بررسی روش‌های تامین آب موردنیاز معادن در کویر مرکزی ایران

مصرف بهینه آب معادن را سیراب می‌کند

 نرگس قیصری - گروه معدن : ایران از نظر اقلیمی منطقه‌ای کم باران و به نسبت خشک تلقی می‌شود از طرف دیگر این کشور دارای منابع غنی کانی‌های معدنی است که می‌تواند سرفصل تازه‌ای برای استفاده از این مواهب خدادادی در جهت توسعه و عمران و ایجاد اشتغال پایدار از آن باشد.

اما نکته جالب اینجا است که بهره‌مندی از این مواهب نیازمند تامین زیرساخت‌های مهمی همچون آب است بنابراین این معادن و ذخایر معدنی برای تامین آب مورد نیاز خود با یک چالش همیشگی مواجه هستند به‌ویژه اینکه به طور معمول پرعیارسازی و کنسانتره‌گیری از مواد معدنی حداقل در یک مرحله به‌وسیله آب انجام می‌شود و از نظر اقتصادی هیچ توجیهی وجود ندارد که سنگ و خاک خام را به مناطق برخوردار از آب انتقال داد. گزارش ما بررسی راهکارهای به‌کارگرفته شده این معادن برای تامین آب مورد نیاز خود است.

آب‌های شور زیرزمینی
استفاده بهینه از منابع آبی در شرایطی که کشور با بحران کم‌آبی مواجه است، کمک شایانی به بخش‌های مختلف صنعت کشور خواهد کرد. چراکه بر اساس گفته کارشناسان تا ۳۵ سال آینده ذخایر آبی کشور تمام خواهد شد و با بحران بی‌آبی روبه‌رو خواهیم شد.بخش فراوانی از مصرف آب در صنعت کشاورزی بوده و به دلیل استفاده از روش‌های سنتی، حجم بزرگی از آن به هدر می‌رود و این در حالی‌است که بخش‌هایی همچون معادن و صنایع معدنی برای ادامه فعالیت و بقای خود نیازمند این منبع انرژی هستند و در صورت نبود آن روند انجام فعالیت‌شان را با مشکل روبه‌رو خواهد کرد. معدن چادرملو یکی از ۲ معدن بزرگ کشور به شمار می‌آید که در منطقه شمال شرق یزد در منتهی‌الیه جنوب کویر مرکزی ایران واقع شده است. این معدن برای تامین آب موردنیاز خود از راه‌های مختلفی استفاده می‌کند.
عباس بیگ، جانشین مدیر سایت معدنی چادرملو درباره تامین آب مورد نیاز برای فعالیت‌های این معدن در گفت‌وگو با صمت اظهار کرد: برای فعالیت‌های معدن چادرملو از ۲ منبع آب «به آباد» در ۶۷ کیلومتری شمال چادرملو و همچنین دشت سپیدان که در ۱۲ کیلومتری شمال آن قرار گرفته استفاده می‌کنند، این منابع آبی از جمله منابع آب زیرزمینی هستند که برای تامین نیاز معدن و صنایع وابسته آن درنظر گرفته شده و قابلیت شرب ندارند و بعد از انجام تصفیه مورد استفاده قرار می‌گیرند. وی به میزان سختی آبی «به‌آباد» و دشت سپیدان اشاره و تصریح کرد: میزان سختی آب و املاح موجود در آب «به آباد» ۲۶۰۰ «پی پی ام» است اما املاح موجود در آب «دشت سپیدان» ۲۰ هزار «تی دی اس» است. این در حالی است که برای اینکه این آب قابلیت استفاده در بخش صنعتی را پیدا کند با عملیات تصفیه آب آن را به ۱۰۰۰ «تی‌دی‌اس» می‌رسانیم و اما برای استفاده شرب باید به ۵۰۰ واحد برسانیم تا قابل استفاده باشد.وی با بیان اینکه انجام عملیات تصفیه از هر۲ منبع برای نیاز مجتمع چادرملو استفاده می‌شود، ادامه داد: لازم به یادآوری است که پسآب باقی‌مانده از عملیات تصفیه، دوباره تصفیه‌شده و برای مصارف کنسانتره‌سازی فرستاده می‌شود و علاوه بر تصفیه، آب به‌کار رفته در فرآیند کنسانتره‌سازی و پر عیارسازی مصرف می‌شود و همانجا در محل کارخانه در یک سیکل بسته دوباره تصفیه شده و مورد استفاده در کارخانه قرار می‌گیرد و به چرخه تولید واحدهای کنسانتره بازگردانده می‌شود. تنها بعد از این مراحل پسآب باقی‌مانده و ضایعات به سر باطله انتقال می‌یابد که در همان‌جا نیز به‌وسیله یک شرکت پیمانکار آهن موجود در باطله‌ها مورد بهره‌برداری دوباره قرار گرفته و از آن کنسانتره استحصال می‌شود.
وی واحد کنسانتره سنگ‌آهن چادرملو را یکی از بخش‌های مهم استفاده‌کننده از آب دانست و افزود: کانه‌آرایی و تولید کنسانتره این معدن از نوع «تر» است و کل آب موردنیاز سایت معدنی و واحدهای ۴گانه تولید و کنسانتره‌گیری حدود ۲۵۰ لیتر در ثانیه است چراکه نوع سنگ‌های موجود در این سایت هماتیتی بوده و تنها با روش «تر» می‌توان آن را فرآوری کرد.


