خشک و تر را با هم نسوزانیم

موضوع اخذ مالیات، تعهدات ارزی و در کل هر آنچه که بتواند به خزانه دولت در شرایط خاص اقتصادی امروز کمک کند، بسیار مورد اهمیت و تاکید است و طبیعی است که نهادهای مختلف تمرکز ویژه‌ای بر دریافت این وجوه از حوزه‌های تحت تصدی خود داشته باشند.

اما نکته اینجاست که ما در نحوه عمل در این حوزه دچار تناقض‌هایی هستیم که ممکن است در بلندمدت نتایجی معکوس نسبت به آنچه انتظار داریم را در مقابل ما قرار دهد. به‌طور کلی طبق قانون، پرداخت مالیات وظیفه فعالان اقتصادی و دریافت آن جزوحقوق دولت است و وقتی منابع دیگر تامین بودجه بنا به دلایل مختلف محدود می‌شود، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با این حال ما هنوز شاهد این موضوع هستیم که تمام فشارها در این موضوعات به همه فعالان وارد می‌شود و اگر تسهیل یا حمایتی نیز در کار باشد، در ارتباط با همه فعالان اقتصادی اعمال می‌شود. به‌نظر می‌رسد این «همه را به یک چشم دیدن» خود اشکال بزرگی است که در نظام اقتصادی ما وجود داشته و دارد. دولت برای اینکه بتواند در این زمینه به نتیجه مطلوب برسد، باید فعالان هر حوزه را ارزیابی و براساس عملکرد تفکیک کند و تنبیه و تشویق‌های خود را در این بخش براساس عملکرد افراد در نظر بگیرد.
وقتی درباره عملکرد، پاداش، تسهیل و اعمال فشار صحبت می‌کنیم، نباید همه بازرگانان را به یک چشم ببینیم. عده‌ای از این بازرگانان از امکان به‌وجود آمده برای تجارت واقعی، ارزآوری و ایجاد اشتغال در کشور استفاده کرده‌ و تعهدات خود را در مدت فعالیت خود به‌درستی انجام داده‌اند اما در مقابل افرادی نیز بوده‌اند که از این امکان در مسیرهای مختلفی مثل قاچاق استفاده کرده‌ و به‌جای سرمایه‌گذاری در حوزه تجارت سالم و انجام تعهدات خود، تسهیلات تخصیص یافته را در جهت منافع شخصی به‌کار گرفته‌اند و معمولا تعهدات خود را نیز در این زمینه انجام نداده‌اند؛ بنابراین این دو گروه نباید در برابر قانون شرایط یکسانی داشته باشند.
اما در عمل می‌بینیم که چه در فرآیندهای انقباضی و چه در اعمال بخشودگی‌ها و ارائه تسهیلات، گروه‌های متعهد به قوانین بهره کمتری دارند و در مقابل سودجویان و سوداگران این عرصه از بهره حداکثری برخوردار شده‌اند.
 به‌نظر می‌رسد پیش از برخوردهای دستوری یا ارائه تخفیف‌ها و بخشودگی‌ها باید برنامه‌ریزی مدونی برای تفکیک این موارد از هم ارائه شود. به هر حال بازرگانی که در طول این سال‌ها همواره تعهدات خود را انجام داده و در سال گذشته به‌دلیل تحریم‌ها یا کاهش نرخ نفت دچار مشکل شده و تاکنون نتوانسته به تعهدات خود عمل کند، نباید در برابر قانون با کسی که همواره با استفاده از روش‌های نامعمول از زیر بار مسئولیت فرار کرده، یکی باشد. این نوع نگاه یکسان از یک سو موجب می‌شود در فشارهای اقتصادی مانند شرایط کنونی اقتصاد کشور، بازرگانانی که تاکنون در مجرای قانونی حرکت کرده‌اند، بیش از سوداگران این حوزه در تنگنا قرار بگیرند و شاید حتی از ادامه مسیر با این روش دلسرد شوند و از سوی دیگر این باور ایجاد شود که در این مسیر سره و ناسره تفاوتی با هم ندارند.


حسین محمودی اصل - کارشناس اقتصاد


چاپ