مبادا به نزول سرمایه‌های اجتماعی برسیم

با شیوع ویروس کرونا در جهان شاهد رفتارهای متفاوتی در جامعه و بازار هستیم که در این باره باید گفت در این مواقع واکنش انسان‌ها در تمام دنیا حدودا یکسان است.

خداوند این ودیعه را در وجود آنها قرار داده که به دنبال سود شخصی باشند و در نتیجه اعمال و رفتار آنها از این فطرت انسانی نشات می‌گیرد که به دنبال بهبود زندگی و رفاه باشند. اما نکته مهم اینجاست که در بسیاری از کشورها توانستند شرایط اقتصادی را به نحوی تنظیم کنند که این سود شخصی به سود اقتصاد کل تمام شود. هرقدر انسان‌ها بیشتر فعالیت کنند برای بهبود زندگی خودشان خواهد بود که به قول آدام اسمیت، افرادی مانند قصاب‌ها یا رانندگان تاکسی و... برای مردم از صبح زود تا آخر شب کار نمی‌کنند بلکه برای زندگی بهتر خودشان است. یا اینکه همیشه گفته‌اند که هیچ گربه‌ای برای سوددهی به انسان‌ها موش نمی‌گیرد. بنابراین سیاست اقتصادی خوب، آن است که بتواند از این ویژگی که خداوند در نهاد انسان‌ها قرار داده، به سود کل جامعه و اقتصاد بهره‌برداری کند. در کشور ما نیز فعالیت‌های بخش خصوصی که به سود جامعه در بیاید تاحدودی تحت‌الشعاع بسیاری از مسائل دیگر از مسائل اداری و سوءاستفاده گرفته تا سوءمدیریت‌ها قرار گرفته که این امر ممکن است مقداری بدبینی را است در کشور رواج دهد. این بدبینی هم به یکباره با نگرانی مبنی براینکه مبادا در چنین مسائلی مانند کرونا دولت نتواند وظیفه خودش که تامین نیاز مردم و جامعه است را به خوبی ایفا کند، همراه می‌شود. به این مهم، بی‌اعتمادی اجتماعی یا نزول سرمایه‌های اجتماعی می‌گویند در حالی که در این شرایط باید به گونه‌ای تصمیم گرفت که مردم به یکدیگر و دولت اعتماد داشته باشند و دولت نیز بر پایه‌های مردمی فعالیت‌های خود را استوار کند. اما متاسفانه درحال‌حاضر با این مشکل روبه‌رو شدیم که مدام فکر می‌کنیم مبادا دولت نتواند از این اتفاق سربلند بیرون بیاید و نیازهای مردم را تامین کند. این در حالی است که تحریم‌ها به صورت کم یا زیاد اثرگذاری خود را کرده یا می‌کند و این امر فضای مبادلات اقتصادی و کسب‌وکار اقتصادی را تحت الشعاع قرار می‌دهد چرا که هر فعالیت اقتصادی خوب حاصل واردات قطعات مواد اولیه و تجهیزات، تولید کیفی کالاها و خدمات و در نهایت صادرات به بازارهای هدف است. وقتی جریان اقتصادی خدشه‌دار می‌شود حاصل آن تورم است که در یک‌سال گذشته با نوسانات تورمی روبه‌رو بودیم و این موضوع در قشر فقیر تاب‌آوری را ضعیف کرده است. حالا تصور کنید در این فضا بیماری جدید واگیردار هم وارد شود که منجر به تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها و... شود که در نهایت نگرانی مردم را افزایش می‌دهد و به سود فرد یا اجتماع هم نیست. چرا که در این شرایط امکان دارد مردم به سوی فروشگاه‌ها و خرید با حجم بالا هجوم ببرند که این رفتار اجتماعی برای حتی خود افراد هم مناسب نیست چه برسد به دولت و جامعه. در شرایط کنونی به هرحال باید بین دو ضرر تعطیلی مراکز عمومی و اداره‌ها و دانشگاه‌ها و مدارس و همچنین آسیب‌های اقتصادی و... ناشی از این آن، ضرر کوچک‌تر را انتخاب کرد تا از فاجعه بزرگ پیشگیری کنیم. این تصمیم به طور قطع خسارت اقتصادی کوتاه مدتی هم به همراه دارد اما از خسارت بزرگ‌تر جلوگیری می‌کند. همانطور که درحال‌حاضر بسیاری از کشورها به سمت قرنطینه و تعطیلی روی آورده‌اند. در این شرایط دولت باید باید با استفاده از نظرات کارشناسی و تخصصی تدابیر ویژه‌ای بیاندیشد تا آثار منفی را به حداقل برساند که البته در این میان باید کمتر نگران امور سیاسی باشد و فضای عقلایی و روشنی ایجاد کند.
علی اکبر نیکواقبال ـ اقتصاددان


چاپ