مدیرعامل اتحادیه ماهیان گرم آبی می‌گوید هیچ ارز دولتی دریافت نمی‌کنند

می‌گویند مگر ماهی جو می‌خورد که سهمیه نهاده می‌خواهید؟

آمار مربوط به سرانه مصرف ماهی اگر دقیق بود توقف یکی‌دوروزه صادرات باعث نمی‌شد تولیدکنندگان با مشکلات جدی روبه‌رو شوند.

پرورش‌دهندگان ماهیان گرم‌آبی در چه شرایطی به سر می‌برند؟ آیا بازار آنها رونق لازم را دارد؟ با چه مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؟ برای یافتن پاسخ این سوالات با مدیرعامل اتحادیه ماهیان گرم‌آبی به گفت‌وگو نشستیم. حسن آقازاده وضعیت کنونی این صنعت کلیدی را تشریح کرد، از دردها و معضلات فراوانی که پیش روی شاغلان این بخش وجود دارد سخن گفت و در مقام یک تولیدکننده باتجربه و کسی که ۱۵ سال ریاست این اتحادیه را بر عهده داشته، راه‌حل‌ها را بازگو کرد. روح و عصاره سخنان این فعال اقتصادی، همان دغدغه‌ای است که رؤسای اتحادیه‌های دیگر همواره از آن گفته‌اند و انتقاد کرده‌اند: «اهالی اتحادیه‌ها و اصناف چندان به بازی گرفته نمی‌شوند.»
 وزارت جهاد کشاورزی اکنون صاحب سرپرست شده است. گفت‌وگو با رؤسای اتحادیه‌های مختلف نشان می‌دهد که بسیاری از آنها عباس کشاورز را قبول دارند و به او امیدوارند. وی پیش از این معاون وزیر در امور زراعت بوده است. باید دید آیا مطالبات اهالی صنف پرورش ماهی در دوره تصدی وی شنیده خواهد شد؟

بین تولیدکنندگان فرق نگذاریم
مدیرعامل اتحادیه ماهیان گرم‌آبی اظهار کرد: فعالان حوزه ما به‌هیچ‌عنوان ارز دولتی دریافت نمی‌کنند. یکی از مشکلات بزرگ ما، نگاه گزینشی به صنایع است. نباید بین تولیدکننده فرق گذاشت. تولید و صادرات باید جزو مهم‌ترین اولویت‌ها باشد. میانگین صادرات ماهیان گرم‌آبی کشور حدود ۶۸ تا ۷۵ میلیون دلار بوده است. این به آن معناست که پرورش‌دهنده ماهی، ارز وارد کشور می‌کند با این وجود از سهمیه نهاده، محروم است. ناآگاهی باعث می‌شود در جواب اعتراض ما بگویند: «مگر ماهی جو می‌خورد که سهمیه نهاده می‌خواهید؟».

سهمیه را نمی‌دهند
حسن آقازاده در تشریح بیشتر این موضوع گفت: این نوع ماهی‌ها از موجودات زنده تغذیه می‌کنند و ما برای غنی‌سازی استخر و تولید پلانکتون از کود استفاده می‌کنیم. سالانه به ۴۰ هزار تن کود نیاز داریم. هر سال بر سر سهمیه خود دعوا داریم. هر سال ۵ یا ۶ ماه از فصل تولید می‌گذرد با این حال سهمیه را نمی‌دهند؛ به‌عنوان‌مثال امسال باوجود پیگیری‌های فراوان نتوانستیم بیشتر از ۱۰ درصد سهمیه خود را دریافت کنیم و مجبور شدیم نیاز خود را از بازار آزاد تهیه کنیم.

مزارع یکی‌یکی تعطیل می‌شوند
مدیرعامل اتحادیه ماهیان گرم‌آبی در تشریح بیشتر این معضل اظهار کرد: از وزیر پیشین، آقای حجتی گلایه‌های زیادی داریم. رئیس تولیدات گیاهی که رئیس خدمات حمایتی کشور هم هستند به‌شخصه با بنده آمدند و اصرار کردند که این مشکل حل شود ولی حتی به حرف ایشان که رئیس این دفتر هستند هم توجه نشد. تامین نهاده از بازار آزاد یعنی بالا رفتن هزینه تولید. در این شرایط، تولیدکنندگان مجبور می‌شوند یکی‌یکی، مزارع خود را تعطیل کنند و به برنج‌کاری و یونجه‌کاری رو آورند. به‌این‌ترتیب همه زحمات تولیدکننده هدر می‌رود.

