۵ واقعیت درباره تجارت جهانی

تجارت بین‌المللی هرگز امر آسانی نبوده و واقعیت این است که تجارت جهانی به‌خوبی درک نشده است.

امروزه مصرف‌کنندگان می‌توانند به درگاه‌های اینترنتی مانند e-Bay مراجعه و به‌راحتی محصولی را از کشور دیگری انتخاب کنند، پول بپردازند و منتظر دریافت کالا باشند. این امر اغلب امری فوری برای خدمات‌رسانی به شمار می رود. با این حال، هنگامی که رهبران جهان درباره تجارت آزاد یا محدودیت‌ها و تعرفه‌ها بحث می‌کنند، به نظر می‌رسد در ۱۰۰ سال گذشته هیچ تغییری در تجارت بین‌الملل رخ نداده است چراکه بحث هنوز بر سر تعرفه‌ها است و تصور بر این است که تجارت به معنی صادرات محصولی است که در یک کارخانه تولید و از یک کشور به کشور دیگر مبادله می‌شود.

در حقیقت، تجارت دارای فرآیند بسیار پیچیده‌تری در پس خرید از طریق e-Bay یا هر معامله مرزی دیگر است. در این فرآیند خرید از سوی مصرف‌کننده، توزیع‌کننده و فروشنده کالا موجب ایجاد فعالیت‌های خرد اقتصادی می‌شود.

این نوشتار قصد دارد تا حقایق و چشم‌اندازهای جدیدی را درباره تجارت ارائه دهد تا جریان تجارت مدرن را مورد واکاوی قرار داده و معنای آنها را برای سیاست تجاری بیان کند. ملاحظات قابل توجه درباره تجارت جهانی امروز در ذیل بررسی شده است.

 ۱. بیش از هر زمان دیگری کالاها و خدمات مورد معامله قرار گرفته‌اند. از سال ۱۹۸۳ صادرات کالاهای جهانی به طرز چشمگیری از ۱.۸ تریلیون دلار به ۱۸.۴ تریلیون دلار افزایش یافته است. علاوه‌بر این، ۵.۹ تریلیون دلار خدمات تجاری موجود است؛ اگرچه برخی معتقدند این رقم یک تخمین جدی نیست. با درنظر گرفتن تجارت به‌عنوان واردات و صادرات، بنابراین به طور متوسط، در سطح جهان، ۷۰۰۰ دلار برای هر نفر در سال فرصت تجارت وجود دارد. تولید ناخالص داخلی جهانی نیز در کنار تجارت جهانی افزایش یافته است.

۲. کشورهای بیشتری امروزه در امر تجارت جهانی فعال بوده و سهم صادرات از آسیا به طرز چشمگیری افزایش یافته است. با استناد به داده‌های تجاری ایالات متحده می‌توان اظهار کرد که تجارت کل بین ۲ کشور از ۵ میلیارد دلار در سال ۱۹۸۰ به ۶۶۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۸ افزایش یافته است. نمونه‌های دیگری نیز در این زمینه وجود دارد؛ کره جنوبی اکنون یکی از ۱۰ صادرکننده برتر جهان است و سهم هند از تجارت خدمات جهانی از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۸ به میزان ۷برابر افزایش یافته است. حتی در مناطق دیگر دنیا، برخی از کشورها از رشد قابل‌توجهی در امر تجارت برخوردار بوده‌اند، به طور مثال، تجارت بین ایالات متحده و مکزیک از دهه ۹۰ میلادی به بعد ۳ برابر شده و مانند سال ۲۰۰۴ بین کشورهای لهستان و کشورهای اتحادیه اروپا نیز رشد صعودی به چشم می‌خورد. در همین حال، کشورهای توسعه‌یافته در صورتی که سهم آنها از تجارت جهانی نیز کاهش یابد، همچنان از رشد تجارت برخوردار هستند. بدیهی است افزایش تجارت در برخی کشورها هنوز هم به عنوان چالشی باقی مانده است.

 ۳. تجارت از فروش کالاهای تمام‌شده فراتر رفته و تجارت قطعات منفصله حرف نخست را می‌زند. یک اتومبیل به طور معمول دارای ۳۰ هزار قطعه است و نیمی از قطعات خودرویی که در انگلیس تولید می‌شوند نیز وارداتی است. این واردات شامل کالاهایی مانند صندلی‌های اتومبیل و خدماتی مانند سیستم‌های پایلوت و... است. اتومبیل احتمالا در کنار سایر خدمات مانند گارانتی و سرویس در سطح بین‌المللی نیز عرضه می‌شود. شرکت‌های تامین‌کننده قطعات می‌توانند به اندازه سازندگان خودروهای دارای برند برای اقتصاد جهانی قابل‌توجه باشند.

۴- قوانین و مقررات بیشتری در مقایسه با گذشته درباره تجارت حاکم است. تشکیل سازمان تجارت جهانی در سال ۱۹۹۵ میلادی، حقوق بین‌المللی تجارت را فراتر از صرف تعرفه کالا؛ به مقررات، خدمات و مالکیت معنوی/فکری گسترش داد. به دنبال این رشد بی‌سابقه، افزایش قابل‌توجهی در انعقاد توافقنامه‌های تجارت آزاد بین دو یا چند کشور که شامل طیف گسترده‌ای از موضوعات بود، مشاهده شد. این توافقنامه‌ها تعرفه‌های مرزی را دربر می‌گیرد اما شامل نیازهای مربوط به مقررات داخلی نیز می‌شود. در داخل کشور‌ها نیز شاهد افزایش مقررات مربوط به عرضه کالاها و خدمات به‌ویژه در کشورهای پیشرفته هستیم که غالبا از نهادهای تنظیم‌کننده استاندارد بین‌المللی استفاده می‌کنند. بنابراین امروزه حجم تجارت افزایش بی‌شائبه داشته اما تجارت در قیاس با تجارت آزاد تنظیم شده است.

 ۵. توافقنامه‌های تجاری و تفکراتی که درباره آنها وجود دارد امروزه منسوخ شده‌اند. اکنون بیش از ۲۵ سال از راه‌اندازی درگاه اینترنتی جهانی به نام e-Bay می‌گذرد و هنوز هیچ قانون جهانی برای تجارت الکترونیکی وضع نشده است. تنها توافقنامه تجاری بین‌المللی موجود در این باره برای فناوری اطلاعات طراحی شده که سال‌ها پیش به‌روز شده است. جالب توجه اینکه این قبیل توافقنامه‌ها شامل سرویس‌هایی مانند موتورهای جست‌وجو، رسانه‌های اجتماعی و فروشگاه‌های برنامه نیست. در پشت این قوانین منسوخ، رد پای چارچوب‌های مشترک مفهومی در بین جامعه سیاست‌گذاری مستتر است.

در نتیجه، تفکرات منسوخ منافع تجارت جهانی را تهدید می‌کند. در‌حالی‌که تجارت رو به رشد بوده، نگرانی در بسیاری از کشورها از سیاستمداران و افکار عمومی باعث شده است که سقوط کارخانه‌های بزرگ به معنای از دست دادن کشورهای آنها باشد. ما در معرض از دست دادن مزایای تجارت هستیم زیرا افراد کمی می‌توانند آنها را به طور رضایتبخشی توضیح دهند. وقت آن است که درک از حقوق و قوانین تجارت و به‌ویژه تجارت بین‌الملل به‌روز‌تر شود.

اسماعیل شاهسوندی-کارشناس حقوق تجارت بین‌الملل


چاپ