کره شمالی و رویکرد اقتصاد خودکفا

چندی پیش روزنامه «شوسان شینبو» که ارگان خبری اتحادیه کره‌ای‌های ساکن ژاپن است و به عنوان یک گروه نزدیک به کره‌شمالی شناخته می‌شود، از روزنامه «پیونگ یانگ» مقاله‌ای با این مضمون منتشر کرد که «ما (کره‌شمالی) تحریم‌ها را زیرپا خواهیم گذاشت و در کوتاه‌ترین زمان ممکن سطح زندگی مردم را بهبود می‌بخشیم. منافع ملی ما در گرو مدیریت اقتصادی بومی است.

 بکارگیری روش مدیریت اقتصاد بومی بر اقتصاد خودکفایی ملی استوار است که توانمندی و ظرفیت آن در طول تاریخ به اثبات رسیده است.» به این ترتیب این روزنامه تصویری از تلاش‌های کره‌شمالی برای یافتن روش‌های جلوگیری از تاثیر تحریم‌های خارجی بر اقتصاد این کشور، متنوع‌سازی روابط خارجی، تکیه بر تولید داخلی در زمینه مواد اولیه، تولید و نصب و... ارائه داد که جملگی در جهت تقویت توان داخلی و تحقق پایه‌های اقتصاد خودکفاست؛ امری که از دید برخی آگاهان به مسائل این کشور جنبه‌های اعلانی و شعاری آن بیش از جنبه‌های اعمالی است.
 از منظر این آگاهان، «کیم جونگ اون» رهبر جوان پیونگ‌یانگ اکنون قدم در مسیری گذاشته که پدر و پدربزرگ وی طی کردند؛ مسیری که درنظر گرفته شده تا در نهایت به خلق چهره‌ای افسانه‌ای از کره‌شمالی بینجامد.
 اما این سوال مطرح است که چرا پس از سال‌ها تحریم، اندیشه اقتصاد خودکفا به ذهن حاکمان کره‌شمالی خطور کرده است؟ جواب این سوال را می‌توان در قلمرو همسایه جنوبی جست.
در کره‌جنوبی اقتصاد خودکفا به معنی ساختار یا سیاست‌های اقتصاد خودبسنده با هدف «برطرف کردن نیاز به واردات» یا به معنای دیگر «سیاست خودبسندگی ملی و وابسته نبودن به واردات یا کمک‌های اقتصادی» است.
 پس از پایان جنگ جهانی دوم و رهایی کره‌جنوبی از بند استعمار ژاپن، «سونگ ری» نخستین رییس‌جمهوری کره‌جنوبی با تکیه بر شعار بازسازی کشور، دست به اصلاحات اقتصادی زد.
 البته جنگ دو کره مجالی برای پیشرفت اقتصادی این کشور باقی نگذاشت و پس از یک سری تحولات سیاسی، در ۱۶ می۱۹۶۱ نظامیان به وسیله کودتا قدرت را در این کشور به‌دست گرفتند. به این ترتیب برای مدتی بیش از ۲۰ سال نظامیان در ظاهر دموکراسی و آرای مردمی بر کره‌جنوبی حکومت کردند. در سال ۱۹۷۳ میلادی، «چانگ هی پارک» رهبر وقت کره‌جنوبی به منظور تثبیت حاکمیت خود و جلوگیری از شورش‌های مردمی اقداماتی را برای تحقق اقتصاد خودکفا انجام داد؛ اقداماتی که منتقدان آن را تنها در حد یک شعار می‌دانستند و اعتقاد داشتند چیزی بیش از ادامه اقتصاد وابسته دوران استعمار ژاپن و اقتصاد متکی به کمک‌های مالی دوران «سونگ من ری» نبوده است.
پایه‌ریزی صنایع بزرگ در کشور و بنا نهادن اقتصاد مبتنی بر صادرات، پیشبرد صنعتی‌سازی به منظور تحقق اقتصاد خودکفا و مدرن‌سازی ساختارهای اقتصادی و سیاست صنعتی‌سازی متمرکز بر صنایع سنگین از محورهای برنامه‌های اقتصادی کره‌جنوبی در دهه‌های گذشته بود. به این ترتیب کره‌جنوبی توانست در زمانی کوتاه به سطحی از رشد اقتصادی برسد که از آن به عنوان «اعجاز رودخانه هَن» نام می‌برند.
 اکنون رهبر جوان کره‌شمالی با نگاه به پیشرفت‌های اقتصادی همسایه جنوبی، اقتصاد خودکفا را در سیاست‌های خود جای داده است.
اما پرسش اینجا است که با توجه به تحریم‌های این کشور که امکان سرمایه‌گذاری خارجی و صادرات را به طور کامل محدود کرده، منظور سیاستگذاران کره‌شمالی از سیاست اقتصاد خودکفا چیست؟ تجربه کره‌جنوبی نشان می‌دهد که این کشور بیش از اینکه به دنبال خودکفایی اقتصادی باشد، به دنبال تحقق اقتصاد متکی به خود بوده است؛ امری که تحقق آن برای کره‌شمالی با توجه به محصور بودن دشوار به نظر می‌رسد.

سعیدرضا اتحادی - کارشناس روابط بین‌الملل


چاپ