بازیافت زباله

زباله؛ صنعت کثیف، اما سود آور

پرستو بیرانوند - گروه گزارش: اگر قانون نسبیت انیشتین را می‌توانستیم به وجود زباله‌ها تعمیم دهیم یا خود انیشتین بود تا در این حوزه صحبتی کند، می‌توانست برایمان اثبات کند که زباله‌ها همچون انرژی هیچ گاه از بین نخواهند نرفت و برای همیشه در طبیعت می‌مانند.

در خیابان‌ها، پارک‌ها، کوچه‌ها، ادارات و ترمینال‌ها شاهد سطل‌های زباله‌ای هستیم که هر کدام برای زباله‌هایی خاص در نظر گرفته شده است. بازیافت به آماده‌سازی مواد برای بهره‌بری دوباره گفته می‌شود. موادی که معمولا بازیافت‌پذیر هستند عبارتند از آهن آلات، قراضه آهن، پلاستیک، شیشه، کاغذ، مقوا و برخی مواد شیمیایی آشغال که به کود کمپوست تبدیل می‌شود. بازیافت از هرز رفتن منابع سودمند و سرمایه‌های ملی جلوگیری می‌کند و مصرف موادخام و مصرف انرژی را کاهش می‌دهد. با این کار تولید گازهای گلخانه‌ای نیز کاهش می‌یابد. بازیافت مهم‌ترین مفهوم در مدیریت پسماند است.
سودآوری از صنعت بازیافت
صنعت بازیافت می‌تواند صنعتی پرسود باشد و در عین حال روند رو به نابودی طبیعت را به کندی کشاند. این صنعت با سرعت زیادی به یک صنعت سودده و پردرآمد تبدیل می‌شود. راه‌های مختلفی برای کسب درآمد از طریق بازیافت مواد وجود دارد؛ از راه‌های بسیار ساده در منازل مسکونی می‌توان آغاز کرد و تا راه‌هایی که در سیاست‌های کلانی که توسط شهرداری و دولت اجرایی می‌شود، ادامه داد. کاهش مساحت جنگل‌های کشور به بهانه تولید چوب و کاغذ در سال‌های اخیر موجب نگرانی مسئولان محیط‌زیست شده است که می‌تواند علاوه بر افزایش آلودگی هوا در کاهش اشتغال نیز موثر باشد، اما با توسعه صنعت بازیافت می‌توان علاوه بر حفظ منابع طبیعی کشور، اشتغال در این بخش را نیز گسترش داد. با توجه به کمبود برخی منابع بسیاری از تولیدات مثل کاغذ و پلاستیک نیاز به صرف هزینه زیاد و انرژی دارد. به عنوان مثال برای تولید کاغذ باید مقدار زیادی از درختان را قطع کرد که با توجه به شرایط محیط‌زیست و جنگل‌های کشور این کار غیرمعقول است. می‌توان با تفکیک ساده زباله‌ها در گوشه‌ای از خانه مثلا پارکینگ منزل یا انبار خانه برای نگهداری و فروش مواد بازیافتی اقدام کرد. جعبه‌های کاغذی و کارتن‌ها، فلزات و قوطی‌های فلزی، روزنامه‌ها و کاغذهای باطل شده، مواد پلاستیکی و بسیاری دیگر که در اطراف ما وجود دارد، قابل بازیافت است.
فلزات کهنه و قابل بازیافت به دو دسته بزرگ تقسیم می‌شوند، فلزات باترکیب آهن، فلزات بدون ترکیب آهن. گروه اول شامل فلزاتی می‌شوند که در ترکیب اصلی آنها، آهن به کار رفته باشد. مانند آهن و فولاد. این گروه در جاهایی مانند: بدنه ماشین‌های کهنه، ابزارهای خانگی، فلزاتی که در ساختار و اسکلت ساختمان کاربرد دارند، ریل‌های راه آهن و... به کار می‌روند. در کشور ما این دسته از فلزات نیز مورد توجه قرار گرفته و در صنعت نقش مهمی دارد. گروه دوم فلزاتی را شامل می‌شود که در ترکیب اصلی آنها آهن وجود ندارد. برای مثال می‌توان آلومینیوم را نام برد که از آن فویل‌ها و قوطی‌های کنسرو می‌سازند. فلزات بدون آهن دیگری هم وجود دارند، مانند: مس، سرب، روی، نیکل، تیتانیوم، کروم، کبالت و... که نحوه بازیافت آنها در ادامه مورد بررسی قرار می‌گیرد. تعداد این نوع فلزات از فلزات دارای آهن کمتر است. در هر سال در سراسر جهان میلیون‌ها تن از این فلزات کهنه در کوره‌ها ذوب و ناخالصی‌های آنها جدا می‌شوند و توسط افراد متخصص قالب‌گیری و ریخته‌گری می‌شود و به اشکال مختلفی درمی‌آید.
رایانه‌های دست دوم و گوشی‌های موبایل از کار افتاده و قطعات الکترونیکی نیز از مواد قابل بازیافت است.
کاغذها و مقواها، جعبه‌های کارتنی و مواد پلاستیکی هر کدام باید جداگانه دسته‌بندی شوند. فلزات و مواد فلزی باید تفکیک شده و به صورت جداگانه دسته بندی شوند. مثلا؛ قوطی‌های آلومینیومی، آهن‌آلات و سیم‌های مسی را باید از هم جدا کنید و سپس دسته‌بندی کنید. گوشی‌های موبایل و رایانه‌های ضایعاتی باید باز شده و قطعات الکترونیکی، قطعات پلاستیکی و قطعات فلزی آنها جدا و تفکیک شود. نایب کامیار فیلسوفی، رئیس هیات‌مدیره صنایع بازیافت ایران گفت: در صورت بازیافت زباله‌ها، روزانه حدود ۶ میلیارد تومان درآمد حاصل می‌شود. وی در حاشیه همایش صنعت بازیافت با اشاره به این که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از مجموع زباله‌های تولیدی کشور بازیافت می‌شود، افزود: روزانه حدود ۵۰ میلیون کیلوگرم، معادل یک میلیارد تومان زباله دفن می‌شود که در صورت تفکیک و بازیافت درآمد زیادی به همراه دارد. وی با بیان این که یک بطری نوشابه خانواده حداقل ۱۵تومان قیمت دارد، تصریح کرد: در منازل باید ۳ کیسه برای تفکیک زباله‌های خشک، عمومی و عفونی در نظر گرفته شود.
فیلسوفی با تاکید بر این که باید در کنار هر واحد فاضلاب یک واحد بازیافت خشک وجود داشته باشد، ادامه داد: اگر در هر خیابانی یک واحد دریافت زباله خشک داشته باشیم از هدررفت مقادیر بسیار زیادی از سرمایه‌های ملی جلوگیری می‌شود. نایب رئیس هیات مدیره صنایع بازیافت ایران با اشاره به این که فرهنگ‌سازی تنها راه ترغیب مردم برای توجه به موضوع بازیافت نیست، گفت: در کنار آن خرید زباله‌ها به صورت منظم، مردم را به تفکیک زباله‌ها تشویق می‌کند. وی افزود: جمع‌آوری زباله‌های تفکیک پذیر و قابل بازیافت به روش کنونی چهره شهر را زشت کرده که بهتر است برای خریداری آنها برنامه‌ریزی شود. فیلسوفی اظهارکرد: یکی از مشکلات این طرح‌ها دخیل نشدن صنعتگران است. وی با بیان این که سرطان زا بودن استفاده از ظروف یک بار مصرف برای مواد داغ نظریه علمی است که هنوز به اثبات نرسیده است، افزود: استفاده از مواد با پایه گیاهی تا حدودی غیربهداشتی است و تعهدی در قبال آن نیست. فیلسوفی یادآور شد: تولید ظروف یک بار مصرف برای استفاده مواد سرد مشکلی ندارد.

