توسعه اقتصاد معدن با تکیه بر دانش‌بنیان‌ها

منیر حضوری: اصطلاح تحقیق و توسعه ( R&D ) برای جامعه صنعت و معدن عبارت و ترکیبی آشناست. این اصطلاح در واقع مولود جامعه‌ای است که از دو قرن قبل صنعتی شده است. تحقیق و توسعه در واقع به تکاپو و تلاش‌هایی اشاره دارد که راز بسیاری از موفقیت‌های اقتصادی بنگاه‌ها و کمپانی‌های بزرگ و کوچک معدنی جهان در پس آن نهفته است.

از جنگ جهانی دوم تاکنون تحقیق و توسعه، منبع رشد و دگرگونی بسیاری از جوامع صنعتی جهان بوده است. اکنون به‌وضوح می‌توان گفت بین تحقیق و توسعه و میزان پیشرفت هر کشور رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. کشورهایی که در زمینه تحقیق و توسعه و پژوهش، بیشترین هزینه‌ها را متحمل شده‌اند، آنهایی هستند که صاحب فناوری و صنایع پیشرفته هستند.

مطالعات نظری و تجربی نشانگر آن است که عامل رشد و توسعه در بخش معدن پیشرفت‌های علمی و فناوریکی است.

کلید این پیشرفت‌ها نیز همان مقوله تحقیق و توسعه است. امروزه هر کشوری با هر شرایطی برای دستیابی به توسعه به مراکز و موسسات تحقیق و توسعه نیاز دارد. به بیان دیگر تحقیق و توسعه، هسته فناوری و ریشه ایده‌های جدید و فرآورده‌های تازه صنعتی و معدنی است. روزنامه صمت به‌مناسبت هفته پژوهش به موضوع اهمیت تحقیق و توسعه در رشد اقتصادی بخش معدن پرداخته است. گزارش پرونده این هفته را در زیر بخوانید.

نگاه آینده‌پژوهی تشکل‌های معدنی

محمدرضا بهرامن، رئیس خانه معدن به صمت گفت: تشکل‌ها همیشه یار و همراه و مشاوران بخش معدن بوده‌اند. امروز نگاه ما به آینده‌نگری، آینده‌پژوهی و توسعه تحقیقات است.

رئیس خانه معدن درباره اهمیت ارتباط بخش معدن با واحدهای پژوهشی کشور گفت: یکی از اولویت‌های تشکل‌های معدنی ارتباط با دانشگاه و تحقیقات است، چراکه ما به‌دنبال توسعه و نوآوری هستیم و این مهم بدون ارتباط بخش معدن با دانشگاه و نزدیکی با محیط دانشگاهی امکان‌پذیر نیست.

او تصریح کرد: اگر قصد توسعه داریم، باید به سمت دانشگاه، بهره‌برداری از رساله‌ها و ارتباط پژوهش با معدن برویم. برای حرکت در این مسیر هم راهی نیست، جز برقراری ارتباط تنگاتنگ بین صنعت و دانشگاه. با این نگاه دانشگاه‌ها تنها متعلق به خودشان نیستند، بلکه متعلق به کسانی هستند که از علم بهره‌برداری می‌کنند و کسانی که از دانشگاه بیرون می‌آیند باید بتوانند نیازهای بخش صنعت در بخش‌های مختلف از جمله صنایع معدنی و حوزه کلان معدن را تامین کنند. در این راستا می‌توان از دانش شرکت‌های دانش‌بنیان بهره ‌برد. رئیس خانه معدن درباره نقش شرکت‌های دانش‌بنیان و ارتباط آنها با بخش معدن اظهار کرد: هرچند دانش در دانشگاه‌ها وجود دارد اما نتوانسته‌ایم به فناوری لازم دست پیدا کنیم. اینجاست که اهمیت شرکت‌های دانش‌بنیان بیش از پیش نمایان می‌شود.

بهرامن درباره اهمیت دوری از نگاه سنتی در بخش معدن اظهار کرد: ذخایر معدنی تجدیدپذیر نیستند و باید از این ثروت طبیعی به‌طور مطلوب استفاده کرد. برای این مهم باید به فناوری روز توجه و از نگاه سنتی دوری کنیم.

 او با بیان اینکه بخش معدن باید نگاه خود را تغییر دهد و براساس برنامه‌های پژوهشی و آینده‌نگری حرکت کند، خاطرنشان کرد: خانه معدن ایران به‌عنوان یکی از تشکل‌های فعال در این حوزه به‌دنبال توسعه و تاثیرگذاری بیشتر معادن در اقتصاد کشور است.

رئیس خانه معدن ایران درباره مسائل زیست‌محیطی پروژه‌های بخش معدن نیز گفت: معدن و محیط‌زیست نباید بازدارنده یکدیگر باشند. شعار خانه معدن این است که فعالیت‌های معدنی نباید موجب تخریب محیط‌زیست و منابع طبیعی شود؛ بر این اساس معتقدیم بازسازی محوطه‌های معادن باید توسط بهره‌برداران انجام شود و در عمل به‌دنبال قانونی کردن این موضوع نیز هستیم.


