پیشنهاد جدید کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا در دست بررسی است

تعرفه صفر تجاری برای کاهش هزینه مبادلات

اوراسیا که یک اتحادیه اقتصادی است، با حضور پنج کشور روسیه، قزاقستان، بلاروس، قرقیزستان و ارمنستان به عنوان اعضای اصلی از سال ۲۰۱۵ کار خود را در زمینه سیاست‌گذاری اقتصادی، اقتصاد کلان و مهاجرت نیروی کار در جهت تجارت آزاد و موافقت‌نامه های تجاری با کشورهای دیگر آغاز کرد.

نخستین نمایشگاه اختصاصی اوراسیا از ۲۸ تا ۳۱ اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۰ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین المللی تهران برگزار خواهد شد. مسئولان امر امید دارند این نمایشگاه بتواند مشکلات حوزه حمل‌ونقل را کاهش دهد و سرمایه‌گذاران بیشتری را در داخل و خارج از کشور در زمینه لجستیک، خدمات و تولید جذب کند. براساس آمار تجارت ایران و اوراسیا، دارای ظرفیت ۳۰ میلیارد دلاری است و مذاکره‌های جدیدی نیز برای تجارت آزاد از بهمن‌ماه آغاز شده است. براساس این مذاکرات قرار است تعرفه کمرگی ۸۰کالاهای قابل مبادله در تجارت آزاد«صفر» درصد شده تا هزینه تجارت کاهش یابد.

اوراسیا و فرصت‌های مغتنم تجارت

حسن گلمرادی، عضو هیات‌علمی موسسه عالی آموزش بانکداری ایران و کارشناس مسائل اقتصادی در گفت‌وگو با صمت درباره ضرورت شکل‌گیری روابط تجاری در قالب اتحادیه‌های اقتصادی عنوان کرد: در شرایط امروز همگرایی کشورها و نزدیکی آنها به یکدیگر از منظرهای مختلف اهمیت دو‌چندان یافته و باید گفت که تجارت آزاد و استفاده از مزیت‌های رقابتی، می‌تواند پایه اصلی همگرایی اقتصادی باشد؛ اهمیت این موضوع سبب شده تا توجه دولت‌های مختلف به آن جلب شود و در سطح منطقه‌ای با هدف بهره‌گیری هر‌چه بیشتر از مزیت‌های نسبی منطقه‌ای، اتحادیه‌های اقتصادی و تجاری مختلفی را شکل دهند که البته برخی از این اتحادیه‌ها کارکردهایی فراتر از همکاری‌های تجاری نیز پیدا کرده‌اند.

گلمرادی در این ‌باره افزود: اتحادیه‌های تجاری در راستای گسترش و ارتقای مبادلات خود، با حذف موانع مختلف تعرفه‌ای و غیر‌تعرفه‌ای، شرایطی مناسب برای تحریک ظرفیت‌های منطقه‌ای فراهم می‌کنند و می‌توانند با استفاده از ابزارهای مختلف، به افزایش رشد و توسعه کشورها کمک کنند.

وی با اشاره به نقش موثر اتحادیه اقتصادی اوراسیا در منطقه تاکید کرد: یکی از این اتحادیه‌های اقتصادی که در منطقه و به منظور تسهیل تجارت بین‌منطقه‌ای و ایجاد بازار مشترک شکل گرفته، اتحادیه اوراسیا بوده که از عضویت روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان تشکیل شده است. این کارشناس اقتصاد درباره تاثیر‌گذاری اتحادیه اوراسیا و نقش آن در مناسبات تجاری گفت: البته این اتحادیه علاوه‌بر امتیازات مختلف و معمول اتحادیه‌های اقتصادی، امتیازات ویژه‌ای نیز دارد. گلمرادی تصریح کرد: تمرکز منابع غنی طبیعی از‌جمله نفت و گاز و رقابت قدرت‌های جهانی برای نفوذ در این منطقه، اهمیت اتحادیه اوراسیا را به لحاظ اقتصادی و سیاسی افزایش داده است؛ کشورهای عضو اوراسیا در وسعتی که ۱۶ درصد مساحت دنیا را تشکیل‌ می‌دهد و بر‌اساس برآوردها حدود ۲۵ درصد منابع معدنی دنیا، ۴۰ درصد ذخایر گاز جهان، حدود ۲۵ درصد گاز طبیعی، ۲۵ درصد ذغال سنگ و ۲۰ درصد نفت جهان را در اختیار دارند.

