در گفت‌وگوی صمت با رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیک تشریح شد

از طرح «تسهیل شروع به کسب‌وکار» تا «جشنواره بهاره مجازی»

سال ۹۸ در حالی به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود که ویروس کرونا باوجود مشکلات عدیده‌ای که به همراه داشته و دارد، حال بسیاری از کسب‌وکارهای اینترنتی را به احسن الحال تبدیل کرد! از سوی دیگر خبری از شب عید و رونق هرساله بازار نیست و جشنواره‌های بهاره نیز لغو شد اما آنطور که رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی خبر داد؛

جشنوراه بهاره در فضای مجازی برپا خواهد شد. اتفاقی که هم به سود مردم است و هم فروشندگان و تولیدکنندگانی که نگران کسب درآمد در این روزها بودند. علاوه براین موضوع، این مرکز در سالی که رو به پایان است اقدامات بسیار خوب دیگری نیز داشت که برخی به نتیجه رسید و برخی نیز در دستور کار قرار دارد.
علی رهبری، رئیس مرکز توسعه تجارت در گفت‌وگو با صمت به تشریح این اقدامات پرداخت که در ادامه می‌خوانید.

در ابتدا به صورت مختصر درباره عملکرد یکساله و دستاوردهای مرکز بفرمایید.
فعالیت‌ها و پروژه‌های مرکز در سال ۹۸ براساس وظایف تعیین شده در اساسنامه مرکز با سه محور eCommerce، eGovernment و eCertificate تعریف شده است که خوشبختانه اقدامات بسیاری نیز در دستور کار قرار گرفت که به مهم‌ترین آنها اشاره می‌کنم.
در بخش eCommerce و سیاست‌گذاری و تنظیم مقررات، با همکاری دستگاه‌های ذینفع آیین‌نامه‌ای برای تبلیغات الکترونیکی تدوین و در حال نهایی شدن نسخه پیش‌نویس و اخذ نظرات دستگاه‌های ذی‌نفع است.
از سوی دیگر با وجود اینکه نرم‌افزارها یا وب‌سایت‌هایی که در فضای مجازی بستر تجارت الکترونیک را فراهم می‌کنند باید مطابق با قوانین و مقررات مشخصی فعالیت کنند، تاکنون در کشور برای آنها مقرراتی تنظیم نشده است و مرکز براساس ظرفیت سیاست‌گذاری که در اساسنامه آن مصوب شده است می‌تواند این مقررات را وضع کند. درحال‌حاضر آیین‌نامه سکوهای الکترونیکی با همکاری ذی‌نفعان تدوین شده و در حال نهایی‌سازی برای تصویب در مراجع قانونی است.
همچنین طرح تسهیل شروع به کسب‌وکار براساس ایده sandbox طراحی شده است که کسب‌وکارهایی که فعالیت آنها آثار زیانبار جانی و سلامت محور ندارند می‌توانند در یک محیط ایزوله با محدودیت‌های خاصی فعالیت خود را بدون اخذ هیچ‌گونه مجوزی آغاز کنند. این طرح تدوین شده و در شورای اجرایی فناوری اطلاعات مراحل تصویب را می‌گذراند. برای تدوین و اجرای طرح نظارت هوشمند و غیرمانع در حال مذاکره با بانک مرکزی برای پایش تراکنش‌های بانکی و نظارت مستمر برای اعلان هشدار تراکنش‌های بالا به سامانه نماد هستیم.
در بخش توسعه زیرساخت‌ها نیز رتبه‌بندی واحدهای کسب‌وکار الکترونیکی را داشتیم. در راستای حمایت از حقوق مصرف‌کننده و اطلاع‌رسانی به خریدار براساس انتشار شاخص‌های شکایات پاسخ داده نشده و تاخیر در پاسخگویی و همچنین تخلفات کسب‌وکار در حوزه مغایرت با شیوه‌نامه اعطای نماد در پروفایل کسب‌وکار آگاهی به مصرف‌کننده یا خریدار داده می‌شود که تا حدی بتواند رفتار کسب‌وکار را پیش‌بینی کند. این اقدام دو مزیت عمده دارد؛ نخست پیش‌بینی رفتار کسب‌وکار توسط مصرف‌کننده برای تصمیم به خرید و دوم ایجاد خودنظمی برای کسب‌وکار که براین اساس به‌صورت خودکار رفتارش را اصلاح و در بهترین حالت قرار خواهد داد. ضمن اینکه به‌طور کامل نظارت حاکمیت بر کسب‌وکار را به نظارت مصرف‌کننده به کسب‌وکار تغییر داده و در واقع یک پارادایم نظارتی به حساب می‌آید.
