قطار مذاکرات هسته‌ای در ایستگاه وین

هجدهمین نشست کمیسیون مشترک برجام که در روز جمعه، ۱۳ فروردین به‌صورت مجازی آغاز شده بود، روز گذشته از ساعت ۱۴: ۳۰ به وقت محلی (۱۷: ۰۰ به وقت تهران) در وین از سر گرفته شد.

سید عباس عراقچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه، ریاست هیات کشورمان را در این نشست برعهده داشت و نمایندگانی از سایر دستگاه‌ها از جمله بانک مرکزی، وزارت نفت و سازمان انرژی اتمی، وی را در این نشست همراهی کردند. در همین حال اتحادیه اروپا با اشاره به نشست کمیسیون مشترک برجام در وین اعلام کرد: قصد داریم توافق هسته‌ای را به مسیر درست بازگردانیم و طرف ها را به اجرای تعهداتشان مجاب کنیم.

بنابر گزارش الجزیره، اتحادیه اروپا همچنین آورده است: هدف از نشست وین بررسی ماهیت تحریم هایی است که علیه ایران وضع شده و امکان برداشته شدن آنها وجود دارد. همان‌طور که قبلا نیز تاکید شده هیچ نماینده‌ای از امریکا در نشست کمیسیون مشترک یا نشست‌های کارشناسی مرتبط با آن شرکت نکرد و هیچ‌گونه مذاکره مستقیم و غیرمستقیمی با امریکا در دستور کار هیات کشورمان نبود و مذاکرات صرفا در چارچوب برجام و با حضور نمایندگان ایران و کشورهای ۱+ ۴ بود.

هرچند پیش‌تر ایران پیشنهاد مذاکره و طرح «گام به گام» امریکا را رد کرده و خواستار لغو تحریم‌ها شده اما حضور همزمان نماینده امریکا در محل گفت‌وگوها برای نخستین بار طی سال‌های اخیر، نشان از تکاپوی تیم بایدن برای کاهش تنش با تهران و بازگشت به برجام دارد. تنها ۴ روز پس از جلسه ویدئویی روز جمعه، ۱۳ فروردین کمیسیون مشترک برجام، روز سه‌شنبه، ۱۷ فروردین نمایندگان ایران و تروئیکای اروپا به همراه روسیه و چین در وین، پایتخت اتریش به‌صورت حضوری تشکیل جلسه دادند؛ نشستی که گفته می‌شود به‌منظور روشن کردن تدابیر برداشتن تحریم‌ها و انجام اقدامات هسته‌ای برگزار شد و موضوع بازگشت امریکا به برجام نیز یکی از محورهای مهم مورد گفت‌وگو بود.

تغییر رویکرد کاخ سفید در آستانه نشست

به گزارش ایرنا، آنچه که نشست وین را از دیگر مذاکرات متفاوت می‌سازد، حضور همزمان «رابرت مالی» مسئول امور ایران در دولت امریکا در این کشور اروپایی است. این نخستین‌ باری بود که از زمان خروج امریکا از برجام و نیز در دولت بایدن، نماینده این کشور به محل مذاکرات هسته‌ای رهسپار می‌شد. ضمن اینکه اظهارات اخیر مالی آشکارا نشان از عقب‌نشینی دولت امریکا در برخورد با ایران داشت تا جایی که صدای اعتراض متحدان خاورمیانه‌ای امریکا را درآورد. گفت‌وگوی چند روز پیش او با شبکه «پی‌بی‌اس» این تغییر رفتار نماینده امریکا در امور ایران را به تصویر کشید. مالی در این مصاحبه به لزوم تمدید دوره تعهدات برجامی ایران اشاره‌ای نکرد و در عین حال از دیگر موارد مورد اختلاف با ایران، از جمله درباره برنامه موشکی ایران سخن نگفت.

