آینده کسب‌وکارهای نوین به کدام سو می‌رود؟

کارآفرینی دیجیتال در هزاره سوم

بدون شک یکی از ریشه‌ها و دلایل شکست استارت‌آپ‌ها و کسب‌وکارهای نوپا، شروع کار و کارآفرینی در حوزه‌هایی است که اشباع شده‌اند؛ حوزه‌هایی مثل فروشگاه‌های اینترنتی، تاکسی‌های اینترنتی، دیجیتال‌مارکتینگ و... حوزه‌های خوبی هستند که افرادی در زمان درست و به‌سبب نیازی که در این حوزه‌ها وجود داشت به آنها ورود کرده و توانسته‌اند به موفقیت هم دست پیدا کنند.

اما حوزه اینترنت اشیا از جمله حوزه‌هایی است که هنوز برای کارآفرینی جای بسیار دارد. با این گزارش صمت همراه باشید تا با معایب و مزیت‌های کارآفرینی در اینترنت اشیا آشنا شوید و در نهایت نظر کارشناسان این حوزه را درباره جایگاه اینترنت اشیا در ایران بخوانید.


مزیت‌های کارآفرینی در اینترنت اشیا


اینترنت اشیا (IOT) مفهومی است که به‌سختی می‌توان تعریف دقیقی از آن ارائه کرد. اینترنت اشیا، سیستمی از کامپیوترها، ماشین‌های محاسبه، دستگاه‌های دیجیتال و مکانیکی، انسان‌ها و حیوانات است که هر کدام با یک کد مستقل و به‌عنوان یک وسیله متمایز، در شبکه حضور دارند و سهم قابل‌توجهی از تبادل اطلاعات و رفتار و رابطه میان آنها، بدون دخالت و نظارت مستقیم انسان انجام می‌شود. با اینکه فعالیت در حوزه فناوری اینترنت اشیا از اوایل دهه ۹۰ میلادی آغاز شد، اصطلاح «اینترنت اشیا» ازسوی کوین‌اشتون در سال ۱۹۹۹ میلادی مطرح شد. فناوری اینترنت اشیا نقش بسیار مهمی در دنیای کارآفرینان بازی می‌کند، به‌طوری که تا امروز کسب‌وکارهای متعددی بر محور این فناوری راه‌اندازی شده‌اند، اما این فناوری هنوز در ابتدای راه است و هر روز بیش از پیش تغییرات و تحولات جدیدی در این عرصه رخ می‌دهد. استفاده از این فناوری برای کارآفرینان و پژوهشگران خلاق ایرانی یک فرصت گرانبها به‌شمار می‌رود که می‌تواند به بهبود فضای کسب‌وکار و اشتغالزایی در کشور کمک شایانی کند. کارآفرینی در اینترنت اشیا مزیت‌هایی دارد که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 
۱- مهم‌ترین مزیتی که باتوجه به شرایط کارآفرینی و استارت‌آپ‌ها در ایران مطرح می‌شود، بحث تازه بودن این حوزه و وجود ظرفیت‌های پاسخ داده‌نشده این حوزه در ایران و حتی کشورهای منطقه است. این روند می‌تواند راه‌حلی برای رفع چالش ایده‌های تکراری باشد و ظرفیت‌های خوب استارت‌آپی را جذب کند.
۲- باتوجه به ارتباط اینترنت اشیا با حوزه‌های دیگر و چندبعدی بودن آن، این حوزه می‌تواند ظرفیت‌های دائمی را برای افراد علاقه‌مند ایجاد کند، به‌طوری که فعالان این حوزه می‌توانند بازارهای هدف خود را راحت‌تر انتخاب کنند و مذاکرات خود برای جذب مشتری را زودتر از همیشه استارت بزنند.
۳- مزیت جذاب دیگری که برای اینترنت اشیا مطرح می‌شود، توانایی رقابت جهانی است. باتوجه به فاصله رقبای جهانی با ایران، رقابت در حوزه‌های روتین استارت‌آپی همچون تاکسی‌های اینترنتی، فروشگاه اینترنتی و... محدود به داخل کشور خواهد بود، اما باتوجه به قدیمی نبودن اینترنت اشیا در جهان، استارت‌آپ‌ها و کارآفرینان واردشده به این حوزه می‌توانند نیم‌نگاهی هم به رقابت پایاپای در بازارهای جهانی داشته باشند و مطرح شوند.
۴- بیشتر سیگنال‌هایی که از بخش‌های دولتی و حمایتی استارت‌آپ‌ها دریافت می‌شوند، نوید حمایت ویژه از این حوزه را می‌دهند، به‌طوری که بسیاری از پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد یارانه‌ها و طرح‌های ویژه‌ای را برای صاحبان ایده در این حوزه در نظر گرفته‌اند.

