کوه‌های سمنان و گرمسار خاستگاه نمک آبی ایرانی

غفلت از نمکی لوکس و شیک

نمک هم برای خود دنیایی دارد و انواع سیاه، زرد، صورتی، کریستال، تزئینی و صنعتی را در بر می‌گیرد.

در واقع وجود مواد عالی و معدنی، رنگ نمک‌ها را متفاوت و آنها را خاص کرده‌ است. نمک آبی جزو خاص‌ترین نمک‌ها است که نه‌تنها به‌دلیل رنگ غیرمعمول بلکه به‌دلیل خاصیت درمانی از نمک معمولی متفاوت است.
 این نوع نمک یکی از نایاب‌ترین انواع سنگ نمک در جهان است و اغلب در امریکا و اروپا طرفداران زیادی دارد.
نمک آبی هر قدر در دنیا و در میان آشپزهای بزرگ شناخته‌شده است، در ایران غریب است و چندان مورد توجه قرار نگرفته است.

 به‌باور کارشناسان باتوجه به سرانه بالای مصرف نمک در میان ایرانیان استفاده از نمک طبیعی با مواد معدنی مناسب و عاری از مواد شیمیایی مضر یک ضرورت انکارناپذیر است.
 به‌این‌ترتیب استفاده از نمک آبی ایرانی یا نمک‌های مشابه آن باید موردتوجه بیشتری قرار گیرد. با اینکه مناطقی از کشور دارای نمک آبی است و به‌طور خاص در گرمسار و سمنان استخراج می‌شود، این نوع نمک چندان‌ که باید شناخته‌ شده نیست. 

البته برخی ادعا دارند ایران خاستگاه سنگ نمک آبی است و توانسته نیاز برخی از کشورها را در این زمینه تامین کند، این درحالی است که این سنگ نه‌تنها در کشور شناخته‌شده نیست، بلکه در خارج از کشور نیز با برند ایرانی توزیع نمی‌شود و همچون زعفران ایرانی با بسته‌بندی خارجی به فروش می‌رسد. هرچند نمک آبی به همراه نمک معمولی به‌صورت قانونی صادر می‌شود اما با برند ترک و لهستانی وارد بازار کشورهای دیگر می‌شود.
 روزنامه صمت برای بررسی این موضوع و جایگاه نمک آبی، اینکه آیا ایران خاستگاه این نوع نمک است و اینکه چرا تاکنون این ماده مهم و ارزشمند معدنی شناخته نشده، با کارشناسان گفت‌وگو کرده است.


اهمیت حفاظت از میراث زمین‌شناختی ایران


کامبیز مهدی‌زاده، مدیر طرح توسعه نوآوری‌ها و فناوری‌های حوزه زمین‌شناسی، معدن و صنایع معدنی در معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری با اشاره به اینکه نمک آبی نوعی نمک خوراکی است که از کوه‌های سمنان و گرمسار استخراج می‌شود به صمت گفت: ترکیبات این نوع نمک شامل آهن، سولفید، پتاسیم و کلسیم است و خواص درمانی و دارویی دارد. او تصریح کرد: در دنیا بحث‌های مختلفی در زمینه این نوع نمک وجود دارد و این ماده معدنی به‌عنوان یک کالای لوکس شناخته می‌شود. به ‌این‌ ترتیب بسیاری از معدنداران نمک سعی می‌کنند این نوع نمک را نیز در کلکسیون خود نگهداری کنند.

مشاور عالی معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهوری در ادامه با تاکید بر اینکه باید به میراث زمین‌شناختی ایران توجه کرد، خاطرنشان کرد: از جمله میراث زمین‌شناختی کشور گنبدهای نمکی و نمک آبی هستند که کمتر به آنها توجه شده است.
در این زمینه باید به این سوالات پاسخ داد که چقدر تلاش شده جاذبه‌های زمین‌شناختی و ژئوتوریسم ایران را به دنیا معرفی کنیم. ‌جز موضوع نمک موارد دیگری هم هستند که کمتر به آن توجه شده است؛ به‌طور مثال منطقه‌ای در کشور وجود دارد که در آن کویر به دریا وصل می‌شود اما چقدر توانسته‌ایم آن را به دنیا معرفی کنیم؟!

همه ‌چیز را دولتی نکنیم

مهدی‌زاده در پاسخ به این سوال که برای معرفی این مزیت‌های زمین‌شناختی تاکنون چه اقداماتی صورت گرفته، گفت: همه‌ چیز را نباید از دولت انتظار داشت. در معرفی این مزیت‌های جغرافیایی و منطقه‌ای تنها دولت مسئول نیست؛ به‌عبارتی همه چیز را دولتی نکنیم. دولت تنها بخشی از این ماجرا است.

در واقع باید گفت تمامی بخش‌ها، شامل دولتی و خصوصی کم‌کاری کرده‌اند؛ به‌طور مثال سازمان‌های مردم‌نهاد زیادی وجود دارند که در زمینه گردشگری فعالیت می‌کنند اما اقدام چندانی برای معرفی ایران و مزیت‌های زمین‌شناختی آن به دنیا انجام نداده‌اند. چقدر مستند علمی درباره توانمندی‌های کشور ساخته ‌شده است.

