رشد زمین شناسی مبنای توسعه معدنی

نرگس قیصری - گروه معدن: یکی از ارکان اصلی اکتشافات معدنی علوم زمین‌شناسی است، در سراسر دنیا با تکیه بر این دانش زمینه اکتشاف و استخراج مواد معدنی را فراهم کرده تا نیاز صنایع معدنی در حوزه‌های مختلف برآورده شود.

درواقع توجه به اطلاعات زمین‌شناسی در امور اکتشاف نه‌تنها باعث می‌شود توسعه بخش معدن سرعت گیرد، بلکه با دستیابی به رگه‌های اصلی مواد معدنی از هدر رفتن این مواد و مدفون ماندن آنها در زیر لایه‌های پنهان زمین جلوگیری می‌شود. ایران با اینکه از منابع معدنی فراوانی برخوردار است اما همچنان در بخش اکتشاف موادمعدنی فعالیت محدودی دارد به گونه‌ای که تنها ۷ درصد از سرزمین ایران مورد اکتشاف قرار گرفته که دلایل عمده و اصلی آن، نبود سرمایه‌گذاری در اکتشاف به‌دلیل بالا بودن هزینه آن است. کمبود تجهیزات و فناوری‌های روز دنیا برای کارشناسان زمین‌شناسی از دیگر مواردی است که باعث شده اکتشاف و بررسی محدوده‌های معدنی با روند کندی انجام شود.


نیاز به برنامه‌ریزی در مطالعات زمین‌شناسی
مدیر پایگاه داده‌های علوم زمین در خصوص جایگاه ویژه زمین‌شناسی در رشد و توسعه معدن به صمت می‌گوید: هر فعالیت معدنی از اکتشاف تا استخراج و بهره‌برداری از معادن در ابتدای امر به اطلاعاتی نیاز دارد که پایه و اساس آن به علوم زمین‌شناسی باز می‌گردد. مهرداد رضایی شیرزاد به تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی در راستای انجام عملیات‌های اکتشافی اشاره کرد و گفت: سازمان زمین‌شناسی همچون کشورهای دیگر با تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی، زمینه را برای انجام فعالیت‌های معدنی فراهم می‌کند. درواقع تدوین نقشه‌ها در مقیاس‌های مختلف از کوچک تا بزرگ صورت می‌گیرد که هرچه میزان مقیاس آن بزرگتر باشد از دقت بالاتری برخوردار خواهد بود و جزئیات دقیق تری در اختیار فعالان این عرصه قرار می‌دهد. هم‌اکنون نقشه‌هایی که در زمین‌شناسی مورد استفاده قرار می‌گیرد در مقیاس‌هایی همچون مقیاس یک میلیونیوم است که برای بررسی عمومی و کلی واحدهای زمین‌شناسی که طول و عرض آنها مطابق با نقشه است دیدی کلی دارد اما باید توجه داشت که هر قدر فعالیت دقیق‌تر باشد نیاز به داده‌های تفصیلی بیشتر احساس می‌شود، به عنوان مثال نقشه‌هایی که در مقیاس یک میلیونیوم تهیه می‌شوند برای مساحت یک هزار متر مربع است تا بتواند جزئیات را نمایش دهد همچنین نقشه‌هایی که در مقیاس ۲۵ هزارم تعریف شده‌اند در واحدهایی که مساحت آنها ۲۵ مترمربع هستند قابل استفاده است که جزئیات بیشتری را در مورد ذخایر معدنی به صورت لایه‌ای، جزئی و حتی در برخی موارد به صورت توده‌ای در درون زمین روی نقشه‌ها نمایش می‌دهد و به این ترتیب راه را برای اکتشاف و استخراج مواد معدنی به صورت علمی و دقیق فراهم خواهد کرد. وی با بیان اینکه در صورت نبود برنامه‌ریزی لازم در خصوص انجام مطالعات زمین‌شناسی خسارات زیادی به فعالان حوزه معدن وارد شده است، افزود: با توجه به اینکه اطلاعات زمین‌شناسی به عنوان یکی از پایه‌های اصلی در بخش معادن و استخراج مواد معدنی به شمار می‌آید، از این رو در صورت نبود توجه و دقت در اطلاعات موجود، موجبات شکست در پروژه‌های اکتشافات معدنی را در پی داشته و نه تنها سودی نخواهد داشت بلکه باعث از بین رفتن سرمایه اولیه خواهد شد. رضایی شیرزاد همچنین به اهمیت رشته زمین‌شناسی اشاره کرد و گفت: بحث اکتشاف در حوزه معدن نیازمند مجموعه فعالیت‌های تحقیقاتی است چراکه نبود آن سبب شده تا فعالیت معدنی کشور در وضعیت نامناسب و بدون پیشرفت‌های باقی بماند که به دلیل نبود اکتشافات دقیق است. یکی از راهکارهایی که می‌تواند زمینه را برای انجام اکتشافات معدنی فراهم کند، ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای آموزش و آشنایی با مباحث زمین‌شناسی است. درواقع می‌توان با اضافه کردن این مبحث به عنوان یکی از دروس مقاطع دانشگاهی، راه را برای پیشرفت و توسعه در این حوزه فراهم کرد. وی ادامه داد: سازمان زمین‌شناسی برای توسعه اکتشافات معدنی نیازمند حمایت بیشتری است. حوزه علوم زمین کشور تنها به بخش معدن محدود نشده و در حوزه نفت و صنعت نیز نقش مهمی دارد که لازم است برای گسترش فعالیت‌های این سازمان در بخش‌های مختلف معدن، نفت و... از حمایت بیشتری برخوردار شود.