معایب نمی‌تواند سد توسعه شود

هرچند اینترنت اشیا برای خدمت به انسان و بهبود شرایط زندگی آمده، اما قطعا در کنار تمامی فرصت‌هایی که برای سهولت زندگی در آن وجود دارد، تهدیداتی نیز بر آن متصور است. بیشتر معایبی که برای این حوزه مطرح می‌شود، مربوط به مصرف‌کنندگان و به‌نوعی مشتریان این حوزه است که می‌توانند کارآفرینان این حوزه را نیز تحت‌تاثیر قرار دهند.
شبیه شدن فرهنگ‌ها و چالش‌های هویتی، جریان عظیم اطلاعات و تشویش ذهنی، نقض حریم خصوصی و حذف اختیار کاربران از مهم‌ترین چالش‌های کسب‌وکارهای مبتنی بر اینترنت اشیا هستند. با این همه معایب مطرح‌شده نمی‌توانند جلوی توسعه و جا افتادن اینترنت اشیا را بگیرند و کارآفرینان باید فرصت را مغتنم بشمارند و وارد چنین حوزه‌هایی شوند.

ضرورت توسعه زیرساخت در ایران

در ایران نیز از سال‌های گذشته، اینترنت اشیا مورد توجه قرار گرفته و یکی از مراکزی که به‌طور ویژه این موضوع را مورد بررسی قرار داده، پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات مرکز پژوهش‌های مخابرات ایران است. این پژوهشگاه پروژه‌هایی را برای بررسی پیاده‌سازی فناوری اینترنت اشیا در ایران اجرا کرده که یکی از این پروژه‌ها با عنوان «تدوین کسب‌وکار اینترنت اشیا در کشور» به انجام رسیده است. در این پروژه براساس تجربه‌های علمی و عملیاتی کشورهای مختلف در حوزه‌های حاکمیت، کسب‌وکار، کاربردها و فناوری‌ها، مطالعات اولیه انجام و نقشه راه ایران با هدف استفاده از فناوری‌های نوین برای رسیدن به چشم‌انداز اقتصادی ۱۴۰۴ تعیین شده است.

پروژه‌های کاربردی چندانی نداریم

محمودرضا خادمی، کارشناس اینترنت: موضوع اینترنت اشیا در ایران در مرحله نخست قرار دارد و هنوز نمی‌توان پروژه‌های کاربردی چندانی را در این حوزه مشاهده کرد. با این حال فعالان این حوزه با نگاهی به آینده در حال تلاش هستند تا هرچه سریع‌تر بهره‌برداری از اینترنت اشیا را آغاز کنند. در این میان حاکمیت هم برمبنای برنامه‌های چشم‌انداز توسعه به‌طور مرتب از حمایت‌های خود از اینترنت اشیا سخن 
می‌گوید. در این بین حاکمیت نقش موثر و پررنگی در پیشبرد پروژه اینترنت اشیا دارد. در برنامه‌های قبلی توسعه نیز به اینترنت اشیا اهمیت داده شده بود، اما حالا باتوجه به فراگیر شدن این پدیده در جهان باید با جدیت بیشتری این طرح را دنبال کرد. در کنار این موضوع باید زیرساخت‌ها نیز توسط بخش دولتی توسعه یابد. 
البته نگاهی به روند تامین زیرساخت‌ها نشان می‌دهد در بخش زیرساخت نسبت به سال‌های گذشته پیشرفت مناسب داشته‌ایم اما به‌دلیل وسعت بالای اینترنت اشیا باید روند توسعه زیرساخت را سرعت بخشیم. به‌نظر می‌رسد اینترنت اشیا در صنایع به‌ویژه در بخش انرژی و حمل‌ونقل می‌تواند اثرگذاری بالایی داشته باشد.

