سیاست‌خارجی عامل نوسان نرخ ارز

بازار نفت یکی از اصلی‌ترین بازارهای جهانی است که به طور معمول در رابطه با دیگر بازارها، پیشرو محسوب می‌شود.

به عبارت دیگر، تغییرات نفت موجب تحول در دیگر بازارها از جمله ارز می‌شود و عکس این موضوع صادق نیست. به معنای دقیق‌تر، نوسان نرخ ارز یا مواردی دیگر، نمی‌تواند بر نرخ جهانی نفت تاثیری داشته باشد اما تحولات نرخ نفت همواره کنترل‌کننده ارزش ارز یا دیگر مسائل مرتبط بازارهای اقتصادی در جهان است که این مسئله اهمیت بررسی تحولات نفت را دوچندان می‌کند.

اما این رابطه در سایر کشور‌های جهان حاکم است و در ایران بنا به شرایطی متفاوت، این معادلات را نمی‌توان پایه معاملات اقتصادی و نرخ‌گذاری‌ها دانست. در اصل نوسانات شدید نرخ ارز در ایران را می‌توان مستقل از قیمت جهانی نفت توصیف کرد و به عقیده من و بنا بر شواهد عینی، افزایش نرخ ارز در کشور رابطه مستقیم و تنگاتنگی با کاهش قیمت نفت در جهان ندارد.

 رابطه قیمت جهانی نفت و ارزش ارز در سایر کشور‌ها می‌تواند محکم‌‌تر بوده و بنا بر تعاملات اقتصادی، به‌راحتی تحلیل هم‌بستگی این دو بازار را ارائه داد اما در ایران شرایط متفاوت‌تری حکمفرماست. می‌توان سهم اعظمی از تغییرات نرخ ارز را ناشی از نوسانات نرخ نفت اظهار کرد اما در ایران چنین چیزی صحت نداشته و تنها درصد کمی از نرخ ارز در کشور ما وابسته به نرخ جهانی نفت است.

 لازم به توجه است تغییرات نرخ نفت سالانه حدود زیر ۱۰ درصد است اما در سال گذشته نرخ ارز در کشور میزانی افزون‌بر ۱۰۰ درصد نوسان داشت. این اتفاق بیانگر استقلال نوسان ارز در ایران از نرخ جهانی نفت است. از دلایل افت ارزش واحد پول کشور و افزایش نرخ ارز را می‌توان مسائل سیاسی برشمرد.

تحریم صادرات نفت خام، بلوکه شدن منابع مالی ارزی و همچنین محدودیت مراودات مالی بانک‌های ایران از جمله موارد و مسائل سیاسی هستند که باعث افزایش نرخ ارز و دلار در کشور شده‌اند. همچنین تاثیر کرونا بر شاخص‌های مالی جهانی و آثار مخرب آن بر اقتصاد کشور را نباید انکار کرد. به عبارتی، تحریم‌های صادراتی (‌نه‌تنها نفت خام بلکه کالاهای غیرنفتی) و محدودیت تعاملات بانکی بین‌المللی، دست دولت را از منابع ارزی خود کوتاه کرده و ضربه‌ مهمی به درآمدها و منابع ارزی در دسترس ایران وارد شد.

بنا بر دلایل یادشده نیز با کاهش ارزش واحد پولی ایران، نرخ ارز‌های جهانی در کشور افزایش چشمگیر یافته است. نوسانات نرخ طلا را نیز مانند ارز (دلار) وابسته به عواملی جدای از ارزش جهانی نفت معرفی کرد؛ بنا بر عقیده کارشناسان اقتصاد، می‌توان گفت ایران جزو معدود کشورهایی است که طی چند سال اخیر به‌ویژه در سال ۹۹ بیشترین نوسانات نرخ ارز را تجربه کرده و به صورت کلی نمی‌توان در کشور ما رابطه نرخ نفت جهانی با ارز را مانند سایر کشورها تنگاتنگ دانست.

غیر از نرخ ارز، نرخ طلا نیز به غیر از ارزش جهانی هر انس طلا، بر حسب معادلات بین‌المللی با نرخ جهانی نفت خام رابطه نزدیکی دارد اما در کشور ما نیز مانند ارز و دلار، باز هم ردپای سیاست (‌تحریم‌ها) بر نوسانات طلا پررنگ‌تر از نرخ جهانی نفت خام است. در سال جدید نیز انتظار می‌رود با ساماندهی به روابط ‌بین‌المللی و سیاست خارجه به ثبات نسبی در بازار ارز و همچنین اقتصاد کشور دست پیدا کنیم.

عباس آرگون/ عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران

 


چاپ