آیا توانسته‌ایم طی ۴۰ سال اخیر جاذبه ژئوتوریسم و زمین‌شناختی ایران را به دنیا نشان دهیم؟! باید بیشتر در زیرساخت‌های گردشگری و ژئوتوریسم کشور کار شود تا بتوان زیبایی‌های ایران را به تصویر کشید و به رونق اقتصادی کشور کمک کرد.
مشاور عالی معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهوری در پاسخ به این نکته که فعالان محیط‌زیست و مستندساز گاهی با موانعی در کشور روبه‌رو شده‌اند که از ادامه کار بازمانده‌اند، گفت: کاری برجسته می‌شود که با سختی انجام شود. به ‌هر حال هر کاری دشواری‌های خاص خود را دارد که باید با آن روبه‌رو شد.

علمی نگاه کنیم

او با اشاره به اینکه باید از مباحث سیاسی دور شویم، ادامه داد: از نظر علمی باید پرسید که سازمان زمین‌شناسی و وزارت صنعت، معدن و تجارت چقدر در این حوزه فعالیت کرده‌اند؟! سازمان‌های محیط‌زیست و زمین‌شناسی چقدر در معرفی پدیده‌های ژئوتوریسمی، میراث زمین‌شناختی، تنوع گونه‌های گیاهی و حیوانی و موضوع نمک آبی تلاش کرده‌اند. میراث زمین‌شناختی ما بهتر از اینها می‌تواند به دنیا معرفی شود.

مهدی‌زاده با اشاره به طرح توسعه نوآوری‌ها و فناوری‌های حوزه زمین‌شناسی، معدن و صنایع معدنی در معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری گفت: محور طرح ما در معاونت علمی توسعه معدن و صنایع معدنی تمرکز بر علم و فناوری، نگاه روبه‌جلو و تاکید بر پایان اقتصاد نفتی است. چندین سال است که رهبر معظم انقلاب تاکید دارند کمتر به نفت توجه شود و وابستگی بودجه به این ماده معدنی را کاهش دهیم و در شرایط حاضر نیز باتوجه به کاهش نرخ نفت چاره‌ای نداشته و باید از اقتصاد نفتی فاصله بگیریم.

ضعف بازاریابی و برندسازی

مشاور عالی معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهوری با اشاره به اینکه نمک آبی از جمله محصولاتی است که می‌توان در آن زمینه دست به صادرات و برندسازی زد، تصریح کرد: متاسفانه نه‌تنها در بحث برندینگ نمک آبی کاری انجام ‌نشده بلکه کالاهای دیگر را نیز از بین برده‌ایم.

به این ترتیب نتوانسته‌ایم از ظرفیت‌های داخلی صیانت کرده و موضوع را دستخوش بازی‌های سیاسی قرار داده‌ایم. مهدی‌زاده با تاکید بر اینکه علم را سیاسی نکنیم، گفت: باید از کسانی که قابلیت و دانش خوبی دارند، حمایت کرد. از آنجا که علم اصلاح‌طلب و اصولگرا نمی‌شناسد، باید شرایط را طوری فراهم کرد تا کسانی که فکری نو دارند، بتوانند کاری برای کشور انجام دهند. او در پایان گفت: نخستین قدم برای توسعه کشور شناسایی ظرفیت‌ها و معرفی آن به دیگران است.


نمکی که خاصیت درمانی دارد


سید سهراب حسینی، نایب ‌رئیس کمیسیون صنعت و معدن انجمن جوانان کارآفرین اتاق بازرگانی تهران با اشاره به اهمیت نمک آبی به صمت گفت: این نمک خاصیت درمانی دارد و از آن برای کنترل چربی پوست، درمان آکنه، لایه‌برداری، پاکسازی منافذ پوست، دفع سموم بدن، افزایش گردش خون، پاکسازی بدن، تسکین ورم پا و... استفاده می‌شود.
حسینی با اشاره به تاریخچه مصرف نمک برای درمان گفت: استفاده از حمام نمک به تمدن‌های کهن همچون یونان
برمی‌گردد.
 از یک قرن پیش بر خواص درمانی نمک و کارآیی آن در از بین بردن خستگی و استرس تاکید شده و این موضوع در آسیا و ایران هم موردتوجه قرار گرفته است. در واقع نمک از دیرباز در کشورهای آسیایی موردتوجه بوده و فعالان اقتصادی در این حوزه به‌عنوان پیشتازان این صنعت مشغول فعالیت بوده‌اند.

ایران خاستگاه نمک آبی نیست

حسینی که خود نیز تولیدکننده نمک کریستال در کشور است، در پاسخ به این سوال که برخی ادعا دارند خاستگاه نمک آبی در ایران است؛ آیا این مسئله درست است، گفت: برخلاف گفته عده‌ای که ادعا می‌کنند ایران خاستگاه نمک آبی است، باید گفت این نمک بیشتر در کوه‌های هیمالیا قابل‌مشاهده است؛ هرچند در مناطق مختلف کشور از جمله گرمسار، سراب، جهرم و سمنان هم دیده ‌شده است.

