موانع تولید در کشور و نقش ۳ قوه

امسال را رهبر معظم انقلاب به‌عنوان «تولید، پشتیبانی‌ها و مانع‌زدایی‌ها» نام‌گذاری کردند.

این نام‌گذاری خود نشان‌دهنده اهمیت مسئله تولید در کشور و همچنین باور به وجود موانعی بر سر راه تولید در ایران است. به همین دلیل شاید نخستین پرسشی که در این باره مطرح باشد این است که موانع تولید در ایران چه چیزهایی است و این موانع را چگونه می‌توانند حل کنند؟

بخش مهمی از موانع تولید ایران ناشی از عملکرد و سیاست‌گذاری‌های اشتباه دستگاه‌های حاکمیتی است. درواقع ۳ قوه اصلی کشور به هر دلیل با تصمیماتی که اتخاذ کردند موانعی را مقابل تولید قرار دادند. به همین دلیل حتی پیش از اعمال تحریم‌ها هم بارها گفته شده بود که اقتصاد ایران دچار مشکلات ساختاری است؛ یعنی ساختارهایی در اقتصاد ایران شکل گرفتند که یا دچار کج‌‌کارکردی شده‌اند یا به اهداف خود هرگز نرسیده‌اند.

از سوی دیگر، چون تولید یک مسئله حساس در کشور است رویه‌هایی که دستگاه حاکم در مقابل آن قرار می‌دهد بسیار تعیین‌کننده است. بارها گفته شده باید در ایران هزینه فعالیت‌های سوداگرانه و نامولد را بالا برد. از این طریق دولت می‌تواند درآمدزایی بیشتری داشته باشد و بودجه جاری خود را هرچه بیشتر از وابستگی به نفت دور کند. علاوه‌بر این، وقتی هزینه فعالیت‌های سوداگرانه افزایش یابد دیگر آنها مزیت اقتصادی خود را از دست می‌دهند. به این ترتیب کسانی که قصد کسب سود دارند متوجه خواهند شد که از این طریق نه‌تنها به سودهای هنگفت دست پیدا نخواهند کرد بلکه باید هزینه‌هایی را با عنوان مالیات بپردازند. همین امر هم می‌تواند انگیزه‌های تولید در ایران را افزایش دهد و جذب سرمایه‌گذاری مولد را بالا ببرد.

به طور قطع‌ مشکلات داخلی دلیل اصلی مشکلات تولید هستند اما نباید فراموش کنیم از مهم‌ترین موانع مقابل کل اقتصاد کشور و به دنبال آن تولید، نظام تحریم علیه کشور است. تحریم‌ها اقتصاد ایران را در انزوا قرار می‌دهند و از ورود کالا و خدمات ایرانی به بازارهای دیگر جلوگیری می‌کنند. همچنین با تضعیف ارزش پول ملی سبب می‌شوند واردات کالاهای واسطه‌ای مرتبط با تولید هم گران‌تر شده و درنتیجه تولید در ایران دچار تورم شود. با این روند در عمل تولیدات ایرانی توان رقابتی کمتری در مقابل تولیدات دیگر کشورها خواهند داشت و همین نیز از بهبود و افزایش تولید در کشور جلوگیری می‌کند. به همین دلیل گرچه تمرکز اقتصاددانان و کارشناسان ایرانی بیشتر بر موانع داخلی است اما نمی‌توان منکر اثر تحریم‌ها بر کل اقتصاد کشور شد و این مانع را هم نادیده گرفت. به همین دلیل از نظر صرفا اقتصادی هر اتفاقی که بتواند از حجم و شدت تحریم‌ها بر کشور بکاهد و فضا را برای تولید بازتر کند به طور قطع‌ به سود اقتصاد و مصداق مانع‌زدایی از تولید محسوب خواهد شد.

متاسفانه این نگاه در بخشی از قوه مجریه شکل گرفت که گویا تنها مانع‌زدایی از تولید مذاکره و دیپلماسی است.

 نمی‌توان منکر این مسئله شد که رفع تحریم‌ها چقدر می‌تواند به سود تولید باشد اما باید توجه داشت که حمایت از تولید از لایه‌های مختلفی تشکیل شده است. دولت چنانچه رشد و توسعه تولید در کشور را می‌خواهد باید شرایط را برای تولیدکنندگان تسهیل کرده و کاری کند که در همکاری با قوه مقننه و قضاییه تولیدکنندگان احساس امنیت بیشتری داشته باشند و در مقابل سوداگران هر دم خود را زیر نظارت نهادهای مجری ببینند. دولت باید توجه داشته باشد بدون همکاری دو قوه دیگر در عمل ‌نمی‌تواند مشکلات تولید را از بین ببرد به همین دلیل همکاری قوا در این ماجرا می‌تواند اقتصاد کشور را با سرعت بیشتری به پیش براند.

اکنون تقریبا همه مسئولان به این امر اذعان دارند که شرایط اقتصادی کشور مطلوب نیست و به همین دلیل برای رسیدن به شرایط بهتر چاره‌جویی می‌کنند.

 تولید نیازمند ظرفیت‌های بالقوه است و در کشور ما اکنون مشکل چندانی در بخش تامین نیروی انسانی ماهر و غیرماهر وجود ندارد. مسئله اصلی جذب سرمایه‌گذاری و انتقال فناوری است. برای رسیدن به شرایط مطلوب نیاز به تولید است و تولید هم نیاز به فناوری روز و سرمایه کافی دارد. با رفع این موانع اقتصاد ایران با توجه به ظرفیت‌های گسترده خالی که دارد می‌تواند به‌سرعت در مسیر توسعه قرار بگیرد.

علی قنبری - معاون اسبق وزیر جهاد کشاورزی


چاپ