گرایش معادن زیرزمینی ایران به استفاده از «آرک‌های» چوبی است

ایمنی در معادن زیرزمینی با «نگه‌دارنده‌های» فولادی

نرگس قیصری ـ گروه معدن : ایجاد محیط امن در معادن یکی از اصول سه‌گانه ایمنی محسوب می‌شود اما ایجاد امنیت در معادن به ابزار و تجهیزات خاصی نیاز دارد، برخی از این ابزار شخصی بوده و برای معدنکار استفاده می‌شود و برخی تجهیزات برای ایمنی بیشتر محیط معدن به کار برده می‌شود. این تجهیزات ممکن است برای معادن زیرزمینی متفاوت باشد چنانکه در معادن زغال‌سنگ برای جلوگیری از ریزش تونل‌ها از ابزاری به نام نگه‌دارنده یا آرک استفاده می‌شود.

فعالیت معادن زیرزمینی در آنها همواره با خطراتی همراه بوده که تنها با بکارگیری تجهیزات و فناوری‌های استاندارد می‌توان شرایط را برای اجرای عملیات معدنکاری فراهم کرد. درحال‌حاضر ۲نوع نگه‌دارنده از جنس چوب و فولاد در معادن ایران به کار گرفته می‌شود که گفته می‌شود به دلیل بالابودن هزینه و قیمت تمام‌شده زغال‌سنگ، معدنکاران تمایل بیشتری برای استفاده از آرک‌های چوبی دارند که ارزان‌تر تمام می‌شوند البته در ایران آرک‌های فولادی نیز تولید می‌شود و در صورتی که شرایط بهتری برای معادن زغال‌سنگ حاکم شود شاهد روی آوردن معادن برای استفاده از «آرک‌های» فولادی خواهیم بود.

نوع «آرک‌ها» بر اساس لایه‌های زغال‌سنگ
خسرو فعالیان، عضو هیات‌مدیره شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی درباره «آرک» یا همان «نگه‌دارنده‌هایی» که در معادن زغال‌سنگ استفاده می‌شود در گفت‌وگو با صمت گفت: بحث مهمی که در باره معادن زغال‌سنگ وجود دارد ایمنی و شرایط مناسب برای انجام عملیات‌های استخراجی است. یکی از ابزارهای مهم و اصلی در معادن زغال‌سنگ پایه‌ها و ستون‌های نگه‌دارنده است که برای جلوگیری از ریزش معدن به کار برده می‌شود.
وی در ادامه افزود: بسته به اینکه لایه‌های زغالی در معادن تا چه حد سست و متغیر باشند جنسی که برای ساخت نگه‌دارنده‌ها استفاده می‌شود متفاوت است. به این ترتیب در معادنی که لایه‌ها ضخامت متغیر دارند از چوب‌های درختان سوزنی‌برگ برای ساخت نگه‌دارنده‌ها استفاده می‌شود، چراکه این چوب‌ها به‌دلیل بافت طولی تارها و الیاف آن، قابلیت تحمل فشار و کمانش را دارند و زمانی که فشار بیش از حد روی آن آورده شود قبل از شکستن با ایجاد صدا، کارگران را از وقوع حادثه باخبر می‌کنند. یکی از اقداماتی که توسط کارگران برای نصب صحیح نگه‌دارنده‌ها انجام می‌شود استفاده از اره برای تنظیم و برش چوب‌ها با در نظر گرفتن زاویه صحیح قرار گرفتن با توجه به لایه‌های زغال سنگ در معادن است.