افزایش ذخایر آب زیرزمینی
جانشین مدیر مجتمع چادرملو در ادامه به اقدامات انجام‌شده برای جلوگیری از کاهش میزان آب‌های زیرزمینی اشاره کرد و افزود: از آنجایی که منابع آبی جزو زیرساخت‌های فعالیت‌های معدنی به‌شمار می‌آیند از این رو برای افزایش منابع آبی زیرزمینی موجود در دشت سپیدان و جلوگیری از کاهش سفره آب زیرزمینی آن با ایجاد یک سد خاکی در بالادست این سفره آب، مسیری برای ورود آبهای سطحی و نزولات جوی به آن مهیا کرده‌اند تا از این طریق به سفره آب دشت سپیدان تزریق شود و ذخایر آن با کاهش مواجه نشود.بیگ خاطرنشان کرد: در ابتدای فعالیت معدن چادرملو آب مورد نیاز توسط تانکرها یا از چاه‌های اطراف تامین می‌شد تا اینکه در ادامه چاه «به‌آباد» تامین مجوز بهره‌برداری شد اما با توجه به اینکه ایران از ۷ الی ۸ سال پیش وارد دوره خشکسالی شده به دنبال تامین یک منبع آبی دیگر برای ادامه فعالیت‌های معدنکاری در منطقه بودیم چرا اینکه در ادامه می‌خواستیم خط ۳ و ۴ تولید به این سایت اضافه شود و از طرف دیگر باید پیش‌بینی روزی را می‌کردیم که بهره‌برداری از آنومالی دی ۱۹ نیز به چادرملو واگذار شود.وی تاکید کرد: در ابتدای فعالیت تنها ۳ خط تولید کنسانتره در این مجتمع وجود داشت و میزان مصرف آب مورد نیاز آن ۱۶۸لیتر بر ثانیه بود که مجوز آن را گرفته بودیم اما با راه‌اندازی ۲ خط جدید و نیاز هرکدام از آنها به ۳۵ تا ۴۰ لیتر آب، باعث شد تصمیم بر استفاده از آب دشت سپیدان گرفته شود.بیگ اذعان کرد: با توجه به خشکسالی و بحران آبی که در کشور وجود دارد تمهیداتی برای تصفیه آب مورد نیاز انجام شد. همچنین با تمام‌شدن ذخیره معدن چادرملو در آینده، آنومالی دی ۱۹ می‌تواند بخشی از نیاز صنایع وابسته به این معدن را تامین کند. البته لازم به یادآوری است واگذاری این محدوده هنوز قطعی نشده است.بیگ افزود: معادنی که در مرکز کشور قرار گرفته و منابع آبی در نزدیکی آنها قرار ندارد برای تامین نیاز خود به انتقال آب از جنوب کشور و خلیج‌فارس اقدام می‌کنند. بهره‌برداری از آب خلیج‌فارس یکی از طرح‌های جسورانه‌ای است که کارشناسان برای تامین آب مورد نیاز سایت‌های معدنی متعددی مانند مس سرچشمه، معادن سنگ‌آهن گل‌گهر سیرجان، فولادسازی اردکان و معدن چادرملو ارائه کردند و سرمایه‌گذاری عمده آن را دوقلوهای سنگ‌آهنی کشور به عهده گرفته‌اند.جانشین مدیر مجتمع چادرملو در ادامه می‌افزاید: آب دریا در تصفیه خانه‌ای که در کنار دریا قرار گرفته تصفیه می‌شود تا پساب آن همانجا به دریا برگردد و بعد توسط خط لوله به مرکز کشور هدایت ‌شود. وی در این‌باره این سوال که در مسیر انتقال از این آب برای تامین آب شرب شهرها و روستاها استفاده خواهد شد، اظهار کرد: انتقال آب از خلیج‌فارس با سرمایه‌گذاری بش خصوصی انجام‌شده اما در صورتی که سیاست دولت بر این قرار بگیرد که در مسیر انتقال آب برخی مناطق تامین شود می‌توان با احداث یک تصفیه‌خانه این آب را که در تصفیه‌خانه کنار دریا به ۱۰۰۰ پی‌پی‌ام رسیده و قابل استفاده در صنایع است را به ۵۰۰ واحد رساند که قابل استفاده مصارف شرب نیز است.