هنوز مسیری بسیار طولانی در پیش داریم

علی نعمتی‌شهاب، کارشناس حوزه فناوری: پدیده اینترنت اشیا در ایران هنوز پدیده‌ای جوان و به‌طور تقریبی ناشناخته است، به همین دلیل هنوز برای مخاطب عام چندان شناخته شده نیست و در سطح نخبگان در مجامع تخصصی دنبال می‌شود. هرچند برخی پژوهشکده‌ها و مراکز عملی کار بر این حوزه را آغاز کرده‌اند، با این حال این حوزه از چنان جذابیت و گستره کاری برخوردار است که می‌تواند به ایجاد مدل‌های جدید کسب‌وکار در کوتاه‌مدت منجر شود. اینترنت اشیا درحال‌حاضر در ایران توانسته در حوزه مخابراتی و ارتباطی خود را مطرح کند و تا استفاده عمومی از آن در بخش صنعتی زمان زیادی باقی مانده است. باید این نکته را در نظر داشت که پس از کاربردی شدن این پدیده می‌توان از آن در طرح‌های اینترنت هوشمند و حتی فراتر از آن در پروژه‌های کلانی مانند شهر هوشمند استفاده کرد.
به‌دلیل نوپا بودن این پدیده در ایران هنوز نمی‌توان رقم دقیقی از حجم درآمدزایی اینترنت اشیا و تاثیری که بر اقتصاد می‌گذارد، اعلام کرد، چراکه اینترنت اشیا همراه خود بازارهای جدیدی را پدید می‌آورد که گاه دور از انتظار و تصور فعالان این حوزه است. با این حال قطع به یقین می‌توان دید که به کمک آن صنایع موجود متحول خواهد شد و همین امر گویای آن است که اقتصاد فاوا در ایران مسیری رو به رشد را در پیش خواهد گرفت.
درحال‌حاضر نیز برخی طرح‌های آزمایشی به کمک اینترنت اشیا در زمره خدمات شهر هوشمند در کلانشهرها اجرایی شده است. اگر نخواهیم سخت بگیریم، همین امروز برخی از سطوح پایه‌ای خدمات شهر هوشمند را در کلانشهرهای کشور به‌ویژه تهران داریم. دوربین‌های کنترل سرعت و تخلفات رانندگی یکی از ابتدایی‌ترین نمونه‌ها برای رسیدن به شهر هوشمند هستند. خدمات شهری الکترونیکی نمونه دیگری از آغاز مسیر دستیابی به شهر هوشمند در کشور هستند. اما اگر بخواهیم به تعاریف استاندارد شهر هوشمند استناد کنیم، هنوز مسیری بسیار طولانی در پیش داریم که شامل سرمایه‌گذاری عظیم روی زیرساخت‌های سخت‌افزاری و شبکه‌ای است که زیربنای اصلی راه‌اندازی شهر هوشمند و عرضه خدمات خلاقانه به شهروندان هستند.