سود اصلی نصیب دلال می‌شود
وی در ادامه افزود: ماهی پرورشی ما از نوع کپورماهیان است. کپورماهیان چند زیرگروه دارند: کپور معمولی، آمور، فیتوفاک. همه این انواع در یک استخر پرورش داده می‌شوند. آمور علفخوار است، فیتوفاک پلانکتون‌خوار است؛ یعنی به‌صورت دستی تغذیه نمی‌شود و یک ماهی ارگانیک و بسیار مفید است. کپور معمولی هم به صورت دستی تغذیه می‌شود. می‌توان از کنسانتره برای رشد سریع‌تر آن استفاده کرد یا فقط غذای سنتی (مثل جو و گندم)به آن داد. همان‌طور که می‌بینید به ارز دولتی و کمک دولت نیاز است اما متاسفانه هیچ کمکی نمی‌شود، این در حالی است که ۵۶۰۰ نفر در این بخش مشغول کار هستند. مجبوریم محصول خود را به نرخ ناچیز به دلال بدهیم. بین نرخ سراستخر و نرخ بازار شکافی بزرگی وجود دارد. در حوزه ماهیان گرم‌آبی، بین مزرعه‌دار و مصرف‌کننده یک شکاف قیمتی ۵ تا ۷ هزار تومانی ایجاد شده است. سود اصلی نصیب دلالان می‌شود، نه تولیدکننده. وضعیت هر روز بدتر و از تعداد مزارع کم می‌شود.

بازار کشش ندارد، آمار واقعی نیست
آقازاده در ادامه به بعد دیگری از موضوع پرداخت و گفت: آماری که در زمینه مصرف داخل کشور ارائه می‌شود چندان معتبر به ظر نمی‌رسد. اگر مصرف به اندازه‌ای است که ادعا می‌شود ماهی تولیدکننده نباید در استخر بماند؛ نباید با توقف یکی‌دوروزه صادرات، تولیدکننده با مشکل جدی روبه‌رو شود. امروز بازار، تقاضا ندارد. اگر بازار داخل کشش داشت به صادرات نیاز نبود یا با توقف آن، مشکلی پیش نمی‌آمد.

نتیجه یک طرح نسنجیده
مدیرعامل اتحادیه ماهیان گرم‌آبی در ادامه گفت: متاسفانه اولویت‌گذاری سازمان شیلات هم درست و اصولی نیست. پرورش در قفس و دریا را در دستور کار قرار داده‌اند.این کار، کار خوبی است و ما هم تایید می‌کنیم اما آقای مسئول محترم، شما اقدام به تاسیس گسترده مزارع پرورشی کردید، حدود ۵۳ هزار هکتار زمین را به این کار اختصاص دادید؛ آیا طرح‌های قبلی را به سرانجام رساندید که حالا روی پرورش ماهی در دریا تمرکز کرده‌اید؟ آیا به این موضوع فکر نکرده‌اید که بازار کنونی، کشش لازم را ندارد و نمی‌توان خروجی روش جدید را به بازار تحمیل کرد؟ آقایان به این موضوعات فکر نکردند و پرورش در قفس را در دستور کار قرار دادند. کسانی که به این روش رو آوردند هم چندان موفق نبودند. مسئولان هم ما را زمین‌گیر کردند هم آنها را. در این میان میلیاردها میلیارد هم هزینه شد.

پیشنهادی که شنیده نشد
آقازاده در ادامه گفت: باید به تولیدکننده می‌گفتند واحد خود را تعطیل کن، ما هزینه‌ها را تقبل می‌کنیم و شما از این به بعد به سبک قفسی کار کن. این پیشنهاد را به چند تن از مدیران و مسئولان دادم اما شنیده نشد. گفتم با کسب رضایت پرورش‌دهنده، از او بخواهید فعالیت خود را به دریا منتقل کند. در این صورت می‌شد کار را به‌طور تدریجی و مرحله‌به‌مرحله و بدون حاشیه به انجام رساند. این کار را نکردند، حاشیه‌ها ایجاد شد و سازمان شیلات هم پاسخگو نیست.