وی همچنین در بخشی از این گفت‌وگو تاکید کرد: «آماده رفع تحریم‌های ناسازگار با برجام هستیم.» این دست از اظهارات مسئول امور ایران در دولت امریکا درباره برجام موجب نارضایتی و نگرانی مقامات اسرائیلی شد، به‌طوری که روزنامه اسرائیلی «جروزالیم پست» به نارضایتی مقامات ارشد رژیم صهیونیستی نسبت به اظهارات مالی توجه نشان داد و نوشت: «اگر اظهارات رابرت مالی بازتاب‌دهنده سیاست و مواضع امریکا باشد، اسرائیل با آن مشکل دارد.» تغییر رویکرد مقامات کاخ سفید نسبت به برجام باعث شده سران ریاض نیز به‌عنوان متحدان خاورمیانه‌ای امریکا، نسبت به ایران نرمش نشان دهند. در آستانه اجلاس وین، «فیصل بن فرحان» وزیر امور خارجه عربستان سعودی در مصاحبه با شبکه «فرانس ۲۴» تاکید کرد: «اگر ایران رفتارش را تغییر دهد، عربستان آماده مذاکره مستقیم است.» همچنین سران بروکسل با چراغ سبز امریکا، مطالبات نامعقول گذشته همچون مشارکت عربستان و رژیم صهیونیستی در مذاکرات هسته‌ای را کنار گذاشته‌اند و در تکاپوی توقف کاهش تعهدات ایران و بازگرداندن امریکا به برجام هستند.

امکان‌سنجی مذاکرات تهران-واشنگتن

در حالی طرف امریکایی دست‌کم به مذاکرات غیرمستقیم با ایران خوشبین است و حتی مقامات کاخ سفید از آمادگی کشور خود برای مذاکرات مستقیم با تهران دم می‌زنند که دیپلمات‌های جمهوری اسلامی هر گونه مذاکره‌ با امریکا را رد کردند. پیش از نشست محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان هر دیداری را بین دو طرف رد کرد و در توئیتی نوشت: «ایران و ایالات متحده دیداری نخواهند داشت؛ غیرضروری است.» سیدعباس عراقچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه نیز موضع‌گیری مشابهی داشت و در آستانه سفر به وین، گفت: «هیچ گفت‌وگوی مستقیمی با امریکا نداریم.

گفت‌وگوهای ما در وین درباره برداشته شدن تحریم‌ها، اقداماتی که امریکا باید ابتدا انجام دهد و راستی‌آزمایی شود، کاملا فنی است.» ناظران برآورد کردند یکی از مسائلی که ممکن است در حاشیه نشست اخیر (روز گذشته) مطرح شود، طرح «گام به گام» یا «مرحله به مرحله» برای لغو تحریم‌های امریکا و همچنین بازگشت ایران به تعهدات برجامی است؛ در حالی تیم بایدن و اعضای غربی برجام بر این راهکار تاکید دارند که تیم دیپلماسی ایران هر گونه طرحی جز لغو کامل تحریم‌ها را برنمی‌تابند. در همین پیوند عراقچی، معاون وزیر امور خارجه تاکید کرد: «هیچ پیشنهاد گام به گام با امریکا، نه داریم و نه قبول می‌کنیم». همچنین سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت امور خارجه درباره طرح «گام به گام» مدنظر غربی‌ها، اظهار کرد: همانطور که بارها به‌روشنی گفته شده، هیچ طرح گام به گامی مطرح نیست و سیاست قطعی جمهوری اسلامی ایران برداشته شدن همه تحریم‌های امریکا است؛ اعم از آنهایی که ترامپ پس از خروج از برجام مجدد اعمال یا ابتدا برقرار کرد و همچنین تحریم‌هایی که تحت هر عنوان دیگری اعمال کرد.

از نگاه برخی کارشناسان، ایران از این مسئله نگران است که در صورت پذیرش طرح گام به گام یا تاکتیک‌های مذاکراتی دیگر، امریکا در میانه اقدامات متقابل درخواست‌های دیگری را روی میز بگذارد؛ درخواست‌هایی در زمینه اصلاح برجام، نقش منطقه‌ای و برنامه موشکی. ضمن اینکه امریکایی که به‌صورت یکجانبه و باوجود مخالفت‌های بین‌المللی به تعهدات خود پشت کرد، در موقعیت طرح شرط و شروط نیست و لغو تحریم‌ها ابتدایی‌ترین گامی است که انتظار می‌رود کاخ سفید بردارد.

سخن پایانی...

باتوجه به موارد یادشده حتی در صورت رد طرح‌های پیشنهادی امریکا ازسوی ایران در وین و نیز انجام نشدن مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم بین تهران و واشنگتن، سفر مالی به اتریش این پیام را به جهان و طرف ایرانی مخابره می‌کند که تیم جدید امریکا در پی کاهش تنش است. خلاف دولت ترامپ که با خروج از برجام، تشدید تحریم و ائتلاف‌سازی منطقه‌ای علیه ایران به تنش‌های بین دو طرف دامن زد، تیم بایدن خواستار بازگشت به توافق است؛ البته توافقی که منافع غرب و متحدان خاورمیانه‌ای آنها را بیشتر از توافق دوره اوباما مدنظر قرار دهد.


چاپ