اصلاح را جدی بگیرید

چندی پیش نمایندگان مجلس شورای اسلامی با هدف تنظیم بازار فولاد، اقدام به ارائه طرحی با عنوان توسعه و تولید پایدار فولاد با رویکرد اصلاح سیاست‌های تنظیم بازار کردند.

این طرح از حلقه‌های بالادستی این زنجیره یعنی از سنگ آهن تا محصول نهایی را شامل می‌شود. با این وجود، انتقادهایی به موارد ذکرشده در آن مطرح است. درواقع فعالان هر حلقه از این زنجیره با توجه به سابقه فعالیت خود در این زنجیره، انتقادهایی را به این طرح وارد می‌کنند.

به‌عنوان مثال، در این طرح تاکید شده که عرضه همه محصولات زنجیره فولاد در بورس کالا ضروری است. این درحالی است که این اقدام برای برخی محصولات مانند سنگ آهن شدنی نیست. به‌ازای هر معدن سنگ آهن، محصولی با کیفیت و مشخصات متفاوت استخراج می‌شود؛ بنابراین مدیریت عرضه این حجم قابل‌توجه از محصولات با مکانیسم بورس ممکن به‌نظر نمی‌رسد. علاوه بر این، برخی از انواع سنگ آهن مانند هماتیت‌های کم‌عیار در داخل کشور خریدار ندارند و ورود این محصولات به بورس به منزله پیچیده کردن هرچه بیشتر فعالیت تولیدکنندگان فعال در این زنجیره است.

در این میان، تکیه بر شرکت بورس کالای ایران برای تنظیم بازار فولاد، منطقی نیست، چراکه از یک‌سو بورس کالا، یک شرکت خصوصی است که نظارت کافی بر عملکرد آن وجود ندارد واز سوی دیگر، این شرکت خصوصی از امنیت و استحکام کافی برای ورود تمامی معاملات زنجیره فولاد برخوردار نیست. علاوه بر این، شاید در آینده بورس جدیدی آغاز به‌کار کند. با این وجود، بهره‌گیری از مکانیسم بورس برای خرید و فروش محصولات راهکار درستی به‌نظر می‌رسد، چراکه به شفافیت هرچه بیشتر در معاملات و تعیین میزان عرضه و تقاضا منجر می‌شود. در بند دیگری از طرح مورد بحث تاکید شده که دولت مکلف است ۵۰ درصد متوسط قیمت جهانی هر تن سنگ‌آهن را به تشخیص وزارت صنعت، معدن و تجارت به‌عنوان عوارض صادراتی در تمام زنجیره اعمال کند. به‌دنبال اجرایی‌شدن تبصره دیگری از این طرح نیز تمامی معافیت‌های مالیاتی از این زنجیره حذف خواهد شد. بدون تردید اجرایی شدن این دست اقدامات به قطع تولید محصولات حلقه‌های بالادستی این زنجیره منجر می‌شود؛ بنابراین تجدیدنظر در آن ضروری است.

از مجموع موارد یادشده این‌گونه برداشت می‌شود که ناپختگی‌های بسیاری در طرح توسعه و تولید پایدار فولاد دیده می‌شود. بنابراین چنانچه اراده حاکمیتی بر این است که حتما مجلس شورای اسلامی تصمیم‌گیر نهایی برای زنجیره فولاد باشد، از متولیان امر انتظار می‌رود با مشورت فعالان و انجمن‌های بخش خصوصی زمینه اصلاح این طرح را فراهم کنند.

به اعتقاد من در طول سال‌های گذشته و تحت‌تاثیر مصوبات و دستورالعمل‌های اشتباه، سلامت زنجیره فولاد زیر سوال رفته است. بازار زنجیره فولاد در سال‌های گذشته روزهای خوبی داشت و در عین سلامت فعالیت می‌کرد. درواقع مکانیسم سنتی بازار یعنی عرضه و تقاضا نقشی بسزا در کنترل بازار بر عهده داشت. تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نیز از وضعیت موجود رضایت داشتند. اما درحال‌حاضر بازار از روند سلامت خارج شده و سوءاستفاده‌گر در این بازار افزایش یافته و بدون تردید در چنین شرایطی ساماندهی آن دشوار است. با این وجود که ساماندهی این شرایط دشوار است و باید نکات بسیاری مورد توجه باشند اما متاسفانه شاهدیم که در طرح‌های جدید عظمت زنجیره فولاد نادیده گرفته می‌شود.

زنجیره فولاد بخش قابل‌توجهی از تولید ناخالص ملی را در اختیار دارد؛ بنابراین کلمات و اعداد یادشده در طرح بهارستان‌نشینان در شأن و کفایت این صنعت نیستند. از این‌رو امید می‌رود هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی و وزیر صنعت، معدن و تجارت زمینه خروج این طرح از دستور کار مجلس را فراهم کنند. درواقع راه‌حل‌های بهتری نیز برای ساماندهی این زنجیره وجود دارد. ازجمله آنکه مجلسی‌ها می‌توانند به دولت در تکمیل و تصویب شیوه‌نامه ساماندهی عرضه و تقاضا در زنجیره فولاد کمک کنند.


مهرداد اکبریان - رئیس انجمن سنگ آهن


چاپ