یک‌شنبه 13 اسفند 1402 - 03 Mar 2024
کد خبر: 96637
تاریخ انتشار: 1402/08/15 04:32
گاوخونی همچنان تشنه

«آب» حقی که به تالاب نمی‌رسد

روند بیابانزایی در شرق اصفهان با شیبی تند در حال پیشروی است. از هزاران هکتار اراضی کشاورزی که بر اثر کمبود آب و شوری خاک کشت نمی‌شود تا دشت سجزی با کانون‌های فوق بحرانی گردوغبار و برهوتی که این بار از دل تالابی به وسعت ۴۷ هزار هکتار پدیدار شده، حاصل نبود مدیریت منابع آبی است که محیط‌زیست فلات مرکزی را شکننده کرده و طرح‌های بیابان‌زدایی با آن اعتبارات کم به گرد کانون‌های ریزگرد نمی‌رسد.
«آب» حقی که به تالاب نمی‌رسد

روند بیابانزایی در شرق اصفهان با شیبی تند در حال پیشروی است. از هزاران هکتار اراضی کشاورزی که بر اثر کمبود آب و شوری خاک کشت نمی‌شود تا دشت سجزی با کانون‌های فوق بحرانی گردوغبار و برهوتی که این بار از دل تالابی به وسعت ۴۷ هزار هکتار پدیدار شده، حاصل نبود مدیریت منابع آبی است که محیط‌زیست فلات مرکزی را شکننده کرده و طرح‌های بیابان‌زدایی با آن اعتبارات کم به گرد کانون‌های ریزگرد نمی‌رسد. غول خفته گاوخونی، به اذعان مسئولان و کارشناسان بیدار شده است؛ بهار و تابستانی که گذشت ریزگردهای تالاب گاوخونی نه‌تنها شهر ورزنه که به اصفهان هم رسید و در بسیاری از روزها هوای اصفهان در شرایط ناسالم قرار گرفت. بیش از ۴۰روز از سال آبی جدید می‌گذرد و باوجود ذخیره مناسب سد زاینده‌رود، تالاب بین‌المللی گاوخونی از آب و حقابه محروم و بستر آن کامل خشک است. آن‌طور که احمد جلالیان، استاد گروه خاک شناسی دانشگاه آزاداسلامی اصفهان به مهر می‌گوید آخرین مطالعاتی که سال گذشته در حوضه آبریز تالاب گاوخونی انجام داده، نشان می‌دهد مقدار نرخ فرونشست گردوغبار در حوضه آبریز تالاب که سال ۱۳۹۷ به میزان ۴۶ تن در کیلومتر مربع در سال بود در مطالعات نهایی ۱۴۰۱ به ۲۲۴ تن در کیلومتر مربع در سال رسیده و تقریبا پنج برابر شده است.

افزایش ۵ برابری فرونشست گردوغبار در گاوخونی

مجری طرح بررسی اثرات زیست‌محیطی خشک شدن تالاب بین‌المللی گاوخونی افزود: افزایش پنج برابری نرخ فرونشست گردوغبار به معنای آن است که گردوغبار در آن منطقه زیاد شده و شرایطی را فراهم می‌کند که مناطق بیشتری را تحت تاثیر قرار دهد. وی با بیان اینکه مقدار رس در بافت گردوغبار پهنه ۳۶۰ هزار هکتاری حوضه آبریز تالاب گاوخونی افزایش یافته است، خاطرنشان کرد: این تالاب اگر احیا نشود در زمان کوتاهی چشمه‌های ریزگرد سمی آنکه عمدتا در مصب و در شرق تالاب است، فعال خواهند شد. جلالیان تصریح کرد: تالاب می‌تواند با جریان پایدار آب در رودخانه و تامین حقابه زیست‌محیطی ۱۷۶ میلیون مترمکعبی در سال، احیا شود و در غیر این صورت چشمه‌های ریزگرد تالاب فعال خواهند شد که ریزگردهای بسیار سمی با ذرات بسیار ریز از نوع رس‌های اسمکتیت تولید می‌کنند که ظرفیت کاتیونی بالا دارند و می‌توانند مقدار زیادی از این فلزات سنگین را در خود جمع کنند.

برهوتی به نام گاوخونی

این استاد دانشگاه افزود: در نتیجه با توجه به اینکه به‌ویژه در تابستان گل‌بادهای ایستگاه سینوپتیک ورزنه سمت و سوی شرقی و غربی دارد، ریزگردهای تالاب نه‌تنها اصفهان که حتی به تهران خواهند رسید و حتی معتقد هستیم کشورهای همسایه را نیز تحت تاثیر قرار خواهند داد. زیرا وقتی ذرات ریز ارتفاع بالا روند و مسافت زیادی را طی می‌کنند همانطور که ریزگردهای هورالعظیم تا رشت هم آمد، ریزگردهای گاوخونی نیز مناطق وسیعی را درگیر خواهد کرد. به گزارش مهر، طی ۳ سال اخیر تنها آبی که به گاوخونی رسیده است سیلاب ناچیز هشتم مرداد سال ۱۴۰۱ و سرریز رودخانه شور دهاقان به زاینده‌رود در ۲۷ بهمن‌ماه سال گذشته بوده و جریان کمتر از ۵۰۰ لیتر پساب فاضلاب جنوب و زهاب‌های کشاورزی تنها رطوبت بند شاخ کنار در فاصله ۱۰ کیلومتری تالاب را توانسته حفظ کند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است وزارت نیرو حتی با وجود بارش‌های مطلوب در سرشاخه‌های حوضه آبریز زاینده‌رود حاضر به تخصیص و رهاسازی حقابه تالاب بین‌المللی گاوخونی نیست. در سال آبی ۱۳۹۷- ۱۳۹۸ که بیش از ۲ هزار میلیمتر در سرشاخه اصلی حوضه آبریز زاینده‌رود بارندگی شد سهم تالاب گاوخونی ۵میلیون مترمکعب سیلاب بود و در سال آبی ۱۴۰۱- ۱۴۰۲ که حدود یک‌هزار و ۵۰۰ میلیمتر و فراتر از بارش‌های یک سال‌های آبی نرمال کوهرنگ در سرشاخه اصلی حوضه آبریز زاینده رود بارش داشتیم سهم تالاب گاوخونی ۷میلیون مترمکعب از سرریز رودخانه شور و آب‌های بین حوضه‌ای بود.

