از اتحاد تجاری تا رونق تولید

پیشنهاد پیوستن ایران به جمع همسایگان شمالی با نام اتحادیه اقتصادی اوراسیا در سال ۹۵ ازسوی ایران مطرح شد؛ پیشنهادی که به‌واسطه جایگاه ایران در منطقه با استقبال مواجه شد و پس از ۲ سال مذاکره فشرده و ارزیابی کم و کیف اقلام و میزان تعرفه‌های ترجیحی بین این کشورها، سرانجام اردیبهشت سال ۹۷ به ثمر نشست.

با پیوستن ایران به این اتحادیه، کشورهای روسیه، ارمنستان، قزاقستان، بلاروس و قرقیزستان با ایران بر سر واردات صدها کالا با تعرفه‌های ترجیحی یا بعضاً صفر به توافق رسیدند. این مسئله فرصتی تازه برای صادرکنندگان کشورمان به‌منظور توسعه بازار و رشد صادرات غیرنفتی فراهم کرده است.
به‌گفته بسیاری از فعالان تجاری، با پیوستن ایران به پیمان اوراسیا شاهد تغییر مسیرتجارت ایران خواهیم بود، چرا که این مسیر مزیت‌های زیادی دارد و تجار برای کاهش نرخ تمام شده و استفاده از تخفیف‌های گمرکی به این سمت خواهند رفت.
اتحادیه اقتصادی اوراسیا با عضویت کشورهای روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، بلاروس و ارمنستان سالانه دارای حدود ۷۵۰ میلیارد دلار مبادله تجاری است. 
براساس موافقتنامه تجاری ایران و اوراسیا ۸۶۲ قلم کالا برای اعمال تعرفه ترجیحی انتخاب شده که ۵۰۲ قلم از آن ترجیحات اعطایی اوراسیا به ایران و ۳۶۰ قلم هم ترجیحات اعطایی ایران به اتحادیه اوراسیا است. باتوجه به همه‌گیری ویروس کرونادر جهان، با هدف به حداقل رساندن عواقب منفی اقتصادی ناشی از گسترش این ویروس و جلوگیری از کمبود کالاهای مهم اجتماعی در کشورهای عضو، این اتحادیه همه کشورهای عضو را از پرداخت عوارض گمرکی کالاهای مهم وارداتی معاف کرده که فهرست این اقلام به‌تازگی در پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان توسعه تجارت ایران منتشر شده است. 
صادرکنندگان می‌توانند با در نظر گرفتن تامین نیاز داخل کشور به‌عنوان اولویت نخست، نسبت به صادرات کالاهای اعلام شده برای مقابله با کرونا به منطقه اوراسیا اقدام کنند. 
فهرست کالاهای صادراتی مشمول تعرفه صفر برای واردات به اوراسیا شامل برخی محصولات کشاورزی و غذایی (سیب‌زمینی، پیاز، سیر، کلم، هویج، فلفل، چاودار، برنج دانه‌بلند، گندم سیاه، آبمیوه و غذای آماده کودک) و برخی محصولات دارویی و کالاهای پزشکی آماده (آندوسکوپ، دماسنج بدون تماس، پیپت‌های پزشکی یکبار مصرف) است که اجرای آن از نیمه دوم فروردین آغاز شد و قرار بود تا امروز (۱۰ تیر) ادامه داشته باشد.

