اکتشاف دریایی
در پی توسعه اکتشافات دریایی

ذخایری که معدنکاران را غواص کرد

کتایون ملکی - گروه معدن: پس از آشکار شدن نقش مواد معدنی در اقتصاد، تمایل کشورها برای توسعه فعالیت‌های معدنی افزایش یافت. تکاپوی کشورها برای دستیابی به مواد معدنی در چند سال اخیر منجر به افزایش عمق حفاری‌های معدنی، اکتشاف عناصر، معادن جدید و... شد، اما این پایان داستان نبود.

 

سودآوری مواد معدنی باعث شد فعالان معدنی به سوی استخراج ذخایر معدنی نهفته در دل اقیانوس حرکت کنند. در پی کاهش ذخایر معدنی موجود در خشکی‌های جهان، استخراج ذخایر دریایی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت. به طوری که ژاپن با وجود اینکه جزو کشورهای فقیر معدنی در جهان محسوب می‌شود، در سال ۲۰۰۹م اعلام کرد اکتشافات خود در بستر اقیانوس و دریاها را به طور جدی از سال ۲۰۱۰م آغاز خواهد کرد. این کشور در نظر داشت کار اکتشافی در زیر دریا را با دو روبات اکتشافی در زمینه فلزات نادر آغاز کند. از آنجایی که اکتشاف و استخراج ذخایر معدنی موجود در زیر دریا کاری علمی و پژوهشی محسوب می‌شود فناوری و دانش نقش مهمی در توسعه این فعالیت بر عهده دارند.
 با رونق گرفتن معدنکاری دریایی کشورهای دیگر نیز دست به کار شدند تا بتوانند بخشی از این ذخایر را از آن خود کنند. چین، امریکا، ژاپن و آلمان کشورهایی هستند که اقدامات جدی در زمینه اکتشاف و استخراج ذخایر موجود در دریاها انجام داده و به نتایج خوبی دست یافته‌اند. با توسعه فعالیت‌های اکتشافی در دریاها و اقیانوس‌ها سازمان بین‌المللی اعماق دریاها نیز با صدور مجوزهای جدید موافقت خود را در توسعه این بخش اعلام کرد. این سازمان با صدور ۷ مجوز اکتشاف جدید، با گسترش معدنکاری در بستر اقیانوس‌ها موافقت کرد. در این میان شرکت‌های دولتی و خصوصی از کشورهای انگلیس، آلمان، هند، برزیل، سنگاپور و روسیه از جمله شرکت‌هایی هستند که از این تصمیم سود خواهند برد.
سازمان بین‌المللی اعماق دریاها (آی اس آ) از سال ۲۰۰۱م اقدام به صدور ۳۰ مجوز اکتشاف برای اقیانوس‌های آرام، آتلانتیک و هند کرده است اما با روی آوردن شرکت‌های خصوصی متعدد به اکتشاف مواد معدنی و همچنین نفت و گاز، این سازمان از تقاضای بالا در سال‌های اخیر خبر داده است.
درحال‌حاضر، مجموع وسعت منطقه آزاد برای معدنکاری در اعماق دریا به ۱/۲ میلیون کیلومتر مربع رسیده است که بین ۲۶ مجوز مختلف برای معدنکاری تقسیم می‌شود.

 