هیچ‌کدام رئیس جدید را ندیده‌ایم
حسن آقازاده در ادامه گفت: در این حوزه ۵ اتحادیه فعالیت می‌کنند. چرا باید وضع طوری باشد که درخواست دیدار امثال من با رئیس سازمان شیلات، بعد از ۲۵ روز اجابت نشود؟ یک سال از آغاز به کار رئیس جدید می‌گذرد اما من و رؤسای چند اتحادیه دیگر که در این زمینه فعالیت کار می‌کنند هنوز نتوانسته‌ایم ایشان را زیارت کنیم.
وی در ادامه گفت: متاسفانه بسیاری از مدیران به تعامل با اهالی صنف و اتحادیه اعتقاد ندارند. آنها جز تولید ممکن است دغدغه‌های دیگری هم داشته باشند. من و همکارانم، تولیدکننده و کشاورزیم و تمام دغدغه ما تولید است. مدیران بی‌اطلاع به تولید ضربه می‌زنند. آیا مدیران دولتی بهتر از اهالی صنف، مشکلات و دردها و راه‌حل‌های مشکلات را می‌شناسند؟

فرآوری به نفع تولیدکننده است
آیا خرید مستقیم آبزیان از تولیدکننده به حال تولیدکننده و مصرف‌کننده مفیدتر نخواهد بود؟ حسن آقازاده در پاسخ به این سوال اظهار کرد: دولت بهتر است به امر نظارت بپردازد. ما تولیدکنندگان، بازار خود را می‌شناسیم؛ می‌دانیم چگونه آن را تنظیم کنیم و کم و کیف تولید چگونه باشد. به قیم نیاز نداریم. مشکل، دخالت‌های نابجای دولت است. ماهی نوعی پروتئین فسادپذیر است و به‌محض خروج از آب، شروع به فاسد شدن می‌کند. من تولیدکننده باید کارخانه‌ای داشته باشم که ماهی را فرآوری و زمان ماندگاری آن را بیشتر کنم و به یک سال برسانم. به این ترتیب مجبور نیستم محصول خود را به نرخ اندک به دلال بفروشم. می‌توانم محصول خود را نگه دارم و به نرخ مناسب، روانه بازار کنم. امروز نوع مصرف از نوع تازه‌خوری است اما اگر ماهی فرآوری شود قدرت تولیدکننده افزایش می‌یابد.

از تجربه‌های گذشته درس بگیریم
مدیرعامل اتحادیه آبزیان در ادامه برای تشریح بیشتر مقصود خود در بیان مثالی گفت: زمانی سازمان تعاون روستایی، سیب‌زمینی کشاورزان را خرید و انبار کرد. محصول در نهایت از بین رفت و دور ریخته شد. سال بعد نرخ سیب‌زمینی به شدت افزایش و دسترسی مردم به این ماده غذایی ارزشمند کاهش یافت. در مجموع تجربه نشان می‌دهد این کار به نتیجه نمی‌رسد. جایگاه و نظرات اعضای هر تشکل و صنفی باید محترم باشد.

معضلی به نام دریافت تسهیلات
آقازاده در ادامه از موضوع دیگری سخن گفت که دغدغه بسیاری از فعالان عرصه تولید کشور است. وی اظهار کرد: بنده ۱۵ سال است که مدیرعامل اتحادیه آبزیان هستم اما حتی یک ریال هم تسهیلات نگرفته‌ام و به زحمت می‌توانم سهمیه نهاده خود را دریافت کنم. کشاورز یا تولیدکننده‌ای که در روستا زندگی می‌کند از کجا ضامن کارمند بیاورد؟ از طرف دیگر وقتی یک‌شبه، بازار دگرگون می‌شود و قیمت‌ها افزایش می‌یابد تولیدکننده ممکن است توانایی بازپرداخت تسهیلات خود را نداشته باشد. در این صورت در فهرست سیاه بانک قرار می‌گیرد. خود من ۶ سال است که ممنوع‌الخروج هستم. در نتیجه این وضعیت نتوانسته‌ایم به کشورهایی مانند کویت بروم، بازاریابی کنم یا در همایش‌ها و نمایشگاه‌های مختلف شرکت داشته باشم. چرا؟ چون ضامن فلان تعاونی بوده‌ام و وام‌گیرنده بدهی ۱۵۰ میلیونی خود را پرداخت نکرده است.

