گزارش صمت از نرخ واقعی یک کالای اساسی در بازار

گوشت قرمز باید ۳۰ هزار تومان ارزان شود

گفت‌وگوهای متعدد صمت با شخصیت‌ّ‌های مختلف نشان می‌دهد حباب بزرگی در بازار گوشت و قیمت‌گذاری آن وجود دارد. طبق عرف بازار، نرخ خرده‌فروشی گوشت باید ۲ برابر نرخ خرید دام زنده باشد اما درحال‌حاضر این مقدار به ۳ برابر رسیده است.

قیمت‌گذاری گوشت به معمایی غیرقابل حمل تبدیل شده است. بررسی این پرونده زمانی آغاز شد که رئیس اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کشاورزی دامداران ایران، حسین نعمتی به خبرنگار صمت گفت: باتوجه به پایین آمدن نرخ دام زنده سبک و سنگین، نرخ گوشت قرمز نیز باید کاهش یابد؛ بنابراین مسئولان سازمان‌های متولی و نظارتی باید این موضوع را پیگیری کنند.
پرس‌وجوی ما نیز نشان داد که نرخ خرید دام زنده از دامداران واقعا کاهش یافته اما سوال اینجاست که چرا نرخ خرده‌فروشی گوشت کمتر نمی‌شود؟

گوشت باید ارزان شود
حسین نعمتی در ادامه گفت: در ماه‌های گذشته که نرخ دام زنده افزایش پیدا کرده بود هر کیلو گوساله را به نرخ ۴۲ هزار تومان و گوسفند را تقریباً ۵۷ هزار تومان از ما می‌خریدند. اکنون مدت‌هاست که نرخ هر کیلو گوساله زنده ۱۵ هزار تومان کاهش یافته و به حدود ۲۷هزار تومان رسیده و نرخ گوسفند زنده هم حدود ۷ هزار تومان کاهش یافت. وقتی نرخ دام زنده ۱۵ هزار تومان ارزان می‌شود اصولا نرخ هر کیلو گوشت باید ۳۰ درصد کاهش یابد. در شرایطی که نرخ هر کیلو دام زنده بین ۷ تا ۸ هزار تومان پایین آمده، نرخ هر کیلو گوشت هم قاعدتا باید ۱۵ هزار تومان ارزان شود.
این در حالی است که وضعیت تولیدکنندگان در مقایسه با زمانی که نرخ هر کیلو گوشت ۲۲ هزار تومان بود تفاوت چندانی نداشته است. مگر می‌شود نرخ دام زنده کاهش یابد اما نرخ گوشت همچنان بالا باشد؟! اگر نرخ دام ۵ هزار تومان بیشتر شود بلافاصله ۲۰ هزار تومان به نرخ گوشت اضافه می‌شود پس چگونه است که با کاهش نرخ خرید از دامدار، هیچ تاثیری روی نرخ مصرف‌کننده ندارد. حداقل خودتحریمی نکنیم.
وی در ادامه افزود: ۹۰ درصد نرخ تمام‌شده گوشت به نرخ دام زنده مربوط می‌شود. از تولید یک کالا صحبت نمی‌کنیم که گرانی پلاستیک و ارز و... را بهانه کنیم. من از همین‌جا آمادگی خود را برای مناظره با هر کسی که مخالف این استدلال است اعلام می‌کنم. دردناک است که کار به جایی رسیده که برخی از مردم ۲۰۰ گرم گوشت می‌خرند.

هر کیلو دام تا ۳۰ هزار تومان
یکی از دامداران بزرگ کشور هم نرخ و اعداد مشابهی ارائه می‌کند. عزیزالله رضایی گفت: نرخ دام کاهش یافته است اما فروشندگان هنوز قیمت‌های خود را کاهش نداده‌اند. الان نرخ هر کیلو گوساله زنده بین ۲۸ تا ۳۰ هزار تومان است، بنابراین نرخ خرده‌فروشی، باید بین ۶۰ تا ۸۰ هزار تومان باشد. نوع تفکیک‌شده هم نرخ خاص خود را دارد. هر طور حساب کنیم نرخ خرده‌فروشی گوشت نباید در ارقام فعلی که حدود ۱۰۰هزار تومان است، باشد. وقتی نرخ هر کیلو گوساله زنده پایین آمده نرخ گوشت هم باید حدود ۸ هزار و ۵۰۰ تومان کاهش یابد.