گاوخونی خشکید

در همین ارتباط حسین اکبری معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان به خبرنگار مهر گفت: سطح تالاب گاوخونی چون حقابه‌ای دریافت نکرد و در ادامه عدم تامین حقابه‌های سال‌های قبل و استمرار خشکسالی‌، هم اینک کاملا خشک است.

وی خاطرنشان کرد: در سال آبی ۱۴۰۱- ۱۴۰۲ هیچ آبی برای تالاب گاوخونی رهاسازی نشد جز حدود ۸میلیون مترمکعبی که در اسفند ۱۴۰۱ به تالاب رسید و آن‌هم زمانی اتفاق افتاد که آب برای بخش کشاورزی رهاسازی شده بود.

معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان می‌افزاید: متاسفانه از آن تاریخ به بعد به رغم اینکه ذخیره سد زاینده رود نسبت به سال‌های پیش مناسب بود و به ۶۰۰ میلیون مترمکعب هم رسید و حتی رودخانه شور دهاقان نیز جاری بود و حدود ۵۵۰ میلیون مترمکعب هم آب برای کشاورزی شرق و غرب اصفهان رها‌سازی شد اما دیگر حقابه‌ای برای تالاب گاوخونی با وجود پیگیری‌های زیست محیطی، رها‌سازی نشد.

وعده رهاسازی حقابه تالاب در پاییز و زمستان

اکبری با بیان اینکه ما در ادامه، این موضوع را از طریق مراجع حقوقی و قضائی پیگیری کردیم، گفت: مسئولان شرکت آب منطقه‌ای اصفهان و وزارت نیرو در جلساتی که داشتیم به ما گفتند در نیمه دوم سال ۱۴۰۲ (پاییز و زمستان) حقابه خوبی را به تالاب خواهیم داد. وی افزود: البته این در حد صحبت است و ما تلاش می‌کنیم که این موضوع در جدول منابع و مصارف به صورت مشخص و عددی برای تالاب بین‌المللی گاوخونی تعیین شود و پیگیری می‌کنیم که در پاییز و زمستان با همکاری شرکت آب منطقه‌ای و وزارت نیرو بتوانیم رهاسازی آبی برای تالاب گاوخونی داشته باشیم. معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان خاطرنشان کرد: پیگیری قضایی حقابه تالاب بین‌المللی گاوخونی نیز در جریان است و روال اداری خود را طی می‌کند.

پیگیری قضایی حقابه تالاب ادامه دارد

اکبری گفت: تلاش می‌کنیم که به یک تفاهمی بین محیط‌زیست و وزارت نیرو و شرکت آب منطقه‌ای اصفهان برسیم که در پاییز و زمستان امسال متناسب با جدول منابع و مصارف آب لحاظ شود و متناسب با آبی که در سد زاینده‌رود خواهیم داشت، حقابه تالاب با هم‌افزایی و همکاری بین دستگاه‌ها رهاسازی شود اما پرونده قضائی هم دنبال می‌شود؛ اگر برای رهاسازی حقابه تالاب، توافق حاصل شد، روند پیگیری قضایی حقابه تالاب متاثر از نتایج این توافق خواهد بود. همچنین منصور شیشه فروش مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به اینکه در شش ماهه ابتدای امسال ۵۲ روز هوای ناسالم در شهر اصفهان ثبت شد، به خبرنگار مهر گفت: علت افزایش شمار روزهای آلوده در شش‌ماهه اول سال، فعالیت کانون‌های گردوغبار و ریزگردهای داخل استان بود.

وی با بیان اینکه خشکی تالاب گاوخونی باعث شکل‌گیری کانون‌های گرد و غبار و تقویت کانون‌های فرسایش بادی می‌شود، افزود: در شهریور و مهر امسال با وزش باد، ریزگردها تا اصفهان و شهرهای اطراف نیز رسید. مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان گفت: با توجه به وسعت تالاب گاوخونی، تپه‌زارها و ماسه‌هایی که در اطراف آن وجود دارد؛ وقوع بیابانزایی در آنجا رایج است.

وی گفت: یکی از تهدیدهایی که با نرسیدن آب پایدار به تالاب گاوخونی قابل توجه است شور شدن منابع آب زیرزمینی است.

شیشه فروش با بیان اینکه یکی از عوامل مهم خشکی تالاب این است که در ۲۰ سال گذشته هیچ آبی به صورت مستمر وارد تالاب نشده که باعث خشک شدن زاینده‌رود شده است، خاطرنشان می‌کند: تنها راه تامین آب برای تالاب، زاینده رود است که بارگذاری‌های بیش از حد دو دهه گذشته، باعث شده است که رودخانه کمتر آب داشته باشد.

سخن پایانی

پهنه ۴۷ هزار هکتاری تالاب گاوخونی برای اینکه بتواند کارکردهای اکوسیستمی و زیست‌محیطی خود را داشته باشد نیازمند دریافت منابع آبی است اما متاسفانه در سال آبی جدید تاکنون آبی برای گاوخونی رهاسازی نشده است.


کپی لینک کوتاه خبر: https://smtnews.ir/d/4mxkny