در بررسی طرح جامع زغال سنگ مطرح شد

نقش بخش خصوصی پررنگ‌تر از دولت

چشم‌انداز معدنی

موضوع طرح جامع زغال‌سنگ از سال ۱۳۹۷ مطرح شد. در واقع ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ بود که رئیس هیات عامل ایمیدرو از نهایی شدن طرح جامع زغال‌سنگ پس از بازنگری و بررسی‌های متعدد خبر داد.

به ‌این ‌ترتیب ایمیدرو از ۳ سال پیش، تدوین طرح جامع زغال‌سنگ را با همکاری شرکت کاوشگران شروع کرده که پس از چند بار بررسی، اکنون نهایی شده است. روزنامه صمت درباره اینکه طرح جامع زغال‌سنگ به چه مواردی پرداخته و چقدر این طرح تا امروز عملیاتی شده، با کارشناسان گفت‌وگو کرده که در زیر می‌خوانید.

منابع زغال‌سنگ ایران در کرمان، نایبند، شمال شرق خراسان، کاشان، اصفهان، مراغه و آذربایجان واقع‌ شده است. میزان ذخایر قطعی زغال‌سنگ کشور حدود یک میلیارد و ۱۵۰ میلیون تن و ذخایر احتمالی بین ۱۱ تا ۱۴ میلیارد تن برآورد شده است. همچنین بیشترین ذخایر اکتشاف شده مربوط به ۴ ناحیه طبس، کرمان، البرز مرکزی و البرز شرقی است. لازم به ذکر است که بیش از ۹۰ درصد تولید زغال‌سنگ کشور از نوع کک‌شو است.

حمایت از سرمایه‌گذاران زغال‌سنگ

در بانک اطلاعاتی طرح جامع زغال، گردآوری اطلاعات همه معادن کشور، طبقه‌بندی آنها و نیز بانک اطلاعاتی در نرم‌افزار ArcGIS انجام شده است. در این بانک اطلاعاتی، شناسنامه معادن شامل مشخصات عمومی معدن، مشخصات لایه زغال‌سنگ، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی، ذخیره معدن، میزان تولید و روش معدنکاری درج شده است.

به گزارش روابط عمومی سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران، مهدی کرباسیان، رئیس وقت هیات عامل ایمیدرو در جلسه بررسی طرح جامع زغال‌سنگ که با حضور فعالان زغال‌سنگ، تشکل‌ها و مدیران وزارت صنعت، معدن و تجارت و ایمیدرو برگزار شد، اظهار کرد: براساس این طرح از سرمایه‌گذاران حوزه زغال‌سنگ حمایت می‌شود. کرباسیان تاکید کرد: ایمیدرو از ۳ سال پیش، تدوین طرح جامع زغال‌سنگ را با همکاری شرکت کاوشگران آغاز کرده که پس از چندین بار بررسی، این طرح اکنون نهایی شده است.
هرمز ناصرنیا، عضو سازمان نظام‌مهندسی معدن نیز با تاکید بر اهمیت بهبود ساختارها گفت: باتوجه به اشتغال ۳۰ هزار نفر در برنامه جامع زغال‌سنگ، توسعه آموزش در سطح دانشگاه و صنعت ضروری است. به‌گفته این فعال معدنی باید یک مرکز متولی زغال‌سنگ در کشور تشکیل شود و بانک اطلاعاتی مربوط به زغال‌سنگ داشته باشیم.


برنامه‌ریزی برای توسعه معادن زغال‌سنگ

سعید صمدی، دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران درباره شکل‌گیری طرح جامع زغال‌سنگ به صمت گفت: این طرح سال ۱۳۹۷ تجمیع و برای اجرا به شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ابلاغ شد. هدف آن بود که باتوجه به افزایش مصرف زغال‌سنگ و منابع خوبی که کشور در این زمینه در اختیار دارد، برنامه‌ریزی مناسبی برای توسعه معادن زغال‌سنگ انجام شود. به ‌این ‌ترتیب راه‌اندازی، تجهیز معادن جدید و افزایش ظرفیت معادن موجود، افزایش ایمنی و احداث پایگاه امداد و نجات موردتوجه قرار گرفت.