شرایط صادرات مهیاتر شده است


داود میرزاخانی، دبیر کمیسیون همکاری‌های تجاری و اقتصادی ایران و روسیه: بیشترین مزیت‌های صادراتی ما به کشورهای عضو اوراسیا، محصولات کشاورزی است. ایران با الحاق به اتحادیه اقتصادی اوراسیا، جزو صادرکننده‌های مطرح به روسیه و دیگر کشورهای عضو شده است. 
با امضای این تفاهمنامه، شرایط صادراتی مهیاتر می‌شود. قبل از امضای تفاهمنامه، تعرفه صادرات کالایی ما به آن منطقه در مقایسه با کشورهای رقیب مانند ترکیه بیشتر بود اما با امضای موافقتنامه برخی از محصولات کشاورزی ما مشمول تعرفه می‌شود و برخی هم مشمول تعرفه صفر درصد خواهد شد، مانند پسته، خرما، کیوی و...؛ به این ترتیب زمینه صادرات افزایش می‌یابد. مثلا تعرفه صادرات سیب نصف شده و از آنجایی که ما یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان سیب هستیم، این موضوع برای ما مزایای زیادی دارد.
بعد مسافت و نزدیکی کشورهای عضو اوراسیا به ایران، برای تجارت و صادرات ما مزیت است؛ ضمن اینکه تولیدات کشاورزی ایران در آن مناطق شناخته شده است. از این حیث یکی از مزیت‌های انعقاد قرارداد با اوراسیا صادرات محصولات کشاورزی است.
ما با هر کدام از ۵ کشور عضو اتحادیه اوراسیا به‌صورت دوجانبه، همکاری‌های رعایت استاندارد را داریم، اما در قالب اتحادیه اوراسیا قوانین استاندارد نیاز به تعریف مجدد دارد. الزامات و قواعد استاندارد باید تطبیق داده شود. کارگروه استاندارد قرار است تشکیل شود که در آن برنامه‌ها و مسائل را مورد مطالعه قرار می‌دهیم.
قوانین استاندارد این کشورها، به‌خصوص روسیه قوانین سختی است، اما تجارت در اوراسیا، تمرینی برای صادرکنندگان است تا محصولات خود را با قوانین استانداردی بالا تطبیق دهند. روسیه کشوری واردات‌محور است و سالانه ۲۵۰ میلیارد دلار واردات دارد، به همین دلیل برای وارداتش استانداردهای سختگیرانه وضع کرده است. البته این استانداردها به‌معنی جلوگیری از واردات نیست بلکه برای ارتقای سطح کیفیت واردات استانداردها را بالا برده است. ما هم باید نظارت و سختگیری‌هایی برای واردات داشته باشیم. برخی کشورها ساختارهای قوی برای اجرای استانداردها دارند اما برخی کشورها ساختار ضعیف‌تری دارند.
حداقل تعرفه واردات ایران از اوراسیا ۴ درصد است و این یکی از مزیت‌های قرارداد است. طبق قوانین کشور ما، برای واردات ۴ درصد عوارض گمرکی داریم که نمی‌شود آن را نادیده گرفت. آنها برای ۳۶۰ قلم کالا تعرفه ترجیحی اعمال می‌کنند و ما برای ۵۰۰ قلم کالا تعرفه ترجیحی با رقم‌های مختلف در نظر گرفتیم که از صفر تا ۵۰ درصد است. امضای موافقتنامه تجارت ترجیحی با اتحادیه منطقه‌ای برای طرفین نفع دارد اما اینکه بتوانیم از این موافقتنامه، استفاده حداکثری داشته باشم به ظرفیت‌سازی، بسترسازی و ایجاد انگیزه برای صادرات و رفع موانع غیرتعرفه‌ای بستگی دارد. هر کشوری که بیشتر زمینه تجارت را فراهم کند از قرارداد تجاری بیشتر منتفع می‌شود. 
امضای این قرارداد بهانه‌ای است برای حل مشکلات تجارت در داخل، اصلاحات اقتصادی با نگاه به صادرات و رفع موانع غیرتعرفه‌ای.


مبادله تجاری با تعرفه‌های پایین


هادی تیزهوش تابان، رئیس اتاق بازرگانی ایران و روسیه: ارتباط کشور ما با اتحادیه اقتصادی اوراسیا از آبان سال گذشته (۱۳۹۸) کلید خورد. ابتدا به‌عنوان کشور مهمان وارد این اتحادیه شدیم و پیوستن ما به این اتحادیه در آبان سال گذشته قطعی شد. درحال‌حاضر نیز تبادلات تجاری مطلوبی از مسیرهای زمینی، ریلی و دریایی با این اتحادیه داریم.
البته برخی کشورهای دیگر مثل ویتنام نیز با شرایطی مشابه شرایط ما در این اتحادیه حضور دارند. کشورهای زیادی نیز تمایل به عضویت در این اتحادیه دارند که به‌دلیل نداشتن شرایط لازم، هنوز پذیرفته نشده‌اند. 
وی تبادلات تجاری با تعرفه‌های بسیار پایین را از مهم‌ترین دستاوردهای ورود به این اتحادیه است. این موضوع فرصت‌های فراوانی را برای بازرگانان ایرانی و کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا ایجاد کرده و باعث افزایش میزان صادرات ما به این کشورها شده، در حالی‌که پیش از ورود ما به این اتحادیه، امکان آن وجود نداشت. 

ارتباط تجاری ما با کشورهای دیگر تعرفه‌های بالایی را به همراه دارد اما درحال‌حاضر روابط تجاری ما با ۵ کشور عضو اتحادیه اوراسیا یعنی روسیه، بلاروس، قرقیزستان، قزاقستان و ارمنستان بسیار تسهیل شده است.
در بین کشورهای عضو اوراسیا، روسیه بیشترین ظرفیت را برای صادرات محصولات ایرانی دارد؛ از این‌رو پیش‌بینی می‌کنم کالاهایی که به‌واسطه پیمان اوراسیا صادرات آنها رشد قابل‌توجهی پیدا کند، مرکبات، خشکبار، صنایع سبک و صنایع دستی است.
هر کشوری که بتواند در قالب این اتحادیه، صادرات بیشتری داشته باشد، سود بیشتری خواهد برد. 
بر همین مبنا ما سعی داریم برای رونق بیشتر اقتصادی، صادرات خود را به روسیه که باتوجه به شرایط آب و هوایی و اقلیمی، نیاز مبرمی به محصولات کشاورزی ما دارد، افزایش دهیم.
البته برای ایجاد یک ارتباط تجاری موفق لازم است بازرگانان ما آشنایی کامل با قوانین کشور مقصد داشته باشند و شفاف عمل کنند. ضمن اینکه درحال‌حاضر کشور ما در بحث صادرات به‌ویژه صادرات محصولاتی مثل صیفی‌جات، با ضایعات زیادی مواجه است که باید به‌تدریج این مشکل را برطرف کنیم. 