اهمیت تکتونیک در اکتشاف مواد معدنی
نعمت‌الله رشیدنژاد عمران، استاد دانشگاه در خصوص جایگاه زمین‌شناسی در بخش معادن و صنایع معدنی به صمت می‌گوید: مطالعات زمین‌شناسی از شاخه‌های مختلفی همچون محیط‌های رسوبی، تکتونیک و گرایش‌های دیگر تشکیل شده که نقش بنیادی در توسعه صنعت و معدن کشور ایفا می‌کنند. وی به نقش محوری معادن و صنایع معدنی در پیشبرد اهداف کشور در راستای صنعتی شدن اشاره کرد و گفت: در حوزه اقتصاد، صنایع معدنی نقش مهم و تاثیرگذاری را ایفا می‌کنند؛ از این رو می‌توان با تکیه بر دانش پترولوژی که بحث اقتصاد زمین‌شناسی بر مبنای آن تعریف می‌شود، زمینه را برای اکتشاف و استخراج مواد معدنی هموار کرد. درواقع با علم پترولوژی می‌توان در سرزمین‌هایی که در آنها دگرگونی مواد معدنی، سنگ‌های آتشفشانی و مواد دیگر صورت گرفته و راه را برای اکتشاف این مواد هموار کرد. این استاد دانشگاه اضافه کرد: زمین‌شناسی اقتصادی به عنوان یکی از پایه‌های اصلی امر اکتشاف مواد معدنی به شمار می‌آید چراکه با تکیه بر این دانش و انجام دقیق آزمایش‌ها و پارامترهای تعیین‌شده، زمینه اکتشاف و استخراج انواع مواد معدنی از کانی‌های فلزی تا غیرفلزی فراهم شده و با دسته‌بندی آنها بر اساس نوع ساختار بستر تامین مواد مورد نیاز صنایع مختلف معدنی را می‌توان فراهم کرد. وی از علوم تکتونیک به‌عنوان یکی از علوم مورد نیاز در بحث اکتشاف یاد کرد و گفت: درواقع در علم تکتونیک با شناسایی گسل‌ها و شکستگی‌های موجود در زمین می‌توان به ذخایر معدنی دست یافت چراکه در بسیاری موارد معدنکاران و فعالان معدنی بدون گرفتن مشاوره از کارشناسان این بخش اقدام به اکتشاف و استخراج کرده و در میانه انجام عملیات با گم کردن رگه‌های معدنی، فعالیت آنها متوقف شده و باعث از بین رفتن سرمایه و انرژی آنها شده و این در حالی است که می‌توان با تکیه بر علم تکتونیک به لایه‌های اصلی مواد معدنی دست پیدا کرد.


نبود تجهیزات در بخش زمین‌شناسی
مدیرکل دفتر اکتشافات فلزی و غیرفلزی کانی‌های صنعتی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی در خصوص جایگاه زمین شناسی در بحث اکتشافات معدنی به صمت می‌گوید: تحقیقات علوم زمین‌شناسی از شاخه‌های مختلفی تشکیل شده که متداول‌ترین آنها چینه و فسیل‌شناسی و تکتونیک است که بر اساس آنها با تهیه نقشه، زمینه اکتشاف و استخراج مواد معدنی را فراهم می‌کند.
سرمد روزبه کارگر در پاسخ به اینکه چرا تنها ۷ درصد از محدوده‌های معدنی مورد اکتشاف قرار گرفته‌اند، گفت: در حال حاضر کارشناسان بخش زمین‌شناسی از دانش فنی کافی برخوردار هستند اما به دلیل نبود منابع مالی در این بخش و همچنین در اختیار نداشتن تجهیزات و فناوری‌های روز دنیا امکان بررسی موقعیت محدوده‌های معدنی کم بوده و همین امر سبب شده تا بخش عمده‌ای از محدوده‌های معدنی که مستعد اکتشاف هستند، دست‌نخورده و بکر باقی بمانند. به عنوان مثال کشور ترکیه سالانه حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار متر عملیات حفاری را در معادن خود انجام می‌دهد اما در ایران به دلیل بالا بودن هزینه که رقمی بالغ بر ۳۰۰ هزار تومان برای هر متر مربع است این امکان وجود ندارد. درواقع بحث اکتشاف در حوزه معدن جزو پرریسک‌ترین فعالیت‌ها به شمار می‌آید. چراکه بازگشت سرمایه در آن نیازمند گذشت زمان بوده و همین امر سبب شده تا تمایلی برای ورود به این بخش وجود نداشته باشد. وی به یکی دیگر از مشکلات حوزه زمین‌شناسی اشاره کرد و گفت: نبود برخی تجهیزات آزمایشگاهی برای تعیین سن مواد معدنی نیز مشکلاتی را برای این بخش به وجود آورده و برای انجام این امور از کشورهای پیشرفته کمک گرفته می‌شود. درواقع نبود تجهیزات سبب شده تا در برخی موارد، تشخیص درستی در شناسایی محدوده‌های معدنی صورت نگیرد.


چاپ