مورد بعدی سامانه پایشگر هوشمند است. از آنجا که نظارت دستی در فضای پویای مجازی پاسخگوی نظارت نیست سامانه پایشگر هوشمند با استفاده از خزشگرهای موازی و الگوریتم‌های هوش مصنوعی و از طریق متن کاوی و پردازش تصویر، وبسایت‌ها را براساس سناریوهای تخلف تعریف شده پایش و کسب‌وکارهای مشکوک به تخلف را شناسایی و به‌صورت سیستمی به پنل نظارت دستگاه‌های ناظر جهت بررسی و اخطار نظارتی به کسب و کارها ارسال می‌کند. درحال‌حاضر پایشگر در حال توسعه تا سطح بلوغ است و در راستای اجرا هم سه سناریوی تخلف یعنی «ارائه کالا و خدمات ممنوعه»، «جعل لوگوی نماد اعتماد» «وجود درگاه‌های پرداخت فعال برای کسب‌وکارهایی که مجوز معتبر ندارند»، قابلیت پایش را دارد و سناریوی بعدی که هنوز اجرایی نشده است فیشینگ کسب‌وکارها است. تا کنون از ۵۰ هزار کسب‌وکار نماددار و غیرنماددار حدود ۲۰۰۰ کسب‌وکار مشکوک به تخلف شناسایی شدند که ۲۰۰ کسب‌وکار مشکوک به جعل لوگوی نماد بودند که پس از ارسال اخطار تقریبا ۸۵ درصد تخلف را اصلاح کردند و مابقی آنها که حدود ۳۰ کسب‌وکار بود به کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه معرفی شدند.
در حوزه eGovernment نیز سامانه جامع تجارت، سامانه تدارکات الکترونیکی دولت، سامانه‌های قیمت، شکایت، بازرسی، گارانتی، مجوز پیش فروش خودرو و... اجرایی شده است. همچنین در حوزه eCertificate اقدام عمده‌ای که انجام شده در حوزه توسعه زیرساخت کلید عمومی بوده است؛ مانند ارتقای امنیت و بهبود نسل امضا (G۲ to G۳) که در این اقدام تمامی سیاست‌ها و فناوری‌های مرتبط با امضا ارتقا پیدا کرده و الگوریتم‌های با امنیت بیشتر در ایجاد امضا استفاده می‌شود.
موردی بعدی امضای همراه است؛ این پروژه نیز مراحل پایانی خود را طی می‌کند و به‌زودی امضای دیجیتال به متقاضیان از طریق سیم کارت و تلفن همراه سرویس‌دهی می‌شود. با عملیاتی شدن این اقدام دیگر نیازی به دریافت توکن سخت‌افزاری نیست و از طریق گوشی‌های همراه امضاء مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در شرایط سخت شیوع ویروس کرونا آیا خریدهای اینترنتی بیشتر شده است و شما در مرکز چه تمهیداتی در این باره اندیشیده‌اید؟
با توجه به اینکه ارائه کالا و خدمات متنوعی در فروشگاه‌های اینترنتی انجام می‌شود و براساس مذاکراتی که با فروشگاه‌های اینترنتی برتر کشوری داشتیم، در کسب و کارهایی که در حوزه کالایی سلامت محور نبودند در برخی موارد فروش بیشتر شده اما در مواردی که مواد غذایی باز یا مثلا فروش غذا داشتند به شدت با کاهش فروش مواجه بودند. مسائل متفاوتی روی کسب‌وکارها اثر گذاراست که با توجه به رفتار مردم تاثیر مثبت یا منفی آثار کرونا را بر کسب‌وکارهای اینترنتی در پیش دارد.
اگر بخواهیم به‌طور کلی اظهار نظر کنیم در کسب‌وکارهای اینترنتی بزرگ و پرمصرف که در حوزه فروشگاه‌های زنجیره‌ای فعالیت می‌کنند فروش به‌مراتب بیشتر شده به‌طوری‌که نیازمند توان پردازش اطلاعات فروش و لجستیک بیشتری هستند اما در برخی فروشگاه‌هایی که موادغذایی باز عرضه می‌کردند فروش، رونق زیادی نداشته است. در کسب‌وکارهای اینترنتی حوزه خدمات نیز تقاضا پایین بوده به‌دلیل اینکه مردم از درخواست بسیاری از خدمات مثل رستوران‌ها، خدمات نظافتی، تعمیراتی و... برای جلوگیری از شیوع کرونا منصرف شدند و خدمات درخواستی را نیز لغو کرده‌اند.