درباره تاسیس دفتر تجاری ایران و اوراسیا در آذربایجان شرقی نیز می‌توان گفت به‌طبع در درجه نخست تهران به‌عنوان مرکز کشور باید دارای چنین ابزاری باشد اما تاسیس چنین دفاتری در مراکز استان و شهرستان‌هایی که با این اتحادیه در ارتباط هستند نیز می‌تواند به گسترش و بهبود این روابط کمک کند.


مزایای حضور در یک اتحادیه تجاری


حسن گلمرادی- کارشناس اقتصاد: امروزه همگرایی کشورها و نزدیکی آنها به یکدیگر اهمیت دوچندانی نسبت به گذشته پیدا کرده و تجارت آزاد و استفاده از مزیت‌های رقابتی، تبدیل به پایه اصلی همگرایی اقتصادی شده است. در دنیای امروز اتحادیه‌های اقتصادی و تجاری منطقه‌ای با هدف بهره‌گیری بیشتر از مزیت‌های نسبی مناطق مختلف، شکل گرفته‌اند و در برخی موارد حتی کارکردی فراتر از همکاری‌های تجاری نیز پیدا کرده‌اند. اتحادیه‌های تجاری با حذف موانع تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای و تسهیل روابط تجاری، شرایط مناسبی را برای تحریک ظرفیت‌های منطقه‌ای فراهم می‌کنند و می‌توانند از این طریق به افزایش رشد و توسعه کشورها در این زمینه کمک فراوانی کنند.

یکی از اتحادیه‌های اقتصادی که در سال ۲۰۱۵ در منطقه به‌منظور تسهیل تجارت بین کشورها و ایجاد بازار مشترک شکل گرفته، اتحادیه اقتصادی اوراسیا است که کشورهای عضو آن از نظر جغرافیایی نزدیکی زیادی نیز به کشور ما دارند. 
اعضای رسمی این اتحادیه را درحال‌حاضر کشورهای روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان تشکیل داده‌اند.

البته اعتبار این اتحادیه تنها به ایجاد روابط تجاری بین اعضای آن محدود نمی‌شود. تمرکز منابع غنی طبیعی از جمله نفت و گاز و رقابت قدرت‌های جهانی برای نفوذ در این منطقه، اهمیت اتحادیه اوراسیا را به لحاظ اقتصادی و سیاسی افزایش داده است. 
پنج کشور عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در مجموع حدود ۱۶ درصد مساحت دنیا را در اختیار دارند. این کشورها علاوه بر این، حدود ۲۵ درصد منابع معدنی دنیا، ۴۰ درصد ذخایر گاز جهان، ۲۵ درصد گاز طبیعی، ۲۵ درصد زغال سنگ و نیز ۲۰ درصد نفت جهان را در خود جای داده‌اند. همچنین نزدیکی جغرافیایی و تمایل کشورهای بزرگی از جمله چین و هند برای ارتباط با اتحادیه اوراسیا و حمایت آنها از این اتحادیه، به این مجموعه اقتصادی اهمیت ژئوپلتیکی بیشتری داده است؛ به‌گونه‌ای که چین هم‌اکنون در حال اجرای پروژه‌های بزرگ ترانزیتی به‌منظور تسهیل حمل‌ونقل و اتصال بین قاره آسیا و اروپا است.

با شکل‌گیری دوباره تحریم‌های کشورهای غربی به‌ویژه امریکا علیه ایران، حضور در اتحادیه اوراسیا برای ایران به‌عنوان یک بازوی منطقه‌ای، نسبت به گذشته از اهمیت بیشتری برخوردار شده و می‌تواند در رشد اقتصادی و تجاری کشور بسیار موثر باشد. 
برقراری موافقتنامه‌های تجاری با کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا در سال‌های گذشته و پیش از حضور ایران به‌عنوان عضو مهمان در این اتحادیه و همچنین کاهش تعرفه‌های تجاری دوجانبه پس از این حضور، زمینه گسترش همکاری ایران و اوراسیا را فراهم کرده است؛ به‌طوری که آمارهای موجود در این زمینه نشان می‌دهد در سال‌های اخیر، حجم تجارت دوجانبه با کشورهای عضو این اتحادیه به بیش از ۲.۵ میلیارد دلار رسیده است.
در هر حال به‌نظر می‌رسد سیاست تشویق صادرات غیرنفتی به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و تامین نیازهای ضروری اقتصادی از کانال این اتحادیه و برنامه‌ریزی برای این موضوع، می‌تواند به شکل مطلوبی به کاهش فشارهای اقتصادی تحریم‌های موجود علیه ایران و نیز افزایش و جهش تولید که شعار و هدف کشور در امسال نیز هست، بینجامد.


چاپ