استفاده از نگه‌دارنده‌های چوبی
فعالیان به نوع دیگری از نگه‌دارنده‌ها که از جنس فولاد هستند اشاره کرد و گفت: در معادن زغال‌سنگی که لایه ضخامت ثابت دارند از جک‌های اصطکاکی فولادی یا نگه‌دارنده‌های فولادی استفاده می‌شود. اما در ایران به دلیل اینکه نگه‌دارنده‌های چوبی قابلیت تنظیم و حمل آسانتری نسبت به نگه‌دارنده‌های فولادی دارند بیشتر به کارگرفته می‌شوند که شاید دلیل دیگر آن را بتوان نبود نیاز به بازیافت آنها دانست.
عضو هیات مدیره شرکت زغال‌سنگ البرز مرکزی اظهار کرد: نگه‌دارنده‌های فولادی که از قدرت مقاومت بالاتری نسبت به نگه‌دارنده‌های چوبی برخوردارند با استقبال کمتری مواجه می‌شوند، چراکه در وهله نخست به دلیل سنگین بودن و وزن بالایی که دارند امکان جابه‌جایی و تنظیم آنها سخت‌تر است چراکه این آرک‌ها مکانیزه نبوده و باید به صورت مکانیکی و دستی جابه‌جا شوند. از آنجایی که نرخ نگه‌دارنده‌های فلزی نیز بالاتر از نوع چوبی آن است و باعث افزایش قیمت تمام‌شده محصول می‌شود باعث شده تمایل کمتری برای کاربرد این دسته از نگه‌دارنده‌ها وجود داشته باشد.
کجباف اظهار کرد: با توجه به اهمیت موضوع ایمنی معادن، هم‌اکنون در معادن زغال‌سنگ اروپا از جک‌ها یا همان پایه‌های هیدرولیکی و سپر برای نگه‌داشتن لایه‌های زغال‌سنگ استفاده می‌کنند و همین موضع باعث افزایش میزان ایمنی در معادن زغال‌سنگ آنها شده است.
وی معتقد است بالا بردن میزان ایمنی و نصب صحیح و اصولی نگه‌دارنده‌ها نیازمند طراحی اصولی و دقیق است، به این ترتیب که هنگام نصب جک‌ها و نگه‌دارنده‌ها نوع طراحی معدن و میزان لایه‌های زغال‌سنگ مورد توجه قرار گرفته و تعداد آنها به درستی مشخص شود. البته این درحالی‌است که در ایران معمولا به دلایلی همچون بالا بودن قیمت تمام‌شده زغال‌سنگ و همچنین نبود توجه کافی از سوی مدیریت کارگاه‌های استخراج، سبب شده تا تعداد جک‌های کافی برای سقف معادن و لایه‌های زغال‌سنگ نصب نشود و همین امر موجب کاهش ایمنی معادن زغال‌سنگ شود.

تولید فولاد برای آرک
دسته‌ای از «آرک‌ها» یا نگه‌دارنده‌ها فولادی هستند. محمدرضا کجباف، سخنگوی شرکت ذوب‌آهن ایران درباره آرک‌های فولادی که در معادن زغال‌سنگ استفاده می‌شود در گفت‌وگو با صمت گفت: شرکت ذوب‌آهن نخستین تولیدکننده شمش فولاد برای ساخت نگه‌دارنده‌های فولادی در ایران است. به این ترتیب که با ساخت و در اختیار گذاشتن این محصول به نوردکاران، زمینه را برای تولید محصول نهایی فراهم می‌کند. گفتنی است که تولید این محصول از سال۱۳۷۱ در کشور آغاز شده است.
وی در ادامه به نیاز معادن به نگه‌دارنده‌های فولادی اشاره کرد و افزود: درحال‌حاضر میزان نیاز اولیه کشور به «آرک‌های» فولادی رقمی افزون بر ۲۰هزارتن و نیاز ثانویه ۵۰ هزار تن در سال است. گفتنی است که نیاز ثانویه معادن زیرزمینی که عمده آنها زغال‌سنگ هستند مربوط به «آرک‌های» فولادی است که مدت زمان زیادی از آنها در معادن استفاده شده و هم‌اکنون با توجه به تولید این محصول در کشور، فعالان این بخش نسبت به نوسازی و بازسازی آن اقدام می‌کنند.
کجباف خاطرنشان کرد: نیاز معادن زغال‌سنگ کشور به نگه‌دارنده‌های فولادی به‌منظور ایجاد محیط امن برای فعالیت دلیل اصلی تولید این محصول و کامل‌کردن چرخه تولید آن در کشور شد. به این ترتیب که با تولید شمش فولاد در مرحله نخست زمینه را برای نوردکردن و خمش محصول برای تولید نگه‌دارنده کامل کرد. وی در ادامه با اشاره به اینکه تولید «آرک‌ها» بر اساس نیاز معادن و نوع طراحی آنها انجام می‌شود افزود: برای تولید و ساخت نگه‌دارنده‌های فولادی براساس درخواست معدن‌داران و فعالان این بخش انجام می‌شود البته باید توجه داشت که این محصول از استاندارد لازم برخوردار بوده و باعث افزایش ضریب امنیت معادن زغال‌سنگ می‌شود.
درحال‌حاضر بیشترین نوع نگه‌دارنده‌هایی که در معادن ایران استفاده شده و مورد نیاز است از نوع «وی۲۱» بوده که امکان تولید آن در ایران وجود دارد.


چاپ