دانشگاه، به‌مثابه معدنی بزرگ

محمدرضا موحدی، معاون پژوهشی‌ و فناوری دانشگاه شریف با بیان اینکه دانشگاه سرمایه بزرگی در خدمت کشور است، به صمت گفت: وظیفه اصلی دانشگاه این است که به عنصر اثرگذار در اجتماع تبدیل شود. باتوجه به شرایط خاصی که در کشور وجود دارد و تحریم‌های ناحقی که تحت تاثیر آن هستیم، می‌توان از این شرایط به‌عنوان فرصت استفاده کرد.

معاون پژوهش‌ و فناوری دانشگاه شریف در گفت‌وگو با صمت با تاکید بر اینکه دانشگاه به‌مثابه یک معدن بزرگ است، اظهار کرد: استعدادهای بزرگ کشور در دانشگاه جمع شده‌اند. اگر بتوانیم با کمک مجموعه‌های مختلف از این استعدادها در راستای حل مشکلات کشور حداکثر بهره را ببریم، می‌توانیم معضل ضعف تحقیق و توسعه کشور را حل کنیم.

موحدی تاکید کرد: امیدوارم بتوانیم با استفاده از توان بومی کشور مطالعات تحقیقاتی را رونق دهیم. در این بین همکاری با سازمان‌های مختلف از جمله سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی آغازی برای همکاری‌ها با دانشگاه‌ها خواهد بود. با بهره از اساتید مجرب و دانشجویان می‌توان بنیان پایداری را برای توسعه پژوهش بنا کرد. اگر این همکاری به نحو شایسته‌ای پیش برود، می‌تواند به بخش‌های تجهیزات، سنسورها و پردازش اطلاعات هم کشیده شود. او در پایان ابراز امیداوری کرد، دست به‌دست هم به سمت حل مشکلات کشور گام برداریم.


حمایت از استارت‌آپ‌ها برای توسعه معدن

فرید دهقانی، مدیرعامل صندوق بیمه سرمایه‌گذاری فعالیت‌های معدنی با بیان اینکه اقدامات موثری برای توسعه تحقیقات در کشور انجام شده، به صمت گفت: تلاش‌های زیادی انجام شده تا معدنکاری در ایران همچون کشورهای توسعه‌یافته معدن‌خیز تقویت شود. باتوجه به اینکه فناوری در بخش معدن ایران بسیار کمرنگ است و معدنکاران ایران اغلب سنتی کار می‌کنند، جای خالی مطالعات در این حوزه احساس می‌شود. مدیرعامل صندوق بیمه سرمایه‌گذاری فعالیت‌های معدنی درباره اقداماتی که صندوق بیمه برای توسعه بخش معدن انجام داده، گفت: صندوق بیمه به‌دنبال آن بوده که به استارت‌آپ‌ها توجه بیشتری کند و مسیر معدن را به سمت مدرن شدن تغییر دهد.

صندوق بیمه فرمولی برای رشد استارت‌آپ‌ها طراحی کرده تا بتواند معدنکاران و استارت‌آپ‌ها را با یکدیگر آشنا کند؛ بنابراین سعی کرده با همکاری شرکت‌های استارت‌آپی ریسک‌های موجود در بخش معدن را کاهش دهد. دهقانی گفت: در این روند معدنکار مشکلات خود در زمینه بهره‌وری را با صندوق بیمه مطرح کرده و در ادامه ما این مهم را با شرکت‌های دانش‌بنیان در میان می‌گذاریم؛ به این ترتیب صندوق بیمه از یک طرف از خلق ایده‌های جدید حمایت و از طرف دیگر به تغییر جهت معدنکاری سنتی کمک می‌کند.

مدیرعامل صندوق بیمه سرمایه‌گذاری فعالیت‌های معدنی تصریح کرد: برای توسعه معدنکاری باید از استارت‌آپ‌های داخلی حمایت شود. تمرکز بر فناوری روز در بخش معدن به‌ویژه فناوری‌هایی که در حوزه آی‌تی هستند، منجر به افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید می‌شود.

او تصریح کرد: در واقع حمایت از استارت‌آپ‌ها نوعی حمایت از توسعه بخش معدن در شرایط حاضر است.


سخن پایانی...

تحقیق و توسعه از جمله مواردی است که برای رونق معدنکاری باید مورد توجه قرار گیرد. در دنیای امروز برای دستیابی به این مهم باید به دانشگاه‌ها و به‌طور خاص شرکت‌های دانش‌بنیان بها داد.

کارشناسان باور دارند برای ارتقای جایگاه تحقیق و توسعه باید از نگاه سنتی دوری و به دانشگاه‌ها و دانشجویان پژوهش‌محور بیش از اینها توجه کرد. آنها تاکید دارند فعالان بخش معدن باید نگاه خود را تغییر داده و براساس برنامه‌های پژوهشی و آینده‌نگری حرکت کنند. در این بین کارشناسان بر لزوم توجه به دانش‌بنیان‌ها و استارت‌آپ‌های معدنی تاکید دارند.


چاپ