جایگاه بازار کریپتو در بخش مالی اقتصاد ایران

کریپتو به معنی رمزپایه (رمزنگاری) بوده که اگر در کنار کلمه «ارز» قرار گیرد به «رمزارز» و اگر در کنار کلمه «دارایی» قرار گیرد به «دارایی رمزپایه»، معروف است. دقیق‌ترین و درست‌ترین واژه‌ها در این بازار Cryptoasset و Cryptocurrency هستند. بستر اجرای کریپتو، شبکه بلاک‌چین است که خود به تنهایی یک انقلاب دیجیتالی به‌شمار می‌رود.
طبقه‌بندی کریپتو
درحال‌حاضر، تعیین طبقه کریپتو در بخش مالی اقتصاد، از نظر اینکه «ارز» باشد یا یک نوع «دارایی» چالش‌برانگیز شده است. برای هر کدام یعنی ارز یا دارایی در ساختار اقتصادی کشورها، مرجع و متولی خاصی وجود دارد. اما با وجود تفاوت در اقتصادها، به‌طور غالب کریپتو را به‌عنوان دارایی یا دارایی مالی به‌حساب آورده‌اند. ازاین‌رو، اکثرا توسط کمیسیون بورس اوراق بهاردار یا بالاترین مرجع امور مالی یا سهام کشورها، پیگیری شده است. بانک‌های مرکزی نیز به خاطر ابزارهای در اختیار فقط می‌تواند جنبه پولی و ابزار پرداخت کریپتو را راهبری کند.


متولی واقعی بازار کریپتو

سؤال اصلی این است که چه مرجعی باید متولی بازار کریپتو باشد؟ بانک مرکزی یا بورس اوراق بهادار. در کره جنوبی، کمیسیون خدمات مالی، متولی بازار کریپتو است. بورس و اوراق بهادار فیلیپین نیز کریپتو را نوعی دارایی می‌داند که معاملات آن با سازکارهای بورس می‌تواند انجام شود. پارلمان جامعه اقتصادی کشورهای غرب افریقا (ECOWAS) نیز معتقد است کریپتو، ارز یا ابزار پرداخت نیست و به ماهیت دارایی آن بیشتر معتقد هستند. در اروپا نیز سازمان اوراق بهادار و بازار اروپا (ESMA) متولی رسیدگی به امور دارایی دیجیتال شده است.
در کانادا نیز کمیسیون اوراق بهادار، مرجع امور بازار کریپتو است. کمیسیون معاملات آتی کالا و کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده و همچنین خزانه‌داری امریکا بیشترین نقش را در بازار کریپتو بر عهده دارند. در امریکا، نقش بانک مرکزی بر استیبل کوین‌ها به‌ویژه دلار دیجیتال متمرکزشده است.
در ترکیه، کریپتو را پول یا ابزار پرداخت به‌شمار نمی‌آورند و نهاد قانون‌گذار اوراق بهادار ترکیه (SPK)، مسئول آن است. در امارات عربی متحده، کریپتو بیشتر تحت قوانین کالاهای اقتصادی و اوراق بهادار است اما اگر به‌عنوان ابزار پرداخت استفاده شود، مسئولیت را به بانک مرکزی داده‌اند. در سایر کشورهای منطقه مانند عراق و پاکستان، ضعیف‌ترین عملکرد مربوط به مواضع بانک مرکزی آنها بوده که با صدور بیانیه‌ای معاملات و استفاده از ارزهای دیجیتال را ممنوع اعلام کرد‌ه‌اند. ایران نیز در این بلاتکلیفی، ظاهرا همه نقش را به بانک مرکزی داده و جایگاهی برای بورس اوراق بهادار قائل نشده است.


بازار کریپتو ایران

هم‌اکنون در کشور بیش از ۳۰ صرافی خودخوانده در حوزه ارز دیجیتال فعالیت می‌کنند که دارای پلتفرم معاملاتی هستند و هر روز هم بر تعداد آنها اضافه می‌شود. بیش از ۳ هزار یا بیشتر، دفتر مشاوره و خریدوفروش در سراسر کشور وجود دارد که به سبدگردانی، کارگزاری، فروش ETFهای مشکوک و معاملات می‌پردازند که از نظر قانونی، غیرمجاز هستند و امنیت سرمایه مشتریان را هر لحظه در معرض ریسک قرار می‌دهند. بازاری که روزانه هزاران میلیارد تومان گردش مالی دارد، عملا تحت هیچ نظارتی نیست و درباره ریسک‌های احتمالی ظاهرا هیچ حساسیتی وجود ندارد.


هم‌سنجی با ایران و نقش شورای‌عالی بورس

در ایران، ۱۰۸ شرکت کارگزاری بورس داریم و حدود۷۰۰ صرافی مجاز که به علت بلاتکلیفی قانون‌گذار، از توان و تجربه و تخصص‌شان نمی‌توانند برای ارائه خدمت در این بازار نوظهور استفاده
کنند.
بهترین تعریف برای جانمایی بازار کریپتو در ایران، بازار بورس است که می‌تواند توسط کارگزاران و صرافان، ارائه خدمات را انجام دهد. بورس بین‌المللی کیش به لحاظ حضور در منطقه آف‌شور، فرامرزی بودن و سهولت مبادله، باید پذیرای بازار کریپتوی کشور باشد. راهبری و همکاری مشترک فرابورس و بورس کالا از طریق بورس بین‌المللی کیش (سهامی عام) برای مبادلات بازار ثانویه کریپتو، راهبرد مطلوبی بوده و شورای بورس نیز به‌عنوان نهاد بالادستی، مرجع رسمی آن خواهد شد. بدیهی است باید نهادهایی زیر نظر شورای بورس یا بورس بین‌المللی کیش ایجاد شود که سایر امور بازار کریپتو را برعهده گیرد.


 نتیجه‌گیری

در بخش مالی اقتصاد، شورای پول و اعتبار، شورای‌عالی بورس یا شورای‌عالی بیمه، بالاترین مرجع قانونی هستند. نهادهای مالی با توجه به کارکردها یا وظایف خود در یکی از این ۳ بخش قرار می‌گیرند. بنا به تعریف علمی و تجربیات کشورهای موفق در صنعت رمزپایه، برای تعریف جایگاه واقعی بازار کریپتو در بخش مالی اقتصاد ایران، درست‌تر است که آن را زیر نظر شورای‌عالی بورس قرار داد. به عبارتی، شورای‌عالی بورس و اوراق بهادار ایران، مرجع قانونی بازار کریپتو شناخته‌شده و از طریق بورس بین‌المللی کیش، معاملات بازار ثانویه آن ساماندهی شود. بانک مرکزی نیز از نظر اجرای قوانین پولشویی و... به جنبه‌های از بازار کریپتو می‌پردازد که به‌عنوان ابزار پرداخت مورداستفاده قرار می‌گیرد.

محمد برزنده- کارشناس پولی و بانکی


چاپ