معرفی چند بنای تاریخی و چند معمار بزرگ ایران

نوروز در تهران، تهران در نوروز

حسن فرازمند - گروه گزارش: اگر در تعطیلات دل‌تان خواست سری به تهران بزنید، تهران در تعطیلات نوروز، دیگر آن تهران شلوغ و اعصاب‌خردکن نیست و برای هر گردشگری فرصت گشت وگذار در گوشه و کنار این شهر درندشت فراهم است.

در تهران بناهای تاریخی بسیاری برای دیدن هست که شما اگر فرصت داشته باشید، می‌توانید سری به آنها بزنید اما اگر نخواهید سری هم به آنها بزنید، برخی از این بناها در مسیر شما قرار دارند و ممکن است شما از مقابل آنها عبور کنید و حتی ممکن است از خود بپرسید چه کسانی طراح و سازنده و معمار این بناهای عصر حاضر هستند که دارند کم‌کم تبدیل به بناهای تاریخی می‌شوند؛ بناهایی مثل برج آزادی، سردر دانشگاه تهران و ساختمان بانک ملی در خیابان فردوسی و نظیر اینها. در این صفحه فرصتی کوتاه فراهم شده است تا با چند بنا از این دست و معماران و طراحان آنها آشنا شوید.

 

معمار و تاریخچه برج آزادی تهران
حسین امانت، از جمله طراحان و معماران باسابقه در روزگار معاصر است که گرچه طراح و بنیانگذار بسیاری از بناهای معروف در تهران و دیگر نقاط بوده اما معروف‌ترین بنای او برج آزادی است و به همین بهانه سری به زندگی و آثار این معمار بزرگ ایرانی می‌زنیم:
حسین امانت متولد ۱۳۲۱ شمسی است، از کودکی در خانواده‌ای بزرگ شد که عاشق فرهنگ ایران بودند و در یک مکتب فکری پرورش پیدا کرد که می‌گوید زیبایی‌های دنیا هر کجا که باشد، متعلق به همه دنیاست و هنرمند باید به همه این زیبایی‌ها مراجعه کند.
بعد از فراغت از تحصیل در رشته معماری دانشگاه تهران، در مسابقه‌ای که برای طراحی بنای یادبود آزادی برگزار شده بود شرکت کرد و طرح خود را ارائه داد.
این مسابقه در سطح ملی برگزار و امانت در آن برنده شد. این پروژه نخستین پروژه معماری امانت بود که در سال ۱۳۵۰ شمسی به طور رسمی افتتاح شد.
وی معمار برج آزادی، همچنین معمار و طراح ساختمان‌های اولیه دانشگاه صنعتی شریف و بسیاری از بناهای دیگر در ایران و جهان است.
پس از پروژه موفقیت‌آمیز برج آزادی (که تا پیش از انقلاب برج شهیاد نامیده می‌شد) و دانشگاه شریف، نظارت و سرپرستی ساخت موزه بزرگ پاسارگاد در نزدیکی آرامگاه کوروش کبیر به او واگذار شد. امانت همچنین معمار و طراح تعدادی از مراکز صنایع‌دستی، مدرسه، کتابخانه و حتی یک شهرک تفریحی در ساحل دریای خزر بوده است. او بعدها با بسط دادن کار خویش بناهایی در خارج از کشور را نیز طراحی کرد. از آن جمله، بنای سفارت ایران در شهر پکن، پایتخت جمهوری خلق چین که متمایزترین سفارتخانه ناحیه دیپلماتیک در پکن است. همچنین ساختمان مرکزی سازمان میراث فرهنگی امروزی که در سال ۱۳۶۲ کامل شد از طرح‌های این معمار است.

 

و اما... برج آزادی
برج آزادی که نماد شهر تهران است در سال ۱۳۴۹ توسط این معمار ایرانی، طراحی و ساخته شد و پس از انقلاب اسلامی به نام «برج آزادی» معروف شد.
برج آزادی در ایران، نمونه‌ای از نماد و نشانه‌های شهری است که معماری شاخص آن، تلفیق طاق‌های معماری پیش از اسلام دوره هخامنشیان و ساسانیان و بعد از اسلام و آن را به نمادی زیبا به لحاظ معماری تبدیل کرده است.
در این طرح، معمار به جزییات اجرای بنا و نحوه چیدمان سنگ‌های نماد دقت وافری مبذول داشته تا در نهایت جزءجزء اجزا به کل واحدی بدل شوند. برج آزادی به شکل یک تندیس ساخته شده و به عنوان یک نماد شهری مورد توجه است.

 