مرکز با توجه به این موارد فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی به کسب‌وکارها را برای رعایت الزامات بهداشتی در بسته‌بندی کالاها و لجستیک آنها انجام داده و همچنین به مردم اطلاعات لازم درباره رعایت موارد بهداشتی پس از تحویل کالا را انجام داده است. بزرگ‌ترین کاری که با محوریت مرکز در حال انجام است «جشنواره بهاره مجازی همدلی مردم و اصناف» است که یک طرح ملی بین حاکمیت و بخش خصوصی بوده و با هدف تامین نیازهای مردم و رونق بازار کسب و کارهای سنتی و فیزیکی در حال اجرا است.
درباره نظارت بر کسب و کارهای اینترنتی با سامانه پایشگر هوشمند هم بگویید. چه دستاوردهایی داشته است؟
با گذشت چند ماه از توسعه و اجرای پایشگر هوشمند، پیشرفت چشمگیری در شناسایی تخلفات کسب و کارها در فضای مجازی صورت گرفته است به‌طوری‌که پایش ۵۰هزار کسب‌وکار اینترنتی در سه سناریوی تخلف ارائه کالا و خدمات ممنوعه، جعل لوگوی نماد اعتماد الکترونیکی و درگاه‌های پرداخت فعال در کسب و کارهای بدون مجوز فعالیت، منجر به شناسایی ۲هزار کسب‌وکار مشکوک به تخلف شد.
کسب‌وکارهای مشکوک به تخلف، توسط دستگاه‌های عضو کمیته نظارت بر کسب‌وکارهای اینترنتی مورد بررسی قرار گرفته و اطمینان و دقت شناسایی افزایش می‌یابد. سپس، اخطارهای نظارتی لازم به کسب‌وکارهای مظنون ارسال شده و در مهلت مقرر دوباره بررسی می‌شوند و در نهایت، در صورت رفع نشدن مشکل، تعدادی از کسب‌وکارها به‌عنوان متخلف قطعی تعیین می‌شوند.
بطور خاص در حوزه جعل لوگوی نماد اعتماد الکترونیکی که جعل یک مجوز و یک نشان دولتی محسوب می‌شود، مصداق مجرمانه داشته و می‌بایست برخورد قضایی صورت گیرد. در فاز اول پایش این سناریو، حدود ۳۰ هزار کسب‌وکار فاقد نماد اعتماد الکترونیکی معتبر توسط خزشگرهای هوشمند مورد بررسی قرار گرفتند که ۲۰۰ کسب‌وکار لوگوی نماد را جعل کرده بودند و با بررسی دستگاه‌های نظارتی حدود ۸۵ درصد از متخلفان، این تخلف را اصلاح و اعلام ناآگاهی از ابعاد اقدام صورت‌گرفته داشتند و فقط ۱۵ درصد کسب و کارها که حدود ۳۰ کسب‌وکار از ۲۰۰ کسب‌وکار متخلف بودند همچنان متخلف شناخته شدند.
در این راستا مرکز توسعه تجارت الکترونیکی از طریق ارتباط سیستمی با سامانه رصد کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه که متعلق به دادستانی کل کشور است، ۳۰ کسب‌وکار متخلف را که مرتکب جعل نشان دولتی شده بودند به کارگروه مذکور معرفی کردند و کارگروه مذکور پس از طی روال قانونی، مجازات مربوطه از جمله فیلتر کردن سایت مربوطه را به اجرا گذاشت. مرکز توسعه تجارت الکترونیکی در راستای حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان، تجارت الکترونیک پایشگر هوشمند را راه‌اندازی و توسعه آن را تا بالاترین سطوح بلوغ سناریوهای تخلفات ادامه می‌دهد تا ضمن تقویت اعتماد به فضای تجارت الکترونیکی، حقوق خریداران اینترنتی حفاظت شود.

برای چالش مالیاتی کسب‌وکارهای الکترونیکی چه اقدامی انجام داده‌اید؟
در این زمینه سند چالش‌های مالیاتی تدوین و راهکارهایی هم پیشنهاد شد که در حال عملیاتی‌سازی آن با سازمان مالیاتی هستیم.


چاپ