گره مشکلات بر تار و پود صنعت فرش اردبیل

امروز صنعت فرش دستباف در عرصه ملی و بین‌المللی نسبتا جایگاه مناسبی دارد و شهرها و کشورهایی که توانسته‌اند مزایای رقابتی بیشتری داشته باشند، موفق‌تر بوده و تولید و صادرات بیشتری دارند.

 فرش دستباف ایران همواره به‌عنوان یکی از کالاهای برجسته در سبد صادرات غیرنفتی ایران مطرح بوده و حدود ۷ درصد اشتغال کل کشور و معیشت چند میلیون نفر را به خود اختصاص داده است. 
صادرات فرش دستباف ایرانی که در سال ۱۳۹۶ حدود ۴۲۶ میلیون دلار بود، در سال ۱۳۹۷ به ۲۳۸ میلیون دلار کاهش یافت و در نهایت با افت شدید صادرات فرش دستباف در سال گذشته صادرات این کالا به ۶۹ میلیون دلار رسید و در ۴ ماه نخست امسال نیز به ۱۵ میلیارد دلار رسید. 

رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف علت کاهش صادرات به‌ویژه در سال‌های ۹۸ و ۹۹ را عوامل مختلف از جمله محدودیت‌های صادراتی بعد از تحریم‌ها و همچنین مشکلات رفع تعهد ارزی عنوان می‌کند.
 البته بسته شدن مرزها در ۲ ماه نخست سال به‌دلیل شیوع کرونا هم عامل دیگر کاهش صادرات فرش دستباف ایران در امسال است.
 ۱۰ کشور اول واردکننده فرش دستباف از ایران در سال ۱۳۹۷ عبارت بودند از کشورهای ایالات متحده امریکا، آلمان، امارات متحده عربی، ژاپن، لبنان، استرالیا، کانادا، قطر، ایتالیا و پاکستان و ۱۰ کشور اول واردکننده فرش دستباف از ایران در سال ۱۳۹۸ نیز کشورهای ژاپن، آلمان، امارات، لبنان، افریقای جنوبی، قطر، ایتالیا، استرالیا، انگلیس و هند بودند که مقایسه ارقام صادراتی به این کشورها در سال‌های ۹۷ و ۹۸ نشان می‌دهد صادرات فرش به کشورهای مختلف کاهش یافته است.

چالش‌های غیرقابل انکار

 با وجود ظرفیت بالا در حوزه فرش، این صنعت در سال‌های گذشته به‌ویژه در استان اردبیل با چالش سختی مواجه شده و در رکود به‌سر می‌برد.
 وجود بیش از ۳۱هزار نفر در عرصه تولید و فروش فرش دستباف در سطح استان اردبیل، ضرورت توجه به این هنر-صنعت ارزشمند را افزایش می‌دهد، همین‌طور ثبت جهانی مالکیت معنوی ۱۰ طرح فرش دستباف اردبیل نشان از اصالت و هویت این هنر صنعت در منطقه دارد. 

اسحق رسولی در گفت‌وگو با فارس، چالش‌های پیش‌روی صنعت فرش دستباف را غیرقابل انکار دانست و اظهارکرد: با وجود تمام چالش‌ها و بی‌توجهی‌ها به صنعت فرش، این هنر-صنعت به لحاظ هنری بودن و آمیختگی آن با فرهنگ اصیل ایرانی هنوز خود را حفظ کرده است. 

عامل توسعه خوشه فرش استان اردبیل افزود: ضعف‌هایی در حوزه فرش وجود دارد که باید رفع شود و در راستای حل آن یک‌سری اقدامات انجام می‌شود، اما به هیچ وجه کافی نیست و علت آن وجود بی‌ثباتی در سازمان‌های مرتبط است. 

با وجود تمام چالش‌ها و بی‌توجهی‌ها به صنعت فرش، این هنر-صنعت به لحاظ هنری بودن و آمیختگی آن با فرهنگ اصیل ایرانی هنوز خود را حفظ کرده است. 
وی تصریح کرد: برای بی‌ثباتی این سازمان می‌توان تغییرات مدام و پشت‌سر هم مدیریتی در سازمان ملی فرش را مثال زد و ساختار سازمانی آن سبب شده قدرت و اختیاراتش متناسب با مسؤولیتش نباشد و دچار سیاست‌زدگی باشد. 

عامل توسعه خوشه فرش استان اردبیل به نقش موثر مدیریت در حوزه فرش اشاره کرد و گفت: تشکل‌های فرش در اردبیل باید در زمینه‌های گوناگون همکاری بیشتری داشته باشند، در واقع سرمایه‌های اجتماعی در حوزه فرش ضعیف است و این سرمایه باید در بین تشکل‌ها تقویت شود. 

اشتغالزایی با حداقل سرمایه 

مالک اژدرحسنی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و بافندگان فرش دستبافت استان اردبیل اظهارکرد: فرشبافی شغلی است که با کمترین سرمایه‌گذاری، بیشترین اشتغالزایی و ارزآوری را دارد و فرش هویت، شناسنامه و تاریخ این مرز و بوم را نمایان کرده و در بسیاری از مناطق دنیا، ایران را با فرش می‌شناسند. 

وی ضمن ابراز تاسف از کم اهمیت شدن صنعت فرش در داخل کشور بیان کرد: با وجود اینکه فرش ایران در دنیا از جایگاه و احترام خاصی برخوردار است اما متاسفانه این صنعت مورد بی‌توجهی مسئولان، بخش خصوصی و بافندگان قرار گرفته است.

خبری از تسهیلات ارزان‌قیمت نیست 

رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و بافندگان فرش دستباف استان اردبیل گفت: فرشبافی سبب می‌شود اعضای خانواده بیشتر در کنار یکدیگر باشند و در سایه این صنعت علاوه بر جنبه‌های اقتصادی از آسیب‌های اجتماعی و بزه جلوگیری می‌شود و با کمترین هزینه شاهد برپایی کارگاه‌های خانگی می‌شویم و درآمد خوبی هم روانه خانه‌ها می‌شود. 
حسنی تاکید کرد: ۷ سال است که بافندگان منتظر تسهیلات کم‌بهره دولتی هستند اما همچنان خبری از این تسهیلات نیست و بیمهبافندگان نیز مورد غفلت دولتمردان قرار گرفته است. 

موازی‌کاری عامل عقب‌ماندگی 

وی با اشاره به وجود موازی‌کاری در بین نهادهای اجرایی درباره صنعت فرش، عنوان کرد: متولی اصلی فرش اداره کل صنعت،معدن و تجارت است اما اداره کار، استانداری، بهزیستی و... نیز در زمینه فرش فعالیت می‌کنند و این موضوع یک موازی کاری بی‌ثمر در حوزه فرش به وجود آورده است. 

حسنی یادآور شد: بیش از ۵۰ هزار بافنده فرش دستباف در این استان شناسایی شده‌اند که از این تعداد ۳۳ هزار نفر دارای شناسنامه فعالیت در صنعت تولید فرش هستند. 
وی با بیان اینکه میزان تولید بافندگان فرش استان هم‌اکنون به ۹۰ هزار مترمربع در سال می‌رسد، اظهارکرد: امسال هدف‌گذاری اتحادیه تولیدکنندگان و بافندگان فرش دستباف استان حمایت همه‌جانبه از تولیدکنندگان در صنعت فرش است و تلاش می‌شود با بکارگیری سیاست‌های کاری جدید میزان تولید فرش دستباف استان به ۱۲۰ هزار متر مربع افزایش یابد. 

حمایت از تولیدکنندگان فرش 

اکبر بهنام‌جو، استاندار اردبیل، خرداد امسال در نشست با فعالان فرش و بررسی مشکلات این قشر خواستار پرهیز از موازی‌کاری و حفظ افراد توانمند برای توسعه این صنعت و ورود به صادرات فرش شده و اظهارکرده بود: تولیدکنندگان فرش در استان اردبیل حمایت می‌شوند. 
وی بر انسجام و همگرایی فعالان و تولیدکنندگان فرش دست‌بافت در استان تاکید کرده و گفته بود: تولید فرش به‌صورت جزء نمی‌تواند این محصول را در سطح بازارهای ملی و جهانی مطرح کند. استاندار اردبیل تصریح کرده بود: باید نهادهای متولی و همچنین مسئولان اتحادیه‌های صنفی، شهری و روستایی در تقویت توانمندی‌های این حوزه تلاش کرده و با همگرایی و وحدت رویه در جذب بازار تاثیرگذار باشند. 

کرونا باعث رکود بازار فرش شد

اما این روزها علاوه بر مشکلات اساسی بافندگان فرش دستباف، مشکل دیگری نیز به آن اضافه شده است؛ بیماری کرونا و کاهش درخواست کالاهای لوکس در جهان و به‌نوعی کاهش خرید این کالای فرهنگی و صنعتی باعث شده بافندگان فرش دستباف با مشکلات عدیده‌ای مواجه شوند. 

حامد چمن‌رخ، عضو هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف چندی پیش اظهارکرد: با توجه به مشکلات و محدودیت‌های صادراتی ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و مشکلات داخلی، اشتغال در این بخش دچار تهدید شده است. 

وی افزود: علاوه بر محدودیت‌های صادراتی که ناشی از تحریم‌های خارجی و همچنین قوانین دست و پاگیر داخلی مانند (رفع تعهد ارزی)، شیوع ویروس کرونا نیز بازار فرش دستباف را دچار رکود کرده است، زیرا با شیوع این ویروس در اواخر سال ۹۸ در کشور فروشندگان و عرضه‌کنندگان فرش دستباف بازار شب عید را از دست دادند.


چاپ