چگونگی به وجود آمدن برج آزادی
تاریخچه برج آزادی به سال ۱۳۴۵ هجری شمسی برمی‌گردد. در این سال طرح یک نماد معرف ایران بین معماران ایرانی به مسابقه گذاشته شد و در نهایت طرح مهندس حسین امانت ۲۴ ساله و فارغ‌التحصیل دانشگاه تهران برنده و برای ساخت انتخاب شد و سپس طرح و ماکت برج آزادی تهران در سال ۱۳۴۷ توسط مهندس حسین امانت تهیه شد. این بنای عظیم با معماری هنرمندانه و نمایی تاریخی در میدان بزرگ آزادی، سر برافراشته و نظاره‌گر همیشگی حضور میلیونی ملت بیدار و تاریخ‌ساز ایران اسلامی است و یکی از مراکز فرهنگی و هنری کشور عزیزمان می‌باشد. پیمانکار برج آزادی شرکت ماپ، مهندس محمد پورفتحی و مهندس محاسب آن شرکت «او، آروپ و همکاران» بود. آغاز عملیات ساخت ساختمان در یازدهم آبان ماه ۱۳۴۸ و پس از ۲۸ ماه در ۲۴ دی ماه ۱۳۵۰ به نام برج شهیاد به بهره‌برداری رسید و سپس توسط استاد قنبر رحیمی و غفار داور پناه سنگ‌کاری شد.
طرح بنا، برداشتی از معماری دوره باستان، اسلامی و تلفیق با معماری مدرن است و دارای ویژگی‌ها و طرح‌های بی‌نظیر بوده، به طوری که در نمای آن حدود ۲۵۰۰ قطعه سنگ با نزدیک به ۱۵۰۰۰ شکل متفاوت با سطوح پیچیده و قوس‌دار به کار رفته، سنگ‌هایی که به کمک الگوهای مخصوص از قطعات بزرگ که گاهی طول آنها به ۶ متر می‌رسد، تراشیده شده است که تا ۴۰ سانتی‌متر ضخامت دارد و از آن به عنوان قالب دائمی بتن استفاده شده است.
استخوان‌بندی اصلی این بنا از بتن مسطح است. سنگ‌های ضخیم و سفید معدن جورقان (اصفهان) آن را می‌پوشاند، کارهای اصلی سنگ از استخراج تا نصب به عهده سنگ‌کاران باذوق کشورمان بوده است. درهای ورودی اصلی از انواع سنگ گرانیت همدان، سنگ خارا ساخته شده و حدود ۷ تن وزن دارد و همچنین سنگ‌های کف و آب‌نما و... از کردستان استخراج شده که نشان‌دهنده غنای معادن ایران است.

 

معمار هتل استقلال
بیش از ۵۰ سال از ساخت هتل هیلتون که در سال‌های بعد از انقلاب هتل استقلال نامیده شد، می‌گذرد این بنا به‌دست معماری به نام «حیدرقلی‌خان غیایی شاملو» ساخته شد که از معماران بنام و از پیشگامان معماری نوین ایران است.
وی در سال ۱۳۰۱ در تهران دیده به جهان گشود، در سال ۱۹۴۷م از دانشگاه تهران در رشته معماری فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۹۵۲م گواهی (DPLG) خود را از مدرسه هنرهای زیبای پاریس (بوزار) دریافت کرد.

 

سابقه حرفه‌ای
غیایی در سال ۱۹۵۳م دفتر معماری خود را در تهران تاسیس کرد و در خلال این سال‌ها پروژه‌های خصوصی فراوانی را به انجام رساند که منجر به انتخاب وی برای طراحی ساختمان مجلس سنای ایران شد. او در سال ۱۹۷۴م به عنوان معمار سلطنتی و مشاور معماری شاه ایران برگزیده شد و به عنوان استاد در دانشگاه تهران به تدریس معماری پرداخت و چندین نسل از معماران را آموزش داد.
پس از انقلاب اسلامی به فرانسه مهاجرت کرد و چند سال بعد دفتر معماری جدیدی به همراه فرزندان خود در سانفرانسیسکو برپا کرد. وی در ۱۵ شهریور سال ۱۳۶۴ در ویلای خانوادگی خود در آنتیب در جنوب فرانسه درگذشت.
برخی از آثار معماری او عبارتند از: ساختمان مجلس سنای تهران، ایستگاه راه‌آهن مشهد، ایستگاه راه‌آهن تبریز، سینمای مولن روژ، هتل کارلتون تهران، کاخ فرح‌آباد، بیمارستان مشهد، بیمارستان لویزان، خانه‌ایران در پاریس و بیش از ۳۰ ویلای شخصی.
هتل پارسیان استقلال (رویال هیلتون سابق) تهران بزرگترین هتل بین‌المللی پنج ستاره ایران در شمال تهران است. هتل استقلال در جنوب اراضی محمودیه شمیران (تقاطع بزرگراه مدرس و خیابان ولی‌عصر) قرار دارد.

 

معمار ساختمان وزارت دارایی و بانک ملی
استاد محسن فروغی طراح و معمار بسیاری از بناهای معاصر است ساختمان وزارت دارایی و بنای قدیمی بانک ملی دو نمونه از آثار ماندگار او هستند. به این بهانه سری به زندگی و آثار او می‌زنیم:
محسن فروغی معمار ایرانی، استاد معماری و رییس سابق دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران است. وی فرزند محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) ادیب و سیاست‌مدار ایرانی است. او در سال ۱۳۱۶ از مدرسه عالی هنرهای زیبای پاریس با مدرک درجه یک فارغ‌التحصیل شد و همان سال به ایران بازگشت و در زمره نخستین معماران معاصر ایرانی به استخدام دولت درآمد.
وی به همراه آندره گدار، ماکسیم سیرو و رولاند دابرول از بنیانگذاران و استادان دانشکده معماری دانشگاه تهران و پس از آندره‌گدار دومین رییس‌دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بوده است که پس از وی مدت ۱۵ سال ریاست دانشکده را برعهده داشت.
از مهم‌ترین آثار او می‌توان به دانشکده حقوق دانشگاه تهران (با همکاری ماکسیم سیرو)، ساختمان وزارت دارایی، آرامگاه سعدی (با همکاری علی صادقی)، کاخ نیاوران و همچنین شعب بانک ملی در شهرهای شیراز، اصفهان، تبریز و بازار تهران اشاره کرد. بسیاری از این آثار، ازجمله ساختمان‌های دانشگاه تهران و آرامگاه سعدی امروزه جزو میراث فرهنگی کشور شناخته می‌شود. اگرچه نگاه فروغی به معماری نگاهی مدرن بود اما وی با اصول و عناصر معماری سنتی چون ایوان و کاشی‌کاری و... به خوبی آشنایی داشت. این شیوه طراحی به خوبی در ساختمان بانک ملی که تضادی بین مصالح نوین و طراحی داخلی و نمای سنتی است، خود نمایی می‌کند.


چاپ