طرحی که رها شد

صمدی در پاسخ به این سوال که امروز این طرح به کجا رسیده، اظهار کرد: از آنجا که عملکرد چندانی از طرف مسئولان این طرح دیده نشد، می‌توان گفت طرح جامع زغال‌سنگ در عمل رها شده و تشکل‌ها و بخش ‌خصوصی متوجه نشدند که نتیجه به کجا رسید! او تصریح کرد: اگر در طول ۳ سال اخیر کاری در زمینه اقتصادی کردن و توسعه معادن زغال‌سنگ کشور انجام ‌شده، اغلب از ناحیه انجمن‌های تخصصی مربوطه بوده است.
اقدام تشکل‌ها
دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران در پاسخ به این سوال که انجمن زغال‌سنگ تاکنون چه اقداماتی برای عملیاتی کردن طرح جامع زغال‌سنگ انجام داده، گفت: این انجمن در رسیدن زغال‌سنگ به نرخ واقعی نقش مثبتی داشته است. پیش ‌از این نرخ زغال در کشور در مقایسه با نرخ جهانی بسیار پایین بود که به همان نسبت موجب می‌شد فعالیت معادن زغال‌سنگ غیراقتصادی شود و در نتیجه معادن زغال‌سنگ به‌تدریج با مشکل و بحران مالی روبه‌رو شدند. از طرف دیگر به نسبت افزایش نرخ تورم و هزینه تولید، نرخ زغال‌سنگ افزایش پیدا نمی‌کرد. صمدی با اشاره به جلسات سالانه میان فعالان حوزه زغال و ذوب‌آهن برای افزایش قیمت‌ها گفت: اغلب در ابتدای هر سال جلسه‌ای برگزار می‌شد تا نرخ زغال ۲۰ درصد افزایش پیدا کند.

از آنجا که در برنامه‌ها مطرح بود که باید نرخ زغال پیش‌بینی‌پذیر و آینده آن برای سرمایه‌گذاران بخش فولاد شفاف باشد، مطرح شد نرخ زغال باید به نرخ فولاد وصل و بر این اساس تعیین شود. دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران ادامه داد: براساس روال جهانی مطرح شد که نرخ زغال باید تفاوت ۲ درصدی با افزایش نرخ فولاد داشته باشد که در نهایت با فرازونشیب زیاد این عدد روی ۲۶.۵ درصد تصویب شد. از اواخر سال ۱۳۹۷ نرخ زغال‌سنگ شناور شد و روند افزایشی پیدا کرد. صمدی خاطرنشان کرد: به‌دلیل اینکه زغال‌سنگ به فولاد وصل شد از تحولات فولاد به نتایج مثبتی رسید. با اینکه هنوز نرخ این ماده معدنی تا نقطه مطلوب فاصله دارد، تحولات مثبتی برای تغییر نرخ آن را شاهد بوده‌ایم.

سهم زغال در افزایش اشتغال

دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران درباره اینکه یکی از موارد موردتوجه در طرح زغال‌سنگ بحث افزایش اشتغال است، گفت: به‌نسبت سایر معادن و صنایع معدنی زغال‌سنگ بالاترین ضریب اشتغال را دارد. زغال‌سنگ بخشی کارگربر است و براساس عملکرد نیروی انسانی پیش می‌رود؛ به ‌این ‌ترتیب ضریب اشتغال آن بالا است. براساس آمار اشتغال مستقیم این حوزه در شرایط حاضر حدود ۱۷ هزار نفر است. البته برخی بر عدد ۳۰ هزار نفر تاکید دارند که در واقع اغراقی بیش نیست. او تصریح کرد: از آنجا که به نسبت سایر صنایع معدنی ضریب هزینه حوزه زغال‌سنگ بسیار پایین است، فعالیت در این بخش سودآور است.

ارزان و به نفع فولادسازان

صمدی با اشاره به ارزان بودن زغال‌سنگ در داخل کشور گفت: درحال‌حاضر اگر یک فولادساز بخواهد زغال‌سنگ را از خارج کشور تهیه کند، نرخ تمام‌شده آن به‌طور تقریبی ۶۰ درصد بالاتر از نرخ داخلی است؛ بنابراین نرخ زغال‌سنگ در کشور بسیار ارزان و به نفع فعالان فولاد است.

نیازمند یک بانک اطلاعاتی

دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران درباره این موضوع که براساس طرح جامع زغال‌سنگ قرار بود بانک اطلاعاتی مربوط به زغال‌سنگ ایجاد شود، چرا این هدف هنوز عملیاتی نشده، گفت: قرار بود این اتفاق بیفتد اما مسئولان مربوطه باید پاسخ دهند که چرا عملیاتی نشد! باتوجه به‌جای خالی یک بانک اطلاعاتی چند وقتی است که انجمن زغال‌سنگ خود وارد عمل شده و حدود ۳ ماه است که بانک اطلاعات معادن زغال‌سنگ را تشکیل داده است. برای این کار از مشاوران و مهندسان باتجربه زغال‌سنگ بهره برده‌ایم.
انجمن زغال‌سنگ تلاش کرده بانک اطلاعات زغال‌سنگ ایران را به‌روز و با دقت به سرانجام برساند. امیدواریم تا آخر سال در این حوزه به نتیجه برسیم.

زغال‌سنگ منبعی فراموش‌شده

صمدی با بیان اینکه در کشور ما به زغال‌سنگ آنطور که باید بها داده نمی‌شود، تصریح کرد: با اینکه زغال‌سنگ یک منبع انرژی است و در کشورهای دیگر موردتوجه بهینه قرار دارد، در کشور ما به‌دلیل تمرکز بر نفت و گاز مورد فراموشی قرار گرفته است.
دبیر انجمن زغال‌سنگ ایران در پایان تصریح کرد: مرکزی به‌عنوان متولی زغال‌سنگ در همه جای دنیا وجود دارد. از آنجا که این منبع ارزان‌نرخ است، هنوز ۶۰ درصد انرژی کشورها را تامین می‌کند؛ از ‌همین‌ رو بیشتر از اینها باید به آن بها داد‌.