وی درباره امتیازات ارتباط ایران با چنین اتحادیه‌ای در منطقه خاطرنشان کرد: علاوه‌بر همه امتیازات معمول، نزدیکی و تمایل همکاری کشورهای بزرگ دنیا از جمله چین و هند با اتحادیه اوراسیا و حمایت آنها از این اتحادیه، اهمیت ژئوپلتیکی بیشتری به آن داده است؛ اهمیت این موضوع به گونه‌ای است که به‌عنوان مثال، چین اقدام به انجام پروژه‌های بزرگ ترانزیتی به منظور تسهیل حمل‌ونقل و اتصال بین قاره آسیا و اروپا از طریق کشورهای عضو این اتحادیه کرده است. این کارشناس مسائل اقتصادی درباره مزایای وجود اتحادیه اقتصادی اوراسیا برای ایران گفت: همجواری کشورهای عضو این اتحادیه با ایران می‌تواند از جهات مختلف مزایایی برای ما داشته باشد.

در‌واقع با وجود تحریم‌های غرب و به‌ویژه امریکا علیه ایران، اتحادیه اوراسیا می‌تواند برای کشور ما به‌عنوان یک بازوی منطقه‌ای عمل و نسبت به گذشته نقش مهم‌تری را در این زمینه ایفا کند. وی یادآور شد: برقراری موافقتنامه‌های تجاری بین ایران و اتحادیه اوراسیا در سال‌های گذشته و کاهش تعرفه‌های تجاری دوجانبه، در بسیاری از موارد زمینه گسترش همکاری ایران و اوراسیا را فراهم کرده، به گونه‌ای که در سال‌های اخیر حجم تجارت دوجانبه به شکل قابل‌توجهی افزایش یافته است.

گلمرادی در پایان گفت: به نظر می‌رسد سیاست تشویق صادرات غیر‌نفتی به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا و در عین حال تامین نیازهای ضروری اقتصادی کشور از کانال این اتحادیه می‌تواند زمینه کاهش فشارهای اقتصادی تحریم‌ها را فراهم کند و در عین حال باعث افزایش و جهش تولید در کشور شود که البته در این راستا باید به این نکته نیز توجه داشت که افزایش روابط با کشورهای عضو این اتحادیه علاوه‌بر مناسبات دیپلماتیک مناسب، به بسترسازی‌ها و تقویت زیرساخت‌های مبادلاتی در این حوزه نیز نیاز خواهد داشت که باید در دستور کار دولت و نهادهای مرتبط در این زمینه قرار گیرد.

باید مشکلات را حل کنیم

البته ضرورت ارتباط با اتحادیه اقصادی اوراسیا مورد تاکید بسیاری از کارشناسان و فعالان اقتصاد‌ است و تقریبا همه دست‌اندرکاران تجارت از مزایای تبادلات تجاری ایران با این اتحادیه اطلاع دارند. اما محدودیت‌های زیرساختی موجود در بسیاری از موارد مانع گسترش این ارتباط می‌شود که از جمله مهم‌ترین آنها محدودیت‌ها و کمبود امکانات لجستیک کشور است. در این زمینه حمید زادبوم، رئیس سازمان توسعه تجارت کشور در گفت‌وگو با صمت عنوان کرد: به طور قطع یکی از دلایل اصلی کاهش صادرات کشور از جمله صادرات به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا در ماه‌های گذشته، مربوط به همه‌گیری ویروس کرونا بوده و این موضوع تنها مربوط به کشور ما نمی‌شود اما قطعا همه مشکل صادرات ما محدود به این دو عامل نیست. زادبوم در این باره افزود: بخشی از مشکلات ما در این زمینه ساختاری است که باید برای رفع آنها اقدام کنیم.

مشکلاتی که از‌جمله مهم‌ترین آنها مشکلات ساختاری در تولید، نظام تامین مالی، صادرات و همین‌طور حمل‌ونقل و لجستیک است که از گذشته وجود داشته و تا‌کنون ادامه‌دار بوده است. وی با تاکید بر موضوع لجستیک و تاثیر آن بر میزان صادرات خاطرنشان کرد: باید بپذیریم در این سال‌ها یکی از مشکلات تجارت خارجی ما لجستیک ضعیف و حمل‌ونقل ناکارآمد بوده که این ناکارآمدی‌ می‌تواند از حوزه اعمال قیمت‌گذاری خدمات حمل‌ونقل در سیستم‌های داخلی تا فراهم نبودن زیرساخت‌ها گستردگی داشته باشد. رئیس سازمان توسعه تجارت با اشاره به نقش حائز اهمیت کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا تاکید کرد: بدون شک یکی از مشکلات در گسترش آتی روابط تجاری کشور با اتحادیه اوراسیا که مراودات خوبی با ایران دارد همین موضوع مشکلات ساختاری به‌ویژه در بخش لجستیک است.

