کت اقتصاد هنوز بر تن بانک است

پس از هجوم مردم به‌سوی بازار سهام و سرگشتگی پس از ریزش‌های شدید بورس شاهد بودیم که بسیاری از متضررین بازار سرمایه، دارایی خود را وارد بازار ارزهای دیجیتال کرده‌اند.

 فارغ از اینکه چه حرف و حدیث‌هایی پیرامون این بازار وجود دارد، این مسئله مطرح می‌شود که آیا کماکان اقتصاد ایران بانک‌محور محسوب می‌شود؟

اهمیت این موضوع زمانی روشن می‌شود که بدانیم از زمان ظهور پدیده‌ای به‌نام بانک در ایران، ساختار اقتصادی کشورمان کاملا بانک‌محور بوده و تا همین سال گذشته و قبل از هجوم سرمایه به سمت بازار سهام کسی تصوری غیر از این نداشت.

 نباید فراموش کرد که شاید در کوتاه‌مدت مردم برای سرمایه‌گذاری در بورس و بازار ارزهای دیجیتال ترغیب شوند و تمایل بیشتری از خود نشان دهند اما در نهایت این بانک است که به‌عنوان مهم‌ترین مرجع اقتصادی در ایران به کارش ادامه خواهد داد.

درست است که در یک سال اخیر سرمایه زیادی به سمت بازار سهام رفته و البته در چند ماه گذشته بخشی از این نقدینگی روی ارزهای دیجیتال و بلاک‌چین سرمایه‌گذاری شده، اما انتظار آن می‌رود که پس از مدتی باز هم ورق به نفع بانک‌ها برگردد؛ هرچند که بسیاری معتقدند همین حالا هم برگ برنده در دست بانک‌ها است.

بازار سهام در هفته‌ها و ماه‌های اخیر نشان داده که ظرفیت مقابله و رقابت با بانک‌ها را ندارد.

بازار بیت‌کوین و سایر ارزهای دیجیتال نیز به اندازه‌ای که بتواند بانک‌ها را دچار چالش‌های جدی کند، نیست و پس از یک مدت خودبه‌خود از میدان به در خواهد شد و باز هم اقتصاد ایران می‌ماند و بانک!

اما یکی از مشکلاتی که بورس در این مدت دچارش شده که باعث شده نتواند گوی سبقت را از بانک برباید، این است که محوریت تامین مالی از این بازار در جهت تقویت تولید مصرف نشده و پشتوانه‌ای برای سوددهی به سهامداران وجود ندارد.

 در واقع بازار سرمایه در ایران محلی برای خرید و فروش سهام شده که در آن شاهد جابه‌جایی مداوم پول هستیم.

هیچ شرکتی در این بین تامین مالی نمی‌کند؛ فقط این پول سرمایه‌گذاران است که مدام دست به‌دست می‌شود. اما نکته‌ای که از همه مهم‌تر است گردش پول بین حساب‌های بانکی افراد، شرکت‌های حقیقی و حقوقی، کارگزاری‌ها و... است! همین موضوع نشانگر این است که هرچند نقش بانک در تامین مالی‌ها و پرداخت تسهیلات بانکی کمرنگ‌تر از قبل شده باشد اما در نهایت همه این پول‌ها از مجرای بانک در حال جابه‌جایی است و در واقع برنده نهایی باز هم بانک‌ها هستند.

البته شاید سپرده‌گذاری‌های بلندمدت نسبت به قبل کمتر شده باشد یا به میزانی که انتظارش می‌رفت، رشد نکرده باشد اما کماکان پرچم در دست بانکی‌هاست و بورس صرفا به‌صورت مقطعی میزبان عده‌ای از سرمایه‌گذاران خواهد بود که آن هم موجب رشد این بازار نشده است.

اقتصاد بورس‌محور اقتصادی است که شرکت‌ها در آن به‌جای تامین مالی از بانک‌ها، بازار سهام را به‌عنوان مرجع اصلی تامین مالی خود بشناسند.

اتفاقی که در بورس ما افتاده یک رشد مقطعی ناشی از هجوم سرمایه بوده و هیچ تغییر پایه‌ای و ماندگاری در اقتصاد ما رقم نخورده که با اتکا به آن بتوان گفت اقتصاد ما از بانک‌محوری فاصله گرفته است.

به بیان دیگر اصلا بانک‌ها افسار کار را از دست نداده بودند که حالا بخواهند دوباره آن را پس بگیرند. فعلا سرمایه بین بازارهای موازی می‌چرخد اما در نهایت این بانک است که مرجع اصلی تامین مالی برای شرکت‌های دولتی و غیردولتی خواهد بود. به چنین اقتصادی هم اقتصاد «بانک‌محور» گفته می‌شود و نشانه‌ای از تغییر زمین بازی هم دیده نمی‌شود که بخواهد بانک‌های ایرانی را دچار نگرانی کند!

محمد حسن‌نژاد/ نایب رئیس پیشین کمیسیون اقتصادی مجلس


چاپ