سرمایه‌گذاری به‌صرفه است اگر...
آیا سرمایه‌گذاری در حوزه پرورش ماهیان گرم‌آبی به‌صرفه است؟ مدیرعامل اتحادیه ماهیان گرم‌آبی باوجود انبوه مشکلاتی که پیش‌روی فعالان این صنف قرار دارد همچنان خوش‌بین است و در پاسخ سوال ما گفت: صد درصد؛ البته مشروط بر اینکه براساس منطق بازار و تقاضای آن عمل کنیم. اگر نیاز بازار ۱۰ واحد باشد و ما ۱۲ واحد تولید کنیم شکست می‌خوریم. باید به عواملی مانند زمان عرضه بها داد. اگر این ملاحظات را در نظر بگیریم سرمایه‌گذاری در بخش ماهیان گرم‌آبی بسیار به‌صرفه است چون اگر دخالت‌های نسنجیده دولت نباشد هزینه تولید در این بخش بسیار پایین است.

به‌طور آزمایشی شروع کنید
مدیرعامل اتحادیه ماهیان گرم‌آبی در ادامه به افراد علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری در این عرصه توصیه کرد: پیشنهادم به علاقه‌مندان این است که ۲ یا ۳ ماه در یک استخر یا مجتمع پرورش ماهی حضور داشته باشند و از نزدیک با جوانب مختلف کار آشنا شوند. در مرحله دوم با سرمایه کم و در ابعاد کوچک، کار را آزمایش کنند. علاقه‌مندان می‌توانند از استخرهای دومنظوره یا حتی در حوض خانه یا مزرعه‌ای که استخر ذخیره دارد این مرحله از کار را انجام دهند. وقتی به مرحله حرفه‌ای رسیدند می‌توانند در مزارع خاصی که برای این منظور در نظر گرفته شده، فعالیت خود را آغاز کنند. به‌این‌ترتیب می‌توانند تسهیلات دریافت کنند و از کمک و راهنمایی و تعامل اتحادیه بهره‌مند شوند. در این بستر، سرمایه‌گذار و تولیدکننده می‌توانند از امکانات و تجربه‌های همدیگر استفاده کنند. افرادی که ما در اتحادیه آنها را به هم معرفی کرده‌ایم بسیار موفق بوده‌اند. به افرادی که می‌خواهند به‌طور مستقل فعالیت کنند هم کمک می‌کنیم. در زمینه کارشناسی و سایت‌یابی و تامین بچه‌ماهی، یاری خواهیم کرد تا با یک پشتوانه فنی، کسب‌وکار خود را دایر کنند. وی درباره وضعیت واکسن و داروی آبزیان گفت: در این بخش چندان از واکس و دارو استفاده نمی‌کنیم. می‌توان گفت میزان استفاده ما از دارو و واکسن در حد یک یا ۲ درصد است.

شرمنده اعضای اتحادیه هستم
حسن آقازاده در پایان اظهار کرد: تولیدکنندگان به تعبیر رهبر معظم انقلاب در خط مقدم جنگ اقتصادی هستند، با این حال متاسفانه همکاران ما در شرایط بسیار سختی کار می‌کنند. شرمنده اعضای محترم اتحادیه هستم. از هر ۱۰ مراجعه‌کننده به اتحادیه، ۸ نفر دست خالی بازمی‌گردند. متاسفانه به این واقعیت توجه نمی‌شود که من در مقام مدیرعامل اتحادیه، نماینده بیش از ۵ هزار نفر هستم. این حرف را نباید به حساب تکبر گذاشت اما واقعیت آن است که رئیس یک اتحادیه به لحاظ اهمیت کمتر از یک مدیرکل نیست؛ چرا باید برای دیدار با مدیران مدت‌ها انتظار بکشیم؟ ۲۳ آبان درخواست جلسه فوری با رئیس شیلات ایران داشته‌ام اما حتی به درخواست ما جواب نداده‌اند، این در حالی است که موضوع ما بسیار فوری و ویژه است و هر چه زودتر باید بررسی شود. متاسفانه قطع امید کرده‌ایم. چرا باید کار به جایی برسد که بگوییم از فلان مدیر برای صنعت و اقتصاد آبزیان کشور، آبی گرم نمی‌شود؟


چاپ