تولید زغال سنگ

مشکلات توازن بین تولید و تقاضای زغال‌سنگ

سعید محمدی - مدیر اسبق شرکت زغال‌سنگ البرز: از حدود دو قرن پیش زغال‌سنگ به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع انرژی شناخته شده و مورد استفاده بشر قرار گرفته است.

یکی از کاربردهای مهم زغال‌سنگ در انقلاب صنعتی فرانسه بود که به عنوان انرژی اصلی در صنایع مختلف مورد استفاده قرار گرفت. در واقع در دسترس بودن و پایین بودن قیمت این محصول سبب شد که منابع انرژی جدیدی همچون انرژی هسته‌ای، نیروهای نو و همچنین نفت وگاز نیز نتوانند جایگاه این سوخت را در بین صنایع مختلف گرفته و به نوعی آن را با چالش روبر و کنند.
امروزه نیز با توجه به اینکه دنیا به سمت صنعتی شدن پیش می‌رود و نیاز به فلز فولاد در اولویت برنامه کشورهای صنعتی و پیشرفته قرار دارد بازهم نقش زغال‌سنگ به عنوان یکی از سوخت‌های اصلی در تولید این فلز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سال ۲۰۱۲. م بخش عمده‌ای از فولاد مورد نیاز جهان یعنی ۷۲درصد با روش کوره‌های بلند که سوخت مورد نیاز آن را زغال‌سنگ تشکیل می‌دهد به تولید رسیده است. همچنین ۵۱ درصد انرژی حرارتی جهان نیز از زغال‌سنگ تامین شده و ۴۱ درصد برق جهان در نیروگاه‌های زغالی تولید شده‌اند.
درحال‌حاضر میزان تولید زغال سنگ در دنیا سالانه رقمی بالغ بر ۸ میلیارد تن بوده و سهم ایران از تولید این سنگ سیاه با وجود ذخیره قطعی یک میلیارد تنی تنها ۱/۵ میلیون تن زغال سنگ تولید می‌کند که بر اساس استاندارهای جهانی جایگاهی ندارد. چراکه عمق معادن زغال سنگ در ایران به طور متوسط حدود ۱۰۰ متر بوده اما در سایر نقاط جهان معادن زغال‌سنگ از عمق بالایی برخوردار بوده و به بالای ۱۰۰۰متر می‌رسد.
به عنوان مثال کشور ترکیه به دلیل برخورداری از تجهیزات و فناوری‌های روز دنیا میزان تولید زغال‌سنگ خود را به ۸۴ میلیون تن رسانده است. اما نکته‌ای که در این خصوص وجود دارد خطرهایی است که هنگام استخراج از معادن زغال‌سنگ روی می‌دهد و هر سال شاهد وقوع حوادث در این معادن هستیم. به گونه‌ای که در چند ماه گذشته در یکی از معادن ترکیه که عمق آن به ۱۸۰۰ متر می‌رسد حادثه‌ای رخ داد و بازتاب‌های فراوانی را به دنبال داشت. این معدن سالانه دو برابر تولید زغال‌سنگ ایران یعنی رقمی بالغ بر ۲/۵ میلیون تن زغال‌سنگ استخراج می‌کند.
در ۳۵ سال اخیر پس از انقلاب و رفتن کارشناسان روسی طرح‌های متعددی برای ایجاد معادن جدید و افزایش تولید معادن فعلی انجام شد و در دوره پولداری خزانه کشور میلیون‌ها دلار هزینه شد اما نتیجه عملی نداشت. به عنوان مثال معدن زغال‌سنگ طبس با سرمایه‌گذاری حدود ۴۰۰ میلیون دلاری قرار بود در فاز اول ۷۵۰ هزار تن تولید زغال داشته باشد و در فازهای بعد تولید آن به ۱/۵میلیون تن برسد اما در عمل بعد از ۵ سال تولید آن سالانه به ۳۰۰ هزار تن هم نرسیده است در کشور ما ظرفیت نصب شده و در حال نصب کک‌سازی حدود ۴/۲ میلیون تن است و این میزان کک به حدود ۵/۶ میلیون تن زغال‌سنگ نیاز دارد که با تولید ۱/۵ میلیون تنی کشور هیچ‌گونه سنخیتی ندارد و واردات این میزان زغال علاوه‌بر اینکه کار آسانی نیست و زیربناهای لازم را نیاز دارد باعث شرمندگی معدنکاران است که با یک میلیارد تن ذخیره به اندازه ۱۰ درصد کشور همسایه مان ترکیه نمی‌توانیم زغال سنگ تولید کنیم.
متاسفانه با این شرایط تولید زغال‌سنگ در سال‌های اخیر در نقاط مختلف کشور کارخانه کک‌سازی احداث شده که تعدادی از آنها کاملابدون منطق و مطالعات دقیق است. به عنوان مثال کارخانه کک‌سازی شمال که در اواخر دولت قبل کلنگ زده شد. در شرایطی به ۴۲۰ هزار تن زغال نیاز دارد که کل تولید منطقه ۶۰هزار تن است و طرح‌های توسعه معادن زغال سنگ منطقه نیز فقط روی کاغذ ممکن است اجرایی باشد ولی در عمل موانع متعددی وجود دارد. حال اگر بخواهند ۳۶۰ هزار تن زغال را از مسیر بندرعباس وارد کنند قیمت تمام شده رقمی سرسام آور خواهد شد و اگر بخواهند از بندر امیرآباد شمال وارد کنند اولا بنادر شمال ظرفیت کشتی‌های ۵۰ هزار تنی را ندارند و اگر بخواهند با کشتی‌های کوچک وارد کنند مشکلات خاص خود را دارد
درحال‌حاضر کارخانه کک‌سازی زرند به دلیل نداشتن زغال با ظرفیت پایین کار می‌کند و حتی ممکن است کوره خاموش شود که این خیلی خطرناک است و در این شرایط ساخت یک کک‌سازی در شمال چه توجیهی دارد؟! در این خصوص بحث‌های زیست محیطی هم مطرح شده که جای خود را دارد. علت همه این مشکلات مدیریت است. در تمام سطوح از مدیریت کارگاه استخراج گرفته تا مدیر معدن و مدیران ستاد در تهران و به‌طور طبیعی هرچه رده مدیریت بالاتر می‌رود اثرات حسن یا سوءمدیریت به صورت تصاعدی افزایش می‌یابد.


چاپ