دلایلی برای اکتشافات دریایی
اکتشاف از ذخایر موجود در بستر اقیانوس‌ها و دریاها اهداف مختلفی را شامل می‌شود. عضو کمیته اکتشافات خانه معدن ایران در گفت‌وگو با صمت درباره اهداف اکتشاف مواد معدنی در اقیانوس‌ها اظهار کرد: به طور کلی اکتشاف دریایی تنها برای استخراج ذخایر معدنی نیست بلکه این فعالیت به دلایل گوناگونی همچون مطالعه ساختارهای زمین‌شناسی، مطالعات بیولوژیکی، ژئوشیمیایی، اقلیم‌شناسی دریایی، جامعه شناسی دریایی، مسائل اقتصادی و سیاسی و در نهایت اکتشاف ذخایر معدنی از سوی برخی کشورها در حال انجام است.
ناصر عابدیان ادامه داد: در بخش اکتشافات ژئوشیمیایی کشورهای پیشرفته در رابطه با عناصر موجود در آب و نحوه ورود برخی از آنها از محیط خشکی به محیط دریا اقدامات بسیار خوبی انجام داده‌اند. وی درباره اکتشاف مواد معدنی از بستر اقیانوس‌ها، تصریح کرد: با توجه به وجود ذخایر معدنی در خشکی‌ها شاید استخراج مواد معدنی از بستر اقیانوس‌ها صرفه اقتصادی چندانی به همراه نداشته باشد. در واقع اکتشاف ذخایر معدنی در بستر اقیانوس‌ها بیشتر به صورت اقدامات مطالعاتی و تحقیقات علمی مطرح می‌شود.
به گفته وی، امروز بیشتر کشورهای پیشرفته نیاز به مواد معدنی خود را از طریق معادن موجود در کشورهای توسعه نیافته تامین می‌کنند به همین دلیل استخراج مواد معدنی در بستر اقیانوس‌ها با وجود هزینه‌های بالا چندان عاقلانه نیست.
ناصر عابدیان در این رابطه اظهار کرد: در کشور ژاپن بیشتر معادن غیرفلزی و معدن طلا فعال است و معادن فلزی آن همچون سرب و روی، مس و... به دلیل مشکلات زیست‌محیطی تعطیل شده است و امروز بخشی از نیازهای معدنی خود را از معادن کشورهای توسعه نیافته تامین می‌کند. ناصر عابدیان معتقد است بخشی از دریای خزر و همچنین تمامی بخش‌های خلیج فارس به دلیل در اختیار داشتن منابع نفت و گاز که نوعی ماده معدنی محسوب می‌شوند حائز اهمیت هستند، اما با توجه به ارتباط دریای عمان با اقیانوس هند می‌توان انتظار وجود مواد معدنی مختلفی را داشت با این حال شناسایی آنها نیازمند انجام مطالعات کارشناسی است.
وی افزود: برای شناسایی مواد و املاح معدنی موجود در خلیج فارس و دریای عمان پروژه‌های مختلفی در سواحل بوشهر و چابهار در سال‌های گذشته در سازمان زمین‌شناسی ایران تعریف شد و در این زمینه اطلاعات خوبی در اختیار سازمان زمین‌شناسی قرار گرفت اما متاسفانه به دلیل برخی مشکلات همچون کمبود منابع مالی فعالیت این طرح‌ها متوقف شد. البته این سازمان درحال‌حاضر روی آب‌های داخلی همچون دریاچه ارومیه، قم و... اقدامات مطالعاتی خوبی انجام داده است.
عضو کمیته اکتشافات خانه معدن ایران در پایان تاکید کرد: درحال‌حاضر باید بهره‌برداری از ذخایر معدنی موجود در خشکی‌های کشور مورد توجه قرار گیرد تا بتوانیم از تمامی ظرفیت‌های معدنی موجود بهترین بهره‌برداری را داشته باشیم.

 

ژاپن، کشوری فعال در اکتشافات مواد معدنی دریایی
کارشناس اکتشافات سازمان زمین‌شناسی ایران درباره اکتشاف ذخایر معدنی در بستر اقیانوس‌ها و دریاها به صمت گفت: استفاده از مواد معدنی موجود در اقیانوس‌ها و دریاها از مواردی است که امروز از سوی برخی کشورها مورد توجه قرار گرفته است. در این میان کشور ژاپن برای بهره‌برداری از این منابع فناوری‌های خود را توسعه داده و با پیشرفت خوبی مواجه بوده است. علی نجفی افزود: محیط دریایی ژاپن ذخایر فراوانی را در اختیار دارد که نمی‌توان انتظار چنین محیطی را در دریاهای ایران داشت، البته محیط دریای عمان به دلیل ارتباط با اقیانوس هند تا حدودی شبیه به محیط دریایی ژاپن است. ولی نباید فراموش کرد که برای بهره‌برداری از ذخایر موجود در بستر اقیانوس‌ها و دریاها باید سیستم‌های دریایی به طور کامل بررسی شوند. اما شاید یکی از اصلی‌ترین دلایل کشور ژاپن برای بهره‌برداری از ذخایر معدنی موجود در دریاها تعطیلی معادن این کشور باشد.

 

آغاز فصل جدید معدنکاری در فضا
هر چند به گفته برخی از افراد بهره‌برداری از ذخایر موجود در اقیانوس‌ها و دریاها با هزینه بسیاری همراه است اما خبرهایی از معدنکاری درفضا به گوش می‌رسد که می‌تواند گام مهمی در توسعه فعالیت‌های معدنی باشد.
جولیان مالنیک، کارآفرین معدنی و بنیانگذار ناتیلوس مینرالز که نخستین معدنکار دریای عمیق است، قصد دارد بینش و تجربه خود را در سطح جدیدی مورد استفاده قرار دهد. براساس اخبار منتشر شده، وی به هیات مدیره شرکت امریکایی خصوصی دیپ اسپیس اینداستریز (دی‌اس‌آی) که به دنبال استخراج مواد معدنی در سیاره‌های دیگر تا سال ۲۰۱۶م است، پیوست.
این شرکت با استقبال از حضور مالنیک، در بیانیه‌ای اعلام کرد این زمین‌شناس و مدیر تجاری سطح فوق‌العاده ارزشمندی از تجربه را با خود به همراه آورده است. وی در کارنامه خود راه‌اندازی شرکت دایرکت نیکل را دارد که تولیدکننده نیکل با یک فناوری استخراج کم‌هزینه متحول‌کننده است. این خبر حاکی از آن است که بخش معدن قسمت‌های ناشناخته‌ای را در بر دارد.


چاپ