نمکی که گران است

او با اشاره به کمبود نمک آبی در کشور گفت: از آنجایی ‌که این نمک کمتر در کشور یافت می‌شود، نرخ بیشتری هم نسبت به نمک معمولی دارد. به این صورت که هر تن نمک آبی با نرخ ۳ میلیون تومان فروخته می‌شود، در حالی ‌که قیمت هر تن نمک معمولی ۱۷۰ هزار تومان است. از سوی دیگر استخراج و جداسازی این نوع نمک‌ها بسیار دشوار است که این موضوع باعث شده در اولویت تولید بسیاری از معدنکاران نباشد و همچنان نرخ بالایی داشته باشد.

سازمان غذا و دارو مجوز نداده است

نایب ‌رئیس کمیسیون صنعت و معدن انجمن جوانان کارآفرین اتاق بازرگانی تهران در پاسخ به این سوال که چرا نمک آبی در ایران شناخته‌شده نیست و مردم از آن آگاهی چندانی ندارند، تصریح کرد: به‌دلیل وجود ناخالصی‌هایی در نمک آبی هنوز سازمان غذا و دارو برای آن مجوز مصرف صادر نکرده، این در حالی است که این نمک در دیگر کشورها دارای مجوز مصرف است و به مقدار زیاد خریدوفروش می‌شود. حسینی در پاسخ به این سوال که برخی بر طعم متفاوت این نمک تاکید دارند، گفت: طعم نمک آبی با نمکی که اغلب مورداستفاده قرار می‌گیرد، چندان تفاوتی ندارد. به ‌این ‌ترتیب برخلاف اینکه عده‌ای مطرح می‌کنند نمک آبی طعم متفاوتی با نمک معمولی دارد و شوری چندانی ندارد، باید گفت این موضوع صحت ندارد. طعم نمک آبی همچون نمک معمولی است که مورداستفاده اغلب مردم قرار می‌گیرد.

تعامل ضعیف معدنکاران و تولیدکنندگان

این فعال معدنی در پاسخ به این سوال که چرا در بازارسازی این محصول ضعیف عمل کرده‌ایم، گفت: مواد معدنی و خوراکی بسیاری در کشور وجود دارد که نیازمند برندسازی است و نمک آبی هم از این حوزه مستثنا نیست. نمک در کشور ما بیشتر به‌عنوان یک ماده خوراکی مورداستفاده قرار می‌گیرد و صنعت غذایی و دارویی روی این ماده فعالیت‌های بسیاری انجام داده است. مسئله مهم اینکه شاید تعامل ضعیف میان معدنکاران و تولیدکنندگان مواد معدنی باعث شده از برندسازی نمک کریستال، صورتی و آبی غافل شویم.


سخن پایانی...


نمک آبی به‌عنوان یکی از نمک‌های معروف برای مصرف خوراکی و دارویی در سطح دنیا شناخته ‌شده است. ایران نیز از جمله کشورهایی است که هرچند کم اما این منبع معدنی را در اختیار دارد. اینکه گفته می‌شود نمک آبی مختص ایران است و به‌عبارتی ایران به‌عنوان خاستگاه نمک آبی شناخته می‌شود، تصوری اشتباه است؛ چراکه کشورهای دیگر هم از دیرباز منبع این نوع نمک را در اختیار داشتند.

به‌گفته کارشناسان به‌دلیل اینکه نمک آبی در کشور کمیاب است و هزینه استخراج بالایی دارد، معدنکاران کمتر به سراغ آن می‌روند؛ از همین رو نرخ بالایی دارد. همچنین به‌دلیل اینکه سازمان غذا و دارو مهر تایید به مصرف این ماده معدنی نزده و از طرف سازمان‌های دیگر همچون وزارت صنعت، معدن و تجارت و زمین‌شناسی هم کمتر موردتوجه قرار گرفته، چندان‌که باید در کشور شناخته‌شده نیست و نتوانسته‌ایم برای آن برندی مناسب تهیه کنیم. تعامل ضعیف میان معدنکاران و تولیدکنندگان مواد معدنی نیز ازجمله دلایل دیگری بود که کارشناسان به‌عنوان موانع برندینگ این ماده معدنی مطرح کردند.

در پایان باید گفت کارشناسان باور دارند برای اینکه چنین مواد معدنی رشد کنند و در سطح دنیا نیز شناخته شوند نباید از نقش بخش خصوصی، فعالان محیط‌زیست و سازمان‌های مردم‌نهاد برای توسعه ژئوتوریسم و معرفی مواد معدنی کشور به دنیا غافل شد. آنها باور دارند باید با موضوع معدن و به‌طور خاص نمک آبی به شکل علمی برخورد و از هر کسی که ایده جدیدی برای توسعه این بخش دارد، حمایت کرد.


چاپ