درگفت‌وگوی صمت با رئیس کانون علم، فن و دانش زنبورعسل مطرح شد

استاندارد اجباری، مطالبه ۲۰ ساله زنبورداران

شاپور پشابادی: صنعت و کسب‌وکار پرورش عسل از دو معضل اساسی رنج می‌برد؛ استاندارد اجباری و بیمه زنبورداران. استاندارد اجباری مطالبه‌ای ۲۰ساله است که هنوز حل نشده است.

کسب‌وکار و صنعت زنبورداری کشور در چه شرایطی به‌سر می‌برد؟ مهم‌ترین مشکلات و چالش‌های فراروی زنبورداران کشور چیست؟پاسخ این پرسش‌ها را از رئیس پیشین اتحادیه زنبورداران و رئیس کنونی کانون علم، فن و بازار پرورش زنبورعسل جویا شدیم که در ادامه می‌آید.


تولید عسل بیشتر از سال گذشته
عفت رئیسی سرحدی درباره میزان تولید عسل در امسال به صمت گفت: در مجموع، تولید عسل در مقایسه با سال قبل بیشتر بوده و از طرفی هزینه‌های مواد اولیه و نیروی کار به‌شدت افزایش پیدا کرده است. در شرایط کنونی که اختلاف زیادی بین پول ایران و ارزهای خارجی وجود دارد از دولت انتظار داشتیم که زمینه را فراهم کند تا محصول زنبورداران کشور، امکان حضور در بازارهای جهانی و رقابت با محصولات مشابه را داشته باشد.


استانداردسازی؛ مطالبه‌ ۲۰ساله‌
سرحدی در ادامه به مهم‌ترین مشکل زنبورداران پرداخت و گفت: متاسفانه مانع بزرگی بر سر صادرات این محصول وجود دارد. عسل ایران استاندارد نیست. استاندارد از نوع تشویقی است. این درحالی است که استاندارد بودن برای کشورهایی که قصد خرید عسل ایران را دارند، اهمیت بسیاری دارد. استاندارد کف کیفیت است نه حداکثر کیفیت و مرغوبیت. متاسفانه باوجود تلاش‌های فراوان اتحادیه زنبورداران و نشست‌هایی که از سال‌ها قبل با مسئولان سازمان ملی استاندارد داشتیم، نتوانستیم این موضوع را به سرانجام برسانیم. از خانم پیروزبخت، رئیس سازمان استاندارد قول گرفتیم استاندارد اجباری عسل تدوین شود اما کار متوقف شد. در پژوهشکده استاندارد هم نشست‌های کارشناسی خوبی برگزار شد اما این نشست‌ها هم یک سال است که برگزار نمی‌شود. به‌هرحال نباید به بهانه آنکه در صورت اجباری شدن استاندارد عسل، عده‌ای بیکار می‌شوند سلامت مردم را به خطر انداخت. وظیفه سازمان استاندارد آن است که سلامت‌محور بودن کالای داخلی یا خارجی را در اولویت قرار دهد. اشتغالزایی دغدغه مهمی است اما جز وظایف این سازمان نیست. یکی از درخواست‌های مهم ما از وزیران جهاد کشاورزی، بازرگانی، بهداشت و درمان همین بوده است.


صادرات عسل ایران به بهای ناچیز
وی در ادامه گفت: این موضوع باعث شده که عسل صادر شده از ایران به کمترین قیمت، راهی بازارهای جهانی شود. به نتیجه رساندن موضوع استاندارد عسل کار سختی نیست چون زیرساخت‌ آن، که عسل خوب و مرغوب و نیز آزمایشگاه‌های مناسب و دقیق است، وجود دارد. اتحادیه هم یک آزمایشگاه بسیار خوب دارد. در این شرایط پرسش من این است که چرا موضوع استاندارد به نتیجه نمی‌رسد؟
دلیل یا بهانه؟
وی با تشریح دلایل و توجیه‌های سازمان ملی استاندارد و نهادهای دیگر گفت: یکی از توجیه‌ها آن است که زیرساخت‌ها آماده نیست. وی در پاسخ به این پرسش که زیرساخت موردنیازی که از آن صحبت می‌شود، چیست، گفت؟ استنباط آنها این است که عده‌ای عسل دست‌ساز می‌سازند. در گذشته نبود آزمایشگاه را بهانه می‌کردند اما این بهانه اکنون معنایی ندارد. در همه استان‌های کشور آزمایشگاه‌های خوب و مجهزی برای بررسی کیفیت فیزیکی و شیمیایی عسل وجود دارد. بهانه دیگر نبود نیروی کنترل‌کننده است، اما واقعیت آن است که کارشناسان در اتحادیه‌های استانی و کشوری می‌توانند کنترل و نظارت را به‌خوبی انجام دهند.
رئیسی سرحدی در پاسخ به این پرسش که زنبورداری چقدر سرمایه نیاز دارد، اظهار کرد: در گذشته ۲۰ تا ۳۰میلیون تومان سرمایه کافی بود اما نرخ تورم و افزایش هزینه‌ها باعث شده این سرمایه به‌شدت افزایش یابد. درحال‌حاضر دست‌کم باید ۲۰۰ کندو داشت تا پرورش زنبورعسل ‌به‌صرفه باشد و یک خانواده بتواند به‌وسیله آن ارتزاق کند. نرخ هر کندو ۵۰۰هزار تومان است. به نظر من دستکم به ۱۰۰میلیون تومان سرمایه نیاز است. کشور ما چهارفصل بوده و این مزیت بزرگی برای پرورش زنبورعسل است.
از طرفی زنبورداری یکی از راه‌های مهم حفظ ذخایر گیاهی و کشاورزی است. به‌خاطر نقش اساسی که زنبورداری در حفظ اکوسیستم و گرده‌افشانی دارد، دولت باید از این حرفه حمایت کند. زنبور عسل ۴۶ تا ۷۰درصد باعث جلوگیری از پوک شدن دانه‌های روغنی مانند آفتابگردان و کلزا می‌شود و ضریب تولید این نوع دانه‌ها را به‌شدت بالا می‌برد. این قضیه درباره باغ‌های سیب و پرتقال و سردرختی‌های دیگر هم صادق است و بهره‌وری را تا ۹۰درصد افزایش می‌دهد.