کاسبان بی‌انصافی می‌کنند
وی درباره وضعیت بازار دام گفت: فروش دام پایین آمده است. گوشت وارداتی، ارزان‌تر است و خواهان بیشتری دارد. واردات، بازار را متعادل می‌کند. اگر وزارت جهاد کشاورزی به بازار، گوشت تزریق نکند نرخ گوشت پایین نمی‌آید. به‌هرحال شکی نیست که کاسبان بی‌انصافی می‌کنند. افزایش هزینه‌های تولید، نرخ تمام‌شده گوشت را افزایش داده است. برخلاف سال گذشته، اکنون دامداران رغبتی به پرواربندی ندارند چون ضرر می‌کنند. آنها می‌ترسند که بازار گوشت هم مثل بازار گوجه و پیاز و سیب‌زمینی، متلاطم و پرنوسان شود. آیا متولیان امر در وزارت کشاورزی و صنعت، معدن و تجارت و نیز سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان نباید به این مورد مهم رسیدگی و پاسخ قانع‌کننده‌ای به مردم ارائه کنند؟ به‌روال معمول در این‌گونه موارد انگشت اتهام به‌سوی دلالان نشانه می‌رود ولی آیا پای عوامل دیگری در بین نیست؟
برای بررسی بیشتر موضوع با دو تن از نمایندگان مجلس گفت‌وگو کردیم. محمد حسن‌نژاد، نماینده مرند و جلفا و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس گفت: قبل از هر چیز باید گفت نرخ گوشت، یکسان نیست. دولت، قصابی‌ها و میدان‌های میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های زنجیره‌ای هر کدام نرخ خاص خود را دارند. گاوداری‌ها هر کیلو دام زنده را ۲۷ هزار تومان می‌فروشند که در این صورت نرخ خرده‌فروشی، حدود ۵۴ هزار تومان خواهد بود. مشکل اینجاست که نرخ گاودار و نرخ من و شمای مصرف‌کننده، یکسان نیست. نرخ گوشت با استخوان، بدون چربی، ماهیچه، گوشت خالص و... کاملاً متفاوت است. به‌عبارت‌دیگر هنگام فروش در فروشگاه‌ها به حدی اماواگر می‌شود که نرخ گوشت برای مصرف‌کننده در نهایت به ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تومان می‌رسد. حاشیه سود خرده‌فروشی گوشت ۱۰ درصد است. به‌این‌ترتیب تولیدکننده و مصرف‌کننده، متضرر می‌شوند و سود شبکه توزیع معیوب و ناسالم به حداکثر می‌رسد. البته این نماینده مجلس استفاده از کلمه حباب را درست نمی‌داند. وی در این باره گفت: این تفاوت نرخ را نمی‌توان حباب نامید. حباب به زبان عامیانه یعنی آب بستن به قیمت‌ها. در زمینه گوشت، نرخ همین است. بانی اصلی این وضعیت دولت و ضعف نظارت است. این وضعیت در حوزه‌های دیگر هم صادق است. مورد همبرگر را در نظر بگیرید. نرخ همبرگر در بالا شهر ممکن است ۴۰ هزار تومان باشد، این در حالی است که مقدار گوشت استفاده شده در ساندویچ همبرگر بیشتر از ۱۰۰ گرم نیست. هزینه‌های جانبی (کارگر، نان، سبزیجات و...) را هم که محاسبه کنیم، آن ۱۰۰ گرم گوشت برای او ۳۰ هزار تومان سود به همراه دارد. برای او به‌صرفه خواهد بود که ۱۵۰ هزار تومان برای هر کیلو گوشت مرغوب پرداخت کند. این قضیه در رستوران‌ها هم صادق است.