زادبوم در این ‌باره تصریح کرد: اگر بخواهیم تجارت خود را با کشورهایی مانند روسیه، قزاقستان، ازبکستان، آذربایجان و ارمنستان توسعه دهیم، باید مرزها، سیستم حمل‌ونقل، کانتینرها و کانتینرهای یخچال‌دار، کشتی‌ها و در کل همه عوامل موثر در این حوزه را روزآمد کنیم تا پاسخگوی نیازهای ما باشند. وی با اشاره به مزیت‌دار شدن صادرات در شرایط کاهش ارزش پول ملی، بیان کرد: این شرایط در حالی برای کشور مهیاست که پایانه‌های مرزی ما در بسیاری از موارد لجستیک پشتیبانی‌کننده این حجم از صادرات را ندارند و توان آنها برای توسعه تجاری کافی نیست و به همین دلیل حتی در صورت توانایی رسیدن به حداکثر قابلیت‌های تجاری خود، ‌نمی‌توانیم از این امکان به نحو مطلوب بهره ببریم. وی در عین حال به موضوع رقابت در تجارت منطقه نیز اشاره کرد و افزود: جدا از بحث ظرفیت، رقابت نیز در این حوزه بسیار مهم است.

درحال‌حاضر برخی از کشورهای همسایه روی موضوع حمل‌ونقل و زیرساخت‌های لجستیکی خود کارهای جدی انجام داده‌اند و ما نیز نباید از این قافله جا بمانیم.

ظرفیت ۳۰ میلیارد دلاری در تجارت با اوراسیا

در این باره مدیرکل دفتر اروپا و امریکای سازمان توسعه تجارت ایران گفت: ظرفیت مبادلات تجاری ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا ۲۷ تا ۳۰ میلیارد دلار است که به دلیل عدم شناخت مناسب طرف‌ها از یکدیگر تاکنون محقق نشده است. بهروز حسن الفت، با بیان اینکه به دنبال اجرای موافقتنامه تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در آبان سال گذشته، بیش از حدود ۸۲ درصد اقلامی که از اتحادیه اوراسیا ترجیح گرفته بودیم افزایش صادرات داشتیم و روند تجاری ما با این منطقه از جهان مثبت بوده است. وی بیان کرد: تاکنون حدود ۷۸۰ قلم کالا بین ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در قالب تثبیت یا تخفیف تعرفه مبادله شده و با مذاکرات جدید که از بهمن امسال آغاز شده به جز حدود ۲۰ درصد از کالاها که در اصلاح به آنها فهرست منفی گفته می‌شود کنار گذاشته می‌شود و درباره مابقی اقلام در قالب تجارت آزاد مذاکره می‌شود تا تعرفه‌ها در طی چند سال برداشته شود.

الفت افزود: نخستین نمایشگاه اختصاصی اوراسیا در تهران که در اردیبهشت ۱۴۰۰ برگزار می‌شود نخستین گام جدی بعد از اجرای موافقتنامه برای شناخت طرف‌ها از یکدیگر است و امیدواریم که نمایشگاه در کنار سایر رویدادهای تجاری، شناخت بیشتری از یکدیگر را برای طرف‌ها ایجاد کند. وی بیان کرد: ۸۰ درصد از کالاها براساس این توافق شامل تخفیف یا صفر شدن تعرفه می‌شود که این اتفاق در یک بازه زمانی ۱۰ ساله به صورت پلکانی انجام می‌شود. از این رو، ما نیز در این زمینه ریل‌گذاری را انجام داده‌ایم. الفت گفت: ارمنستان یکی از اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا است و زمینه خوبی نیز برای توسعه تجارت با ایران دارد.

وی با اشاره به مشکلات ایحاد شده در روابط ترکیه و ارمنستان بیان کرد: گفت می‌شود که حدود ۲۳۰۰ قلم کالا از طریق ترکیه به ارمنستان صادر می‌شد که اکنون با توجه به مشکلات پیش مطرح شده تا بخشی از این کالا از طریق ایران به ارمنستان صادر شود اما برای اتمام این کالا مزیت صادراتی برای ایران وجود ندارد. مدیرکل دفتر اروپایی و امریکایی سازمان توسعه تجارت ایران گفت: ارزش بخشی‌هایی که برای صادرات به ارمنستان ظرفیت داریم حدود ۶۰ میلیون دلار است. وی افزود: باید برای اقلامی که تاکنون به ارمنستان صادر نمی‌کردیم و ترکیه این صادرات را انجام می‌داده برنامه‌ریزی کنیم تا در سال آینده در این خطوط کار کنیم.