بازیافت در ایران و جهان
شهرداری تهران طی دوره‌هایی اقدام به در اختیار گذاشتن سطل‌های تفکیک زباله به صورت رایگان برای شهروندان کرد. این نوع طرح‌های مثبت برای تفکیک زباله‌ها در گام اول است. سرچشمه مواد بازیافتی یا به عبارتی بازیافتنی‌ها، بیشتر خانه‌ها و صنایع هستند. برای آسان‌تر کردن کار بازیافت معمولا دو نوع جداسازی مواد صورت می‌گیرد که «تفکیک در مبدأ» و «تفکیک در مقصد» نام دارند. تفکیک در مبدأ در سطح شهر و خیابان‌ها و فروشگاه‌ها از طریق سبدها و سطل‌های جداسازی مواد انجام می‌شود ولی برای تفکیک در مقصد مکان ویژه‌ای به نام مرکز بازیافت مواد در نظر گرفته شده است. در مرکز بازیافت مواد بازیافتی و غیر قابل بازیابی دسته‌بندی می‌شوند. بسیاری از فروشگاه‌ها و کارخانه‌های بزرگ مواد زاید مانند قوطی‌های کنسرو، بطری‌های شیشه‌ای و روزنامه‌های باطله را به منظور بازیافت از مشتری بازخرید می‌کنند.
شاید هنوز این صنعت در کشور ما آنچنان که باید شناخته شده نیست. معمولا کشورهای صنعتی دارای بالاترین نرخ در تولید زباله هستند؛ چرا که تولید و مصرف کالا در این کشورها بالاست اما نکته اساسی که از شاخصه‌های توسعه نیز هست درصد بازیافت و فرهنگ مدیریت زباله است در جداول زیر بر اساس آمارهای سازمان ملل بیشترین تولیدکنندگان زباله و موفق‌ترین بازیافت کنندگان زباله طبقه‌بندی شده‌اند اما در این میان طبق گفته‌های محمدجواد محمدی‌زاده معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست سابق در دولت دهم ایران سرانه تولید زباله در ایران حدود ۷۵۰ گرم است که رقم بالایی است. آمار وزنی تولید زباله در ایران ۴۵ هزار تن در روز است که فقط ۷درصد تفکیک از مبدا می‌شود. با استناد به گفته‌های او ایران در مقام بالایی در تولید زباله قرار می‌گیرد در حالی که در بازیافت آن مقام چندان مهمی نداریم. این یعنی انباشت زباله در محیط‌زیست که متاسفانه با کمی دقت می‌توان نشانه‌های آن را در طبیعت ایران بسیار دید.


چاپ