ایران در گام نخست اینترنت اشیا

افشین کلاهی، عضو کمیسیون کسب‌وکارهای دانش‌بنیان اتاق بازرگانی ایران: اینترنت اشیا این روزها به یکی از بحث‌های داغ فناوری در جهان تبدیل شده است. این موضوع در ایران نیز مورد توجه کارشناسان و اصحاب فن قرار گرفته، اما اگر قرار باشد روند رشد آن را بررسی کنیم می‌بینیم که پدیده اینترنت اشیا در ایران هنوز در حال تدوین الفبای خود است. در این حوزه از بخش دولتی گرفته تا بخش خصوصی همه و همه در گام نخست به‌سر می‌برند و همگی در حال بررسی تاثیر اجرای آن بر اشتغالزایی، کسب‌وکارهای فعلی و فرصت‌های شغلی آینده هستند. آنچه در این حوزه بیش از هر چیز حائز اهمیت است آن است که بدانیم اجرای اینترنت اشیا چه بازخورد اقتصادی خواهد داشت؟ درآمدها کجاست؟ چه کسی باید در این حوزه به‌صورت مستقیم فعالیت کند؟ چگونه می‌توان به کمک اینترنت اشیا دست به تولید زد؟ و وظیفه خدمات برعهده چه کسی است؟ بعد از پاسخ به این پرسش‌ها و یافتن راه‌حل مناسب باید به سراغ مرحله بعد یعنی شناخت بازار مصرف و ذائقه مصرف‌کننده برویم تا بتوانیم بازدهی اقتصادی فاوا را به‌درستی پیش‌بینی کنیم.
البته باید این موضوع را هم در نظر داشت که در همین گام‌های نخست، طرح‌هایی به‌طور آزمایشی به اجرا درآمده و ما شاهد تاثیر مثبت این پدیده و نقاط ضعف و قوت آن بوده‌ایم اما باید به‌دنبال راهی برای توسعه آن در سطح جامعه و عمومی کردن کاربردهای آن باشیم. به‌نظر می‌رسد از سال آینده روند عملیاتی شدن رشد اینترنت اشیا آغاز خواهد شد و از ۴ سال بعد می‌توانیم به مرور بازخوردهای آن را در سطح جامعه دنبال 
کنیم. در این میان دولت بعدی باید با تداوم بر استانداردسازی، نظارت، تامین زیرساخت‌ها و حمایت از بخش خصوصی فضا را برای رونق این پدیده آغاز کند، چراکه بخش خصوصی متولی اصلی اجرای این پروژه است و باید فضا برای ادامه فعالیتش فراهم باشد تا بتوانیم براساس برنامه‌ریزی‌های از پیش تعیین شده حرکت کنیم.


  سخن آخر...

 اگر به تاریخ تحولات فرهنگ و تمدن بشر بنگریم، خواهیم یافت که انسان‌ها در سیر تغییر و تحولات تاریخی خود، همواره خود را در شکل‌ها و قالب‌های گوناگونی بازتولید کرده‌اند. گاهی در صورت ادبیات و گاهی در نقش شاعر و گاهی در نقش نقاش و... خود را بازنمایی کرده‌اند. حال انسان در هزاره سوم، در کجای این منظومه قرار می‌گیرد.
هزاره‌ای که فناوری هم ابعاد سنتی را با سرعتی سرسام‌آور بهم ریخته و در تمامی لایه‌های زندگانی نفوذ کرده است. در اینجا مسئله کار در فضای مجازی است. کار در فضای مجازی (در خانه یا بیرون از منزل) یکی از انواع اشتغالزایی است که به‌وسیله کامپیوتر و اینترنت بسیار رواج یافته و می‌توان انواع مختلفی را برای این موضوع در نظر گرفت. فناوری اطلاعات با برخورداری از ویژگی‌ها و قابلیت‌های مختلف توانسته انعطاف‌پذیری شایان توجهی را در زمینه کارآفرینی از خود نشان دهد. همین ویژگی‌ها سبب افزایش کارآیی این فناوری در امر کارآفرینی و ایجاد اشتغال شده‌اند.


چاپ