تاثیر تفکیک و قطعه‌بندی بر نرخ
وی در تشریح بیشتر این فرآیند گفت: وقتی بخشی از بازار، قیمت‌ها را افزایش دهند بخش‌های دیگر بازار هم خودبه‌خود همین کار را انجام می‌دهند، به همین دلیل است که گفتم مشکل اصلی، نظارت ضعیف است. قاعدتا در جایی مثل فروشگاه‌های زنجیره‌ای، نظارت کردن آسان است اما فروشگاه با تفکیک و قطعه‌بندی هر کیلو مرغ آن را به نرخ ۲۰ هزار تومان به فروش می‌رساند (در حالی که نرخ پایه ۱۲ هزار تومان است). نرخ هر کیلو مرغ خالص هم به ۲۵ هزار تومان می‌رسد. خلاصه برنده، دلال و فروشنده است و تولیدکننده و مصرف‌کننده ضرر می‌کنند.
بعضی از کارشناسان یکی از دلایل واقعی نشدن نرخ گوشت قرمز را واردات و منافع واردکنندگان و اعمال نفوذ احتمالی آنها می‌دانند. نماینده مردم مرند و جلفا در مجلس در پاسخ به این سوال که آیا واردات و منافع واردکنندگان را در گرانی گوشت موثر می‌دانید؟ گفت: مسائل کشور را نباید خلط کرد چون باعث پیچیدگی موضوع می‌شود. اینکه فلان واردکننده، گوشت واردشده با ارز دولتی ۴۲۰۰ تومانی را به نرخ آزاد می‌فروشد بحث دیگری است. درحال‌حاضر بحث اینجاست که دلال، گران می‌فروشد نه تولیدکننده. وقتی منبع گرانی، داخلی است واردات و افزایش و کاهش آن را نمی‌توان به پای صادرات و واردات گذاشت. یوسف داوودی، نماینده مردم سراب و عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی بر وجود حباب ۳۰ هزار تومانی صحه گذاشت و گفت: از قدیم عرف قیمت‌گذاری دام به این صورت بوده که نرخ خرده‌فروشی، ۲ برابر نرخ خرید دام زنده است؛ بنابراین نرخ خرده‌فروشی گوشت (برای مصرف‌کننده) باید ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم باشد. اینکه شاهد وجود یک حباب ۳۰ هزار تومانی هستیم موضوع مهمی است و باید روی آن کار شود. دامداری‌های ما دارند جمع می‌کنند. تعطیلی دامداری‌ها یعنی حرکت به‌سمت وابستگی به خارج در حوزه پروتئین، این در حالی است که سرانه مصرف ما پایین آمده است. این موضوع در بلندمدت عوارض و پیامدهای زیادی به‌دنبال خواهد داشت. مردم به غذاهای پرچرب و قندی رو آورده‌اند. سرانه غذایی بعضی خانواده‌ها به ۵ کیلوگرم رسیده است.

معمای ارزان شدن گوشت بعد از اختصاص ارز نیمایی
این عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی در ادامه اظهار کرد: درباره ارز دولتی مربوط به نهاده‌های دام و طیور و دارو بسیار حرف زده شده است. نکته جالب اینجاست که نرخ گوشت بعد از نیمایی شدن ارز مربوط به واردات این محصول، کاهش یافت! این موضوع جای سوال دارد. قاعدتا اختصاص ارز دولتی برای آن بود که نرخ کاهش یابد ولی همان‌طور که گفتم با قطع ارز دولتی مربوط به واردات گوشت و آزاد شدن قیمت‌ها (ارز نیمایی) گوشت ارزان‌تر شد. تخصص من دامپزشکی است و اقتصاددانان باید درباره چندوچون این موضوع اظهارنظر کنند. با این حال برای یافتن پاسخ این سوال باید دید آن ۱۵ میلیارد دلاری که در نظر گرفته شده بود کجا رفت و چه فایده‌ای به حال مردم داشت؟

عاقبت کوپن الکترونیک
وی در تشریح بیشتر این موضوع گفت: به اعتقاد من این مقدار بودجه باید به خود مردم داده می‌شد. البته منظور من آن نیست که این پول به‌صورت نقدی به مردم داده شود. پرداخت باید تنها برای خرید گوشت و پروتئین باشد. هدف از پرداخت آن ۱۵ میلیارد دلار آن بود که مابه‌التفاوت حاصل از برداشتن ارز دولتی به مردم داده شود ولی این اتفاق نیفتاد. قرار بود این مابه‌التفاوت به ۱۷ میلیون سرپرست خانوار پرداخت شود. قرار بود کارت‌هایی به نام کارت خرید پروتئین طراحی شود که کار درستی بود و در بودجه ۹۸ هم پیش‌بینی شده بود اما سوال اینجاست که تکلیف آن چه شد؟ تفسیرها درباره دلایل و منشأ گرانی گوشت قرمز متفاوت است اما همه شخصیت‌هایی که با آنها گفت‌وگو کردیم در یک چیز متفق‌القول هستند: نرخ کنونی گوشت منطقی نیست و باید کاهش یابد. کمتر پیش می‌آید که صنف تولیدکننده و پرورش‌دهنده چنین درخواستی داشته باشد اما اکنون چنین شده است. به‌نظر می‌رسد اراده چندانی برای کنترل بازار لجام‌گسیخته گوشت نیست. بدیهی است که دود این غفلت در نهایت به چشم تولیدکننده و مصرف‌کننده می‌رود.


چاپ