هدررفت آب در صنعت کشاورزی
ناصر عابدیان، عضو کمیته اکتشاف و کارشناسی معدن نیز درباره بحران آب و نیاز بخش معدن برای اجرای فعالیت به صمت گفت: درحال‌حاضر ۳ مصرف اساسی برای آب در ایران وجود دارد که شامل کشاورزی، صنعتی و شرب است. این درحالی است که آب در صنعت کشاورزی بخش عمده‌ای از مصرف یعنی حدود ۸۵ درصد را به خود اختصاص داده و تنها ۱۵درصد در بخش شرب و صنعت استفاده می‌شود. وی افزود: از آنجایی که روش آبیاری در صنعت کشاورزی به صورت سنتی و غرقابی است باعث می‌شود تنها کمی از آب مورد استفاده در این بخش به زمین نفوذ کرده و قسمت عمده‌ای از آب هدر رود. حال از آنجایی که ایران کشوری نیمه‌خشک به شمار می‌آید و در سال‌های گذشته نیز به دلیل کاهش باران روند خشکی بیشتر شده است از این رو تنها راه تامین آب مورد نیاز بخش‌های مختلف از جمله معدن و صنعت این است که تغییر و تحولاتی در بخش صنعت کشاورزی داشته باشیم تا با جایگزینی روش‌های سیستماتیک و علمی آبیاری به جای روش سنتی از هدر رفتن آب جلوگیری کرده و حجم مصرف آب در این بخش را کاهش دهیم. عابدیان معتقد است با مدیریت صحیح و برنامه‌ریزی برای مصرف آب در بخش‌های مختلف می‌توان با بحران کم‌آبی مقابله کرد. آب‌های سطحی نیز ازجمله مواردی است که در صورت داشتن برنامه‌ای درست و منطقی برای ذخیره‌سازی امکان استفاده از آنها وجود خواهد داشت.
عابدیان در ادامه خاطرنشان کرد: بخش معدن و صنایع معدنی نیز همچون دیگر بخش‌ها برای انجام فعالیت‌های خود نیازمند زیرساخت‌هایی همچون آب هستند و هنگام برنامه‌ریزی برای آغاز فعالیت، دسترسی به منابع آبی را در نظر می‌گیرند. حال با توجه به نیمه‌خشک بودن کشور و کمبود منابع آبی برخی فعالیت‌ها همچون فولادسازی با مشکل مواجه شده است. حال می‌توان با برنامه‌ریزی برای استفاده بهینه از آب در کشور زمینه را برای هدایت آب از سوی صنعت کشاورزی به بخش صنعت و معدن مهیا کرد.

 


چاپ