نقش پررنگ بخش خصوصی

جواد برزگران، کارشناس معدن با بیان اینکه طرح زغال‌سنگ برای تامین نیاز طرح جامع فولاد تدوین‌ شده، به صمت گفت: در سال ۱۳۹۳ مناقصه‌ای برگزار شد و شرکت‌هایی که برنده شدند طرح جامع زغال‌سنگ را تهیه و تدوین کردند.
این کارشناس معدن درباره این مسئله که نقش بخش ‌خصوصی در عملیاتی شدن این طرح چقدر مهم است، اظهار کرد: برای عملیاتی شدن طرح، بخشی از وظایف برعهده دولت و بخشی برعهده بخش خصوصی گذاشته ‌شده است. به‌تدریج وظیفه تامین زغال‌سنگ بیشتر برعهده بخش خصوصی گذاشته ‌شده است. در واقع دولت دست از این حوزه کشیده و تمایل دارد بخش خصوصی نقش پررنگ‌تری در آن ایفا کند.

کمک به توسعه اقتصادی

برزگران درباره اهمیت چنین طرح‌هایی برای کمک به توسعه اقتصادی کشور گفت: به‌طور حتم تهیه و تدوین چنین طرح‌هایی برای اقتصاد معدن و در کل اقتصاد کشور مثبت است. در هیچ بخشی نمی‌توان بدون طرح جامع و برنامه‌ریزی پیش رفت که بخش معدن نیز از این قاعده مستثنا نیست و باید برای آن استراتژی مشخصی تعریف شود.

هیچ‌گاه زغال‌سنگ مستقل نبوده است

این کارشناس معدن در پاسخ به این سوال که باوجود اهمیت داشتن برنامه استراتژیک چرا چنین طرحی پیش‌ از این تهیه نشده، گفت: هرچند در گذشته طرح‌هایی در این حوزه تدوین‌ شده اما در آنها هیچ‌گاه زغال‌سنگ به‌‌طور مستقل مطرح نبوده و اغلب آن را در دل طرح جامع فولاد بررسی کرده‌اند. زغال‌سنگ، سنگ‌آهن و مواد معدنی دیگر که در فولاد استفاده می‌شود همه در یک طرح قرار داشته‌اند اما باتوجه به نیازی که احساس می‌شد، این طرح به‌شکل مستقل سال ۱۳۹۳ به‌عنوان طرح جامع زغال‌سنگ مطرح شد.

جای خالی زغال‌های کک شو و حرارتی

برزگران در پاسخ به این سوال که جای چه چیزی در طرح جامع زغال‌سنگ خالی است، گفت: زغال‌های کک شو و حرارتی در این طرح جایگاهی ندارند، این در حالی است که این نوع زغال‌ها در کشورهای دیگر جایگاه مهمی را به خود تخصیص داده‌اند. به‌طور مثال در تامین برق از آنها استفاده می‌شود. او خاطرنشان کرد: ایران ظرفیت خوبی برای توسعه چنین ماده معدنی دارد. زغال‌های حرارتی در منطقه طبس بسیار زیاد است و برای بهره‌برداری از آن باید چاره‌اندیشی کرد.


سخن پایانی...

طرح جامع زغال‌سنگ از سال ۱۳۹۳ به‌طور خاص مورد توجه قرار گرفته و در سال ۱۳۹۷ تجمیع و برای اجرا به شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ابلاغ ‌شده است. از آنجا که پیش‌ از این زغال‌سنگ در کنار مباحث فولاد موردتوجه قرار می‌گرفت، نیاز به تدوین یک طرح جامع و برنامه بلند‌مدت برای زغال‌سنگ احساس شده بود. هدف طرح جامع زغال‌سنگ این است که باتوجه به افزایش مصرف زغال‌سنگ و منابع خوبی که کشور در این زمینه در اختیار دارد، برنامه‌ریزی مناسبی برای توسعه معادن زغال‌سنگ شکل گیرد.

این در حالی است که به باور کارشناسان چنین طرحی در عمل رهاشده و مشخص نیست چه سرانجامی داشته باشد. با اینکه زغال‌سنگ یک منبع انرژی است و در کشورهای دیگر موردتوجه بهینه قرار دارد، در کشور ما به‌دلیل تمرکز بر منابع دیگر ازجمله نفت و گاز هنوز موردتوجه چندانی قرار نگرفته است. از آنجا که سهم بخش خصوصی و تشکل‌های مرتبط با زغال‌سنگ در این طرح پررنگ است، آنها سعی کرده‌اند وارد عمل شوند؛ به‌طور مثال چند ماهی است که انجمن زغال‌سنگ ایران دست به تهیه بانک اطلاعاتی زغال‌سنگ زده تا از دانش مشاوران و مهندسان باتجربه برای توسعه آمار و اطلاعات معادن زغال‌سنگ بهره ببرد.

چاپ