شغلی طاقت‌فرسا بدون پوشش بیمه‌ای
رئیسی سرحدی در ادامه به یکی از موضوع‌های مهمی که جامعه زنبوردار کشور با آن روبه‌رو است اشاره کرد و گفت: موضوع دیگر بیمه تامین اجتماعی زنبورداران است. زنبورداری شغلی پرزحمت و طاقت‌فرساست اما بسیاری از زنبورداران امنیت شغلی ندارند. این حرفه را باید جزو مشاغل سخت و زیان‌آور به‌شمار آورد. کار زنبورداران به مراتب سخت‌تر از کار عشایر و روستائیان است. بیمه یک خواست حداقلی است و زنبورداران هم مانند روستائیان، باغداران و قشرهای دیگر باید از بیمه و دیگر خدمات و حمایت‌های دولت بهره‌مند شوند. باید توجه کرد که زنبوردار تنها نیست و چند نیرو در اختیار دارد. در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی تلاش زیادی شد تا چادر زنبورداری، کارگاه به‌شمار‌اید اما متاسفانه اعضای این «چادر-کارگاه» از بیمه محروم هستند. این واقعیات را در نشستی که هفته‌ قبل با آقایان جهانگیری، حجتی، شریعتمداری و رحمانی داشتیم، به عنوان نماینده زنبورداران مطرح کردم.


در مدرسه‌ها عسل توزیع شود
رئیس پیشین اتحایه زنبورداران و رئیس کنونی کانون علم، فن و بازار پرورش زنبورعسل اظهار کرد: فرهنگ‌سازی در رویدادها، جشنواره‌ها و آیین‌های گوناگون باعث شده سرانه مصرف هر ایرانی از یک کیلو به حدود یک‌کیلو و ۱۰۰ گرم افزایش یابد. البته سرانه مصرف هنوز اندک است. سرانه مصرف عسل در کشورهایی مانند آلمان بیشتر از ۴ کیلو است. پیشنهاد کرده‌ایم زمینه توزیع و بهره‌مندی عسل در میان کودکان دبستانی و پیش‌دبستانی فراهم شود. امکان تغذیه کودکان با عسل مرغوب وجود دارد. در کشورهای توسعه‌یافته در آبمیوه‌، شربت، صنایع آشپزی و حتی نوشابه‌های گازدار از عسل استفاده می‌شود اما در کشور ما از عسل فقط برای صبحانه استفاده می‌شود. این درحالی است که در حالت ایده‌آل، عسل باید بدون نان و اقلام دیگر مصرف شود. به‌هرحال در شرایط کنونی مازاد تولید زیادی داریم و باید به‌وسیله استانداردسازی نسبت به صادرات بیشتر و بهتر این محصول اقدام کرد.


فریادی که شنیده نشد
وی در ادامه افزود: غفلت از این واقعیت علمی سبب می‌شود در کشور آنطور که باید و شاید به زنبورداری بها داده نشود چون تصور می‌شود که کار زنبور عسل فقط تولید عسل است. در کشورهایی مانند ترکیه و حتی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، کندوها را به مناطق مصنوعی ساخته‌شده منتقل می‌کنند تا اندک گیاهانی که دارند بهبود یابد. کشور ما وضعیت اقلیمی بسیار خوبی دارد اما رونق این حرفه مستلزم آن است که زمینه صادرات این محصول فراهم شود. متاسفانه محصول زنبورداران به کمترین بهای ممکن خریداری وبه‌وسیله بازارچه‌های مرزی صادر می‌شود. در این باره بسیار سخن گفته‌ایم اما آنچه به گوش نرسید فریاد ما بود. در مباحث نوین، زنبورداری یکی از عوامل توسعه کشاورزی پایدار به‌شمار می‌آید اما نمی‌دانم چرا بعضی از دست‌اندرکاران چشم خود را روی این واقعیت بسته‌اند. یکی از مهم‌ترین اقداماتی که می‌توان در جوامع محلی و اقتصادهای خرد انجام داد گسترش زنبورداری است.


راهکاری عملی برای تشویق به زنبورداری
سرحدی با بیان یکی دیگر از فواید پرورش زنبور عسل گفت: دام و چرای بی‌رویه باعث فرسایش خاک و پوشش گیاهی می‌شود اما زنبور عسل و عمل گرده‌افشانی آن احیاگر است و موجب تکثیر و احیای گونه‌های کمیاب دارویی می‌شود. بارها گفته‌ایم که درصدی از منابع مربوط به واردات دانه‌های روغنی به توسعه زنبورداری اختصاص داده شود و ازسوی اتحادیه‌ها و تعاونی‌ها در اختیار زنبورداران قرار گیرد. زنجیره‌ای کاملی وجود دارد و با حمایت و نظارت دولت می‌توان به بهترین شکل از آن بهره‌برداری کرد. یکی از سازکارهای تشویق صنعت زنبورداری همین است. از حمایت‌های حداقلی دریغ می‌شود. زنبوردار بعد از ۳۰ سال کار از هیچ پوشش بیمه‌ای برخوردار نیست.
 بیمه شدن زنبورداری که از مرز ۵۰ سالگی عبور کرده فایده چندانی برای او نخواهد داشت اما دست‌کم نسل جدید زنبورداران را دریابیم. بیمه، امید و امنیت شغلی را به زنبورداران و خانواده‌های آنها بازگردانید.


مردم گول تبلیغات را نخورند
رئیس کانون علم، فن و دانش زنبورعسل گفت: نرخ تمام‌شده تولید یک ‌کیلو عسل ۶۰هزار تومان است. البته نرخ عسل تک‌گلی ۱۰ تا ۲۰درصد بیشتر است. طبیعی است، بعد از بسته‌بندی ۴۰ تا ۵۰درصد به نرخ عسل افزوده می‌شود. هزینه بسته‌بندی دست‌کم ۳۰۰درصد افزایش یافته است.
وی البته هستند کسانی که عسل طبیعی دست‌ساز را که نرخ هر کیلوی آن حدود ۱۵هزار تومان است به نرخ بالا در بازار عرضه می‌کنند. نرخ درج‌شده روی بعضی محصولاتی که در فروشگاه‌ها و هایپرمارکت‌ها عرضه می‌شود ۸۰ هزار تومان است اما ۴۰ تا ۵۰درصد تخفیف داده می‌شود، در تخفیف‌های ویژه ۲۰درصد دیگر تخفیف داده می‌شود، مگر می‌شود تولیدکننده به این مقدار ناچیز راضی باشد؟ یک‌جای کار ایراد دارد و مردم نباید گول این نوع تبلیغات را بخورند.
 وی افزود: تولیدکننده واقعی توان حضور در فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ را ندارد. بازار در کنترل تولیدکنندگان واقعی نیست. مردم به عنوان مصرف‌کننده حق دارند کالای باکیفیت دریافت کنند و این خواسته کم، فقط در صورت استانداردسازی عسل محقق می‌شود.


یک حرفه و ۳ متولی!
وی در تشریح دیگر مشکلات گفت: عسل دست‌ساز ممکن است کشنده نباشد اما برای کسی که دیابت دارد یا برای زنان باردار یا کودکان خطرناک است و در درازمدت باعث دیابت، کبد چرب، زخم معده و... می‌شود. چه کسی باید به این معضل رسیدگی کند؟ سازمان دامپزشکی، غذا و دارو و سازمان استاندارد خود را متولی زنبورداری و امور آن می‌دانند. هر کدام از آنها بایدها و نبایدهای خاص خود را دیکته می‌کنند اما چه نقشی در ارتقای کیفیت عسل دارند؟ آیا توان کنترل کیفیت آن را دارند؟ متاسفانه نهادهای نظارتی دولتی هستند و نیروی لازم برای نظارت کارآمد را در اختیار ندارند. چرا از سپردن نظارت کیفی به اتحادیه‌ها امتناع می‌شود؟ اتحادیه نیرو و کارشناس لازم را در اختیار دارد. اهالی صنف متخلفان و نواحی آلوده را می‌شناسند.


واردات و ارز موردنیاز
وی در پایان به موضوع سیاست‌های ارزی و تاثیر آن بر دنیای پرورش‌دهندگان زنبور عسل پرداخت و گفت: در ردیف‌های ارزی، برای تامین نهاده‌ها و مکمل‌های مربوط به تولید عسل، جایی در نظر گرفته نشده است. این در حالی است که نرخ فلان دارو از ۳ به ۱۲هزار تومان رسیده است. بعضی داروها هم تولید داخل نیستند و وارد می‌شوند. در این شرایط باید ارز لازم برای واردات دارو درنظر گرفته شود و در اختیار تشکل‌های زنبورداری قرار داده شود چون نرخ این اقلام زیاد است.


چاپ