عقب‌ماندگی صنعتی نتیجه پروانه‌های بهره‌برداری

براساس گزارش منتشرشده بانک مرکزی بسیاری از بخش‌های صنعتی، ارز را می‌بلعند. علاوه‌بر این، داده‌ها نشان می‌دهد چه صنعتگران توانمند و با شرافتی نیز در کشور وجود دارند که حافظ منافع ملی کشور بوده و خوداتکایی و فناوری ارزشمندی را برای کشور کسب کرده‌اند. گردن این بخش از صنعت همیشه زده می‌شود و متولیان آنها ساکت، فقط نظاره می‌کنند و تنها صدایی که در حمایت از این حوزه مهم وکلیدی اقتصاد بلند می‌شود، متعلق به رهبری کشور است.


در بحث چالش‌های صنعت و چرایی عدم‌توسعه، از میان داده‌های ذکر شده و از بین بیش از ۱۰۰ نمونه تحقیق شده و در دست انتشار، فقط چند نمونه را ذکر می‌کنم، موتورسیکلت ۱۶۱ واحد دارای پروانه بهره‌برداری تحت طبقه‌بندی فعال و ۵۸ واحد در دست اجرا، در دینام خودرو ۲۷ واحد دارای پروانه بهره‌برداری فعال و ۱۶ واحد نیز در دست اجرا داریم، در شیشه ساختمانی ۱۵ واحد دارای پروانه بهره‌برداری فعال و ۶ واحد نیز در دست اجرا داریم، در شیشه خودرو ۲۲ واحد دارای پروانه بهره‌برداری فعال و ۱۱ واحد در دست اجرا داریم. از سوی دیگر، فولاد را به‌عنوان صنعت استراتژیک می‌دانیم درحالی‌که به‌نظر می‌رسد این ادعا از نیمه دوم دهه ۷۰ میلادی دیگر موضوعیتی ندارد. ببینیم ما چگونه عمل کرده‌ایم: در لوله‌های فولادی ۱۶۰ واحد دارای پروانه بهره‌برداری تحت طبقه‌بندی فعال و ۸۲ واحد در دست اجرا، انواع ورق ۳۷ واحد دارای پروانه بهره‌برداری فعال و ۴۱ واحد نیز در دست اجرا، انواع میلگرد ۱۸۳ واحد دارای پروانه بهره‌برداری فعال و ۱۶۰ واحد در دست اجراست!

در محاسبه‌ای دیگر که انجام دادیم، با استفاده از آمارهای گمرکی، مشخص شد که از سال ۱۳۷۵ تا پایان سال ۱۳۹۴، حدود ۱۹ میلیارد و۴۰۰ میلون دلار ارز کشور برای واردات شمش فولاد برای واحدهای فولادی نوردی و امثال آن از کشور خارج شده و این جدا از محصولات آماده فولادی همچون ورق و... بوده است. اگر بخش‌های دیگر مثلا شیرینی و شکلات، فرآورده‌های لنبی، واحدهای تولید روغن نباتی، واحدهای تولید سوسیس وکالباس، واحدهای تولید به اصطلاح داروی انسانی، واحدهای تولید اجاق گاز، واحدهای تولید رب گوجه‌فرنگی، دستمال کاغذی و محصولات مشابه و... را در نظر بگیریم، درد تمام اندیشه‌ورزان کشور را از این بی‌برنامگی و خسران‌های سنگین ناشی از این به قول هانا آرنت «درماندگی نظری» در کتاب بحران جمهوری را درک می‌کنید. جهان این‌گونه عمل نمی‌کند که ما عمل کرده‌ایم و بعد معترض می‌شویم که چرا تولیدات ما کیفیت لازم را ندارد؟ چرا رقابت نیست؟ چرا قیمت‌ها گران است؟ چرا عقب‌مانده‌ایم؟ چرا کالاهای فناورانه که جهان طالب آن باشد، نداریم؟

در فضاهای هیجانی ایجادشده پوپولیستی و بدون هر برنامه تفکر شده متقن و منسجم، واژه‌هایی ساخته و پرداخته شده و سپس برای آن قوانینی ناکارآمد و بدون تعیین جزئیات و شاخص‌های لازم نوشته می‌شود و بعد می‌بینید که این قوانین با شعارهای متعدد و تحت لفظ زیبای حمایت از تولید قرار می‌گیرد، اما در آیین‌نامه‌هایی که احاله به‌جایی دیگر شده، با تغییر درجه و در عمل، پشت آن به تولید می‌شود و در کمال تعجب روی آن به سمت غیرمولدها می‌شود. آیا این نشانی از فقر مفرط نظری و عدم‌اهلیت‌های حرفه‌ای یا خدای نکرده چیز دیگری نیست؟ نتیجه آن نیز اتلاف منابع می‌شود و برای نمونه در این شرایط تحریم سخت، وفق داده‌های بانک مرکزی مشاهده می‌شود که از ابتدای سال ۱۳۹۷ تا ۲۱ اسفند ۱۳۹۸ منابعی حدود معادل ۶۶ میلیارد دلار ارز از کشور خارج شده که برخی از کالاهای وارداتی حیرت‌انگیز است و تعجب‌آور اینکه چگونه اجازه آن داده شده است؟ درحالی‌که کشور ما مهم‌ترین نقطه ژئوپلتیک جهان است. مشاهده می‌کنیم که بسیاری از تصمیم‌گیران اقتصادی نتوانستند در جهت اهداف انقلاب، عدالتی را که امنیت کشورمان به آن وابسته است، برقرار کنند و حتی به‌طور نسبی، اعتدال در آن را رعایت کنند. درباره آمارهای واحدهای صنعتی بهره‌برداری شده و در دست بهره‌برداری به نمونه‌های دیگر اشاره کنم؛ اگر تعداد واحدهای کولر آبی دارای پروانه بهره‌برداری فعال و در دست اجرا که در جمع ۱۸۶ واحد هستند را روی نقشه ایران قرار دهیم، در کمال حیرت مشاهده می‌شود که در کدام قسمت تراکم وجود دارد و در کجا برهوت واحدها قرار دارد و در عین حال اعتراض می‌کنیم چرا کولبر وجود دارد؟! به‌راستی چرا کولبر وجود دارد؟! برای واحدهای لوله‌های فولادی نیز همین‌گونه است. کارخانه‌های کاشی و سرامیک که در مجموع ۴۳۲ واحد فعال و در دست اجرا هستند نیز وضع بر همین منوال است. یا یخچال و فریزر خانگی و صنعتی هم به تعداد ۴۷۲ واحد فعال و در دست اجرا داریم، وضعیت همین‌گونه است. چرا با وجود این آمارها کارشناسان و تصمیم‌گیران اقتصادی دوباره راه به خطا می‌روند جای شگفتی دارد.

سیدمحمد بحرینیان - پژوهشگر حوزه توسعه صنعتی 


چاپ