال داشته باشد که بیکاری و از دست رفتن سرمایه‌های فعال کشور بارزترین این زیان‌ها هستند اما اگر این ادغام با نگاه و تفکر مثبت انجام شود می‌تواند همراه با توسعه و گسترش، اثرات مطلوبی را در این حوزه داشته باشد.

درحال‌حاضر برخی شرکت‌های تولیدی هستند که باوجود مقبولیت برند و سابقه مطلوب، به‌دلایل مختلف، فعالیت اقتصادی چندان چشمگیری ندارند و بیشتر به‌صورت خانوادگی اداره می‌شوند. این شرکت‌ها که به‌طور معمول بنیانگذار اصلی آنها در رأس شرکت نیست، رفته‌رفته اندک توان خود را نیز از دست می‌دهند و در میان نام‌ها و برندهای دیگر محو می‌شوند. ادغام این شرکت‌های قدیمی و خوشنام در شرکت‌های فعال و بزرگ، ضمن احیای نام‌های معتبر در این حوزه، باعث بکارگیری ظرفیت‌های موجود و بالقوه این صنعت در کشور، بروزرسانی خط تولید این شرکت‌ها، کارآفرینی و توسعه تجاری می‌شود. این روندی است که درحال‌حاضر نیز در کشور ما در حال اجراست و می‌تواند به توسعه و جهش تولید نیز بینجامد.
از طرف دیگر ادغام‌های عمودی نیز درحال‌حاضر در برخی شرکت‌های تولیدکننده مواد شوینده و بهداشتی کشور انجام شده و می‌بینیم که این فرآیند به نیازسنجی هرچه مطلوب‌تر مواد اولیه مورد نیاز در بالادست و خدمات بهتر مانند پخش مویرگی مطلوب در پایین‌دست تولید انجامیده است.


البته عده‌ای معتقدند این ادغام‌های عمودی و افقی در اصناف تولیدی کشور ممکن است با از بین بردن رقابت، به‌نوعی انحصار منجر شود و اقتصاد را در این حوزه دچار چالش کند اما به‌نظر نمی‌رسد این موضوع در حوزه مواد شوینده، بهداشتی و آرایشی مصداق داشته باشد، زیرا این مشکل معمولا درباره حوزه‌هایی که دارای یک قطب بزرگ هستند، امکان رخ دادن دارد اما در حوزه مواد شوینده، بهداشتی و آرایشی کشور، درحال‌حاضر تعداد برندهای معتبر و تولیدکنندگان صاحب‌سبک، به اندازه‌ای هست که هنوز این رقابت وجود داشته باشد.

 تشکیل زنجیره امکان‌پذیر نیست

برومند چهارآیین، رئیس هیات مدیره شرکت تعاونی توسعه صنعت طیور کشور: ادغام در حوزه طیور کشور حکایت پیچیده‌ای دارد که برآیند آن وضعیت کنونی این صنعت را نشان می‌دهد. در واقع شکل‌گیری این صنعت در کشور ما براساس یک مطالعه کارشناسی و جامع نیست و ساختار آن به‌صورت خرده‌مالکی تعریف شده و جانمایی آن در قالب زنجیره‌های تولید به‌دلایل مختلف به‌درستی امکان‌پذیر نیست.
در واقع این ساختار از ابتدا خرده‌مالکی بود و با این حالت بسط پیدا کرد و به‌دلایل متعدد نمی‌توان بخش‌های مختلف آن را زیر یک چتر واحد جمع کرد. تجربه‌های متعدد در این زمینه نشان داده که در این زنجیره تولید معمولا سود متوجه مالک و ضرر و زیان متوجه تولیدکننده است و با این شیوه نمی‌توان برای مدت زیادی یک ساختار را حفظ کرد. نمی‌توان انتظار داشت که مالک با تهیه نهاده، جوجه و واکسن پا پیش بگذارد و تولیدکننده را با مشکلات مسیر تولید و سود ناچیز ۱۲ تا ۱۳ درصدی به حال خود رها کند. با این شرایط و نگاهی که به اعتقاد من جفاکارانه است، طبیعتا هیچ تولیدکننده‌ای برای حضور در این زنجیره رغبت نخواهد داشت.

زنجیره تولید طیور در ۱۰ سال اخیر به شکل‌ها و در نقاط مختلف مورد آزمون قرار گرفته اما توفیق چندانی نداشته و می‌بینیم که درحال‌حاضر تنها بخش بسیار کوچک و کمتر از ۱۰ درصد تولید طیور کشور در این زنجیره‌ها انجام می‌شود. 
در واقع اگر بخواهیم به این پدیده نگاهی واقع‌بینانه داشته باشیم، خواهیم دید که این نوع ادغام ملغمه‌ای از تقلید و بومی‌سازی است که نمی‌توان برای آن به‌شکل درست و منسجمی برنامه‌ریزی کرد.

سخن آخر

به‌نظر می‌رسد پرداختن به موضوع ادغام در کسب‌وکارهای تولیدی کشور زمانی به شکل مطلوب، عملی خواهد بود که تعریف درستی نیز از آن ارائه شده باشد.
 اگر این پدیده در اساس یک سود متقابل و بهره مشترک تعریف شود، می‌توان امید داشت ادغام موجب هم‌افزایی، شکوفایی و توسعه حوزه مورد نظر شود و بازار کار و سرمایه را برای دستیابی به اهداف تجاری و اقتصادی مشترک به‌کار گیرد، در غیر این صورت اگر هدف یکی از طرفین دستیابی به سود انحصاری و در دست گرفتن مهار بازار باشد، گرچه در کوتاه‌مدت ممکن است با سوددهی مناسب همراه باشد اما درنهایت به‌دلیل بر هم زدن تعادل نظام بازار نمی‌تواند یک روند رو به رشد مناسب را برای سرمایه‌گذاران رقم بزند. ادغام یک شیوه تجاری نوین برای کاهش تنش‌های اقتصادی، کم کردن هزینه‌ها و سود حاصل از تعامل است اما این تعریف برای نهادینه شدن، نیاز به صرف زمان و رسیدن به بلوغ اقتصادی و تجاری نیز دارد.


چاپ