تفاوت تولیدناخالص ملی و داخلی

در میان شاخص‌های اقتصاد کلان، تولید ناخالص داخلی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا نه‌تنها به‌عنوان مهم‌ترین شاخص عملکرد اقتصادی در تجزیه و تحلیل‌ها و ارزیابی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد، بلکه بسیاری از دیگر اقلام کلان اقتصاد محصولات جنبی محاسبه و برآورد آن به شمار می‌روند.

کل ارزش ریالی محصولات نهایی تولیدشده توسط واحدهای اقتصادی مقیم کشور در دوره زمانی معین (سالانه یا فصلی) را تولید ناخالص داخلی می‌نامند. در حساب‌های ملی ایران روش تولید (جمع ارزش‌‌افزوده‌ها) به‌عنوان روش اصلی محاسبه تولید ناخالص داخلی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

امروزه متخصصان گوناگونی در رشته‌های مختلف، به کاستی‌های تولید ناخالص داخلی (GDP) از جنبه‌های متفاوت اعتراض می‌کنند. هر یک از آنها به نحوی معتقدند GDP آنچه را که باید نمی‌سنجد و از این جهت، شاخصی نیست که بتوان به صورت کامل به آن اتکا کرد. از این رو تلاش‌هایی برای ساخت بدیل GDP انجام شده که به اختصار به نتایج برخی از آنها اشاره می‌شود. بدیل‌های GDP را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد:

۱- تعدیل‌کننده‌های GDP (شاخص‌های این گروه شامل سنجه‌های سنتی اقتصاد چون GDP یا پس‌انداز ملی می‌شوند که توسط فاکتورهای زیست‌محیطی و اجتماعی تعدیل شده‌اند.)

۲- جایگزین‌های GDP (در این گروه شاخص‌هایی معرفی می‌شوند که تلاش دارند رفاه و بهزیستی مردم را از طریق سنجش عواملی چون سطح رضایت و عوامل توسعه منابع انسانی، بهتر از GDP اندازه‌گیری کنند.)

۳-‌ مکمل‌های GDP (‌در شاخص‌های مطرح‌شده در این گروه به شیوه‌ای‌ هستند که در آن GDP مانند شاخص‌های مطرح شده در گروه نخست تعدیل نمی‌شوند؛ بلکه با اطلاعات زیست‌محیطی و اجتماعی تکمیل می‌شود.)

در این میان اصطلاح تولید ناخالص ملی نیز از اهمیت ویژه‌ای برای بررسی برخوردار است. تولید ناخالص ملی یا GNP معیاری برای محاسبه ارزش کلی تمام محصولات و خدمات نهایی در مدت‌‌‌زمان معین به وسیله ابزار‌های تولید ساکنان یک کشور است. محاسبه تولید ناخالص ملی یا GNP به سه روش انجام می‌شود: روش تولید یا ارزش افزوده، روش مخارج یا هزینه و در نهایت روش درآمد (محاسبه براساس میزان درآمد).

برای محاسبه تولید ناخالص ملی به روش ارزش افزوده باید بدانیم مجموع ارزش کالاها و خدمات نهایی، با مجموع ارزش افزوده مراحل مختلف تولید برابر است. از طرف دیگر هر یک از کالاها و خدمات تولید شده در جامعه، متعلق به یکی از بخش‌های اقتصادی آن جامعه است. بنابراین در محاسبه تولید ناخالص ملی به روش ارزش افزوده، به جای محاسبه ارزش افزوده تک‌تک کالاها و خدمات می‌توان ارزش‌ افزوده بخش‌های مختلف اقتصادی را در طول سال محاسبه کرده و با هم جمع کرد.

محاسبه تولید ناخالص ملی به روش ارزش افزوده گرچه در ظاهر ساده است اما در عمل به علت حجم زیاد کار در بسیاری از موضوعات مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. از این رو، به منظور سادگی در محاسبه شاخص‌های اقتصاد کلان، براساس اصل تساوی تولید ناخالص ملی و مخارج کل در جریان مدول، به جای محاسبه تولید ناخالص ملی به روش ارزش افزوده، از روش مخارج استفاده می‌کند. در این روش کل مخارج صرف شده روی کالاها و خدمات نهایی که توسط خانوارها بنگاه‌ها دولت و خریداران خارجی انجام می‌شود محاسبه می‌شود.

موضوع تفاوت تولید ناخالص داخلی (GDP) با تولید ناخالص ملی (GNP)، یکی از مهم‌ترین بحث‌ها در زمینه تولید ناخالص داخلی است. بنابراین در ادامه به تشریح تفاوت‌های این دو مفهوم می‌پردازیم:

تولید ناخالص داخلی (GDP) برابر است با ارزش تمام کالاها و خدمات تولید شده در مرزهای یک کشور، توسط افراد ساکن آن (افراد تبعه یا غیرتبعه) است.

تولید ناخالص ملی (GNP) برابر است با ارزش تمام کالاها و خدمات تولید شده در مرزهای یک کشور توسط واحدهای داخلی (حذف افراد غیرتبعه) است.

در‌واقع ارزش افزوده تولید شده توسط عوامل و بخش‌های مختلف اقتصادی یک ملت، برای یک دوره زمانی (مثلا یک ساله)، بیانگر تولید ناخالص ملی آن کشور است. بنابراین تولید ناخالص ملی، ارزش مجموع کالاهای تولیدی و خدمات نهایی، که توسط یک نظام اقتصادی در سراسر دنیا و در یک سال معین تولید شده است را بیان می‌کند. عدد GDP و GNP برای یک اقتصاد مشخص اختلاف جزئی با هم دارند ضمن آنکه استفاده از عدد GDP به‌عنوان شاخص توسعه اقتصادی معمول‌تر است.

تولید ناخالص داخلی شامل تمام کالاها و خدماتی است که توسط تمام مردم و شرکت‌های یک کشور تولید می‌شود. این نوع تولید، بهترین روش برای سنجش میزان رشد یا رکود اقتصاد یک کشور شناخته شده است و به همین دلیل ارقام مرتبط با تولید ناخالص داخلی همواره از اهمیت زیادی برخوردار است.

ملیکا انصاری-روزنامه‌نگار


چاپ