تعرفه گمرکی ۸۰ درصد کالاها برای ایران و اوراسیا صفر می شود

مشاور امور بین الملل و توافق های تجاری سازمان توسعه تجارت گفت: در صورت تحقق توافقنامه تجارت آزاد بین ایران و اورسیا، تعرفه گمرکی حدود ۸۰ درصد از کالاها برای ایران و اوراسیا صفر می شود. میرهادی سیدی چندی پیش در نشست هماهنگی نمایشگاه اقتصادی اوراسیا،گفت: آغاز مذاکرات برای توافقنامه تجارت آزاد بین ایران و اوراسیا از دستاوردهای توافقنامه تجارت ترجیحی با اتحادیه اوراسیا است. مشاور امور بین الملل و توافق های تجاری سازمان توسعه تجارت ایران، افزود: در صورت نهایی شدن توافقنامه تجارت آزاد بین ایران و اوراسیا، تعرفه گمرکی حدود ۸۰ درصد از کالاها برای طرفین صفر می شود. وی بیان داشت: یکسال پس از تشکیل اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ایران درخواست خود را برای انجام مذاکرات و عقد قرارداد مطرح که مورد پذیرش اتحادیه اقتصادی اوراسیا قرار گرفت. وی با اشاره به اینکه در توافقنامه اولیه ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، تجارت ترجیحی مطرح شد بیان داشت: مهمترین دستاورد این مذاکرات تبدیل موافقنامه تجارت ترجیحی به آزاد خواهد بود.

مشاور امور بین الملل و توافق های تجاری سازمان توسعه تجارت ایران بیان داشت: پس از موافقنامه تجارت ترجیحی امتیاز کاهش تعرفه گمرکی ۵۰۲ قلم کالا از طرف اتحادیه اوراسیا به ایران واگذار شد و امتیاز کاهش تعرفه بیش از ۳۸۰ قلم کالا نیز از سوی ایران به این اتحادیه داده شد. سیدی با اشاره به رشد ۸۰ درصدی صادرات اقلام مورد توافق گفت: چهارشنبه هفته گذشته اولین نشست برای مذاکرات توافقنامه تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا برگزار شد. وی افزود: در صورت نهایی شدن موافقنامه تجارت آزاد بین ایران و اوراسیا تعرفه های گمرکی حدود ۸۰ درصد از کالاها برای طرفین صفر خواهد شد و لذا تجارت بین طرفین افزایش خواهد یافت. سیدی با بیان اینکه نمایشگاه اقتصادی اوراسیا اردیبهشت سال ۱۴۰۰ برگزار می شد، گفت: تجار و تولیدکنندگان با استفاده از ظرفیت نمایشگاه های مختلف می توانند اطلاعات خود را از وضعیت بازارها افزایش دهند تا به بهترین شکل تعاملات تجاری خود را گسترش دهند.

سخن پایانی

تجارت با کشورهای متعدد و گسترش این نوع روابط یکی از تاکتیک‌های توسعه اقتصادی به شمار می‌آید و در کشوری مثل ایران که بخش قابل‌توجهی از درآمدهای آن بر پایه تجارت شکل گرفته، اهمیت برقراری چنین ارتباطی‌ چند‌برابر است. با توجه به این موضوع و درنظر گرفتن تحریم‌های اعمال‌شده علیه اقتصاد کشور، ارتباط ایران با اتحادیه‌ اقتصادی اوراسیا‌ امکانی بود که توانست در ماه‌های گذشته اقتصاد کشور را در بخش‌های مختلف اعم از صادرات و واردات تامین کند.

هرچند این ارتباط در ماه‌های گذشته به دلیل شیوع ابتلا به کرونا تا حد زیادی کاسته شد، اما همچنان نقش تاثیر‌گذار خود در حوزه تجارت را حفظ کرد و حتی صحبت از جدی‌تر‌شدن این روابط به گوش می‌رسد، اما پرسش‌هایی نیز در این زمینه در ذهن ایجاد می‌شود؛ مثلا اینکه با در‌نظر گرفتن تمام محدودیت‌ها و موانع اقتصادی کشور، آیا ما از تمام ظرفیت تجاری خود برای تجارت با کشورهای عضو این اتحادیه استفاده کرده‌ایم؟ یا اینکه چه مشکلاتی در مسیر استفاده کامل از این امکان وجود داشته است؟ با توجه به دیدگاه‌های مختلف کارشناسان در این حوزه، می‌توان گفت با وجود ظرفیت‌های موجود در روابط تجاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، تا زمانی که ایجاد ارزش افزوده در کالاهای صادراتی مورد توجه قرار نگیرد و از سوی دیگر بسترهای ساختاری سخت‌افزاری و نرم‌افزاری تسهیل در این رابطه در حد قابل قبول رشد نکنند، این مبادلات تجاری همراه با حداقل سود برای طرف ایرانی و بیشترین منفعت برای طرف خارجی خواهند بود. بنابراین جا دارد دست‌اندرکاران سیاست‌گذار تجارت خارجی همپا و همراه ایجاد چنین روابطی، بسترهای مناسبت عملی در این حوزه را نیز